• โมไนย-พจน์
  • ranking : สมาชิกทั่วไป
  • email : raveewin@hotmail.com
  • วันที่สร้าง : 2009-10-11
  • จำนวนเรื่อง : 261
  • จำนวนผู้ชม : 580220
  • ส่ง msg :
  • โหวต 21 คน
ท้องถิ่น ศาสนา การศึกษา และการเรียนรู้
ท้องถิ่นของเรา ศาสนาของเรา
Permalink : http://oknation.nationtv.tv/blog/Bansuan
วันอังคาร ที่ 26 ตุลาคม 2564
Posted by โมไนย-พจน์ , ผู้อ่าน : 282 , 10:24:27 น.  
หมวด : การศึกษา

พิมพ์หน้านี้
โหวต 0 คน

การบูรณาการแนวคิดทางพระพุทธศาสนาเพื่อการจัดการขยะในสถานการณ์การระบาดโควิด 19

Integrating Buddhist Concepts for Waste Management in the COVID-19 Pandemic Situation

 

บทคัดย่อ

          แนวคิดทางพระพุทธศาสนากับการจัดการขยะภายหลังสถานการณ์โควิด 19 ใช้การศึกษาจากเอกสารและงานวิจัย เขียนเป็นบทความ

          ผลการศึกษาพบว่าหลังโควิด 19 ปัญหาเรื่องขยะ และการจัดการขยะจากการบริโภคจะเป็นปัญหาอีกกรณีหนึ่งจากมาตรการการกักตัว การสั่งอาหารในระบบออนไลน์ และขยะทางการแพทย์ทั้งจากหน้ากากอนามัย อื่น ๆ จะเพิ่มสูงขึ้น ภาครัฐจะต้องตะหนักและให้ความสำคัญกับการณรงค์ส่งเสริม มาตรการจัดการเก็บอย่างเป็นระบบ ในทางพระพุทธศาสนามีแนวคิดในเรื่องการสร้างจิตสำนึกผ่านศีล วินัย เช่น ความมีวินัยทางสังคม ความรับผิดชอบต่อส่วนรวม และจิตอาสา ในการแยกขยะ บริหารจัดการขยะพิษ ขยะทางการแพทย์ ให้เป็นสัดส่วน ทิ้งตามที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้คำแนะนำ  โดยแนวคิดทางพระพุทธศาสนา จะเป็นส่วนเสริมมาตรการและวิธีการภายใต้กรอบของการกระตุ้นให้มีจิตสำนึกให้เห็นโทษของขยะ และเห็นประโยชน์ของส่วนรวมด้วยการบริหารจัดการขยะในบ้านของตัวเอง มีวินัยในตนเอง เห็นประโยชน์ของสังคมโดยรวม รับผิดชอบต่อสังคม และสิ่งแวดล้อม เพื่อประโยชน์ในการอยู่ร่วมกันอย่างผาสุกจากการแก้ปัญหาขยะที่กำลังเกิดขึ้นเกิดขึ้นหลังโควิด 19

คำสำคัญ : การบูรณาการแนวคิดทางพระพุทธศาสนา,การจัดการขยะ,การระบาดโควิด 19  


Abstract:

Buddhist concepts and waste management after the COVID 19 situation are based on studies from documents and research. Write an article

The study found that after COVID 19, the problem of waste. And the management of consumption waste will be another case of detention measures. Ordering food online And medical waste from other masks will rise. The public sector must pay more attention to the promotion Systematic storage management measures In Buddhism, there is a concept of raising consciousness through discipline such as social discipline. Corporate responsibility and volunteerism in waste separation, toxic waste management Medical waste to be proportionate Discard as advised by the relevant authorities. By the concept of Buddhism It will be an extension of measures and methods within the framework of encouraging a conscience to see the harm of garbage. And see the benefits of the public by managing the waste in their own home Self-discipline See the benefits of society as a whole Social responsibility And environment For the benefit of coexistence as a result of tackling waste that is emerging after COVID 19.


Keywords:
Integration of Buddhist concepts, Waste management, COVID-19 outbreak

 

บทนำ

          บทความนี้เกิดจากการที่ผู้เขียนเป็นผู้ที่ต้องสวมหน้ากากอนามัยทุกวัน และเปลี่ยนทุกวัน ๆ อย่างน้อย 1-2 ชิ้นต่อวัน แต่ก็ได้แต่แขวนแยกสัดส่วนว่าใช้แล้ว กับยังไม่ได้ใช้ในห้องตังเอง ซึ่งนับเป็นจำนวนชิ้นและจำนวนวันแล้วก็ไม่น้อยนับแต่มีนาคม 2563 จนกระทั่งปัจจุบันเป็นเวลากว่า 1 ขวบปี จึงคิดต่อไปว่า กรณีง่าย ๆ ถ้าคนไทยทั้งประเทศก็คงมีพฤติกรรมที่ไม่แตกต่างกัน รวมทั้งประชาคมโลก จึงคิดเล่น ๆ ก่อนที่จะเขียนบทความว่าขยะที่เรียกว่าหน้ากากคงเยอะเต็มประเทศกระมัง จึงได้ทดลองสำรวจข้อมูล พบข้อมูลน่าสนใจหลายประการเกี่ยวกับขยะและการจัดการขยะ อาทิ (ก) จำนวนขยะที่เพิ่มขึ้นด้วยพฤติกรรมการบริโภค จากการปิดประเทศ Lock Down การ WFH  (Work from Home) ซึ่งมีผลต่อการหยุดการแพร่ระบาดของซื้อไวรัส แต่อีกนัยหนึ่ง ก็ได้ทำให้เกิดพฤติกรรมของสมาชิกในสังคม   ภาพรวมของสังคมหยุดการเคลื่อนไหว คนจำนวนมากต้องทำงานที่บ้าน ส่งผลให้ธุรกิจรับสั่งอาหาร หรือ Food Delivery มีคนเรียกใช้บริการเพิ่มมากขึ้น ทั้งในระยะแรก และระยะที่ 2 จนกระทั่งปัจจุบัน สิ่งที่ตามมาของ Food Delivery คือ ปริมาณขยะพลาสติก เพิ่มมากขึ้นจากภาวะปกติเท่าตัว  ในช่วงการล็อคดาวน์เมื่อปี 63 เพื่อ"อยู่บ้าน หยุดเชื้อ เพื่อชาติ" ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ประเมินว่ามีการใช้ บริการแอปพลิเคชันฟู้ด เดลิเวอรี่ 66-68 ล้านครั้ง เพิ่มขึ้นจากช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อนราว 78-84% นับเป็นอัตราการใช้บริการ ที่เติบโตอย่างก้าวกระโดด ส่วนแอปพลิเคชันที่ได้รับความนิยมมากที่สุด คือ LINE MAN และ Grab Food  สถิติการใช้งานเพิ่มขึ้นราว 300-400% เทียบกับช่วงก่อนโควิด  ทำให้ปริมาณขยะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียว  (single use-plastics ) อาทิ แก้วน้ำ จาน ซ้อน  ขวดน้ำ จาดพลาสติก หลอดดูดน้ำ เพิ่มมากขึ้นอย่างพุ่งพรวดเกินกว่า 15 %   

     สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทยประเทศไทย หรือ  TDRI เคยประเมินว่า 1 ยอดการสั่งอาหาร  จะมีขยะพลาสติกเฉลี่ย 7 ชิ้น ประกอบด้วย กล่องอาหาร ถุงใส่น้ำจิ้ม ช้อนพลาสติก ส้อมพลาสติก ถุงใส่ช้อนส้อม ถุงน้ำซุป และถุงพลาสติกหูหิ้วสำหรับใส่อาหารทั้งหมด  ด้านสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย รายงานว่า ช่วงโควิด-19 ระบาดต้นปีก่อน ทำให้ปริมาณขยะพลาสติกพุ่งสูงขึ้น 15% จากเฉลี่ยวันละ 5,500 ตันต่อวัน เป็น 6,300 ตันต่อวัน ซึ่งไม่รวมถึงขยะอันตรายที่เกิดจากหน้ากากอนามัยที่ใช้แล้ว ที่คาดว่ามีอัตราการทิ้งหน้ากากอนามัยประมาณ 1.5 – 2 ล้านชิ้นต่อวัน ซึ่งส่วนใหญ่ทิ้งปะปนรวมกับขยะมูลฝอยทั่วไป   ดังนั้นจากข้อเท็จจริงและสภาพการณ์ของปัญหาที่เกิดขึ้นจึงนำมาศึกษาสะท้อนคิดเป็นบทความเพื่อเสนอสภาพปัญหาที่เกิดขึ้น พร้อมเสนอแนวทางการจัดการและแก้ปัญหาผ่านแนวคิดทางพระพุทธศาสนา ซึ่งจะได้นำเสนอในภาพรวมเป็นลำดับไป

 

ผลกระทบจากสถานการณ์โควิดต่อขยะ

          จากสถิติข้อมูลอันเป็นปรากฏการณ์ของการแพร่ระบาดของโควิด แปลว่าสถานการณ์ของโลกได้รับผลกระทบในแบบที่ใกล้เคียงกัน อันหมายถึงทุกอย่างเปลี่ยนไปไม่เหมือนเดิม  ผลกระทบของโควิด-19 ได้สร้างการเปลี่ยนแปลงมากมายในระดับโลก ทั้งเรื่องเศรษฐกิจ การเมือง วิถีชีวิต และโดยเฉพาะด้านสิ่งแวดล้อม ทั่วโลกต่างได้รับ ผลกระทบของโควิด-19 ซึ่งบางส่วนเป็นผลกระทบที่เกิดขึ้นกับสิ่งแวดล้อมและสภาพภูมิอากาศ เนื่องจากการจำกัดการเดินทาง และการชะลอตัวของระบบเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ ทำให้คุณภาพอากาศ และคุณภาพน้ำ ในหลายประเทศมีแนวโน้มดีขึ้น แต่ในทางกลับกัน การเพิ่มขึ้นของขยะพลาสติก โดยเฉพาะพลาสติกประเภท PPE (เช่น หน้ากากอนามัย และถุงมือยาง) ขยะติดเชื้อ และขยะอื่นๆ จากโรงพยาบาล กลับเพิ่มสูงขึ้น และส่งผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อม

          1. ขยะติดเชื้อเพิ่มสูงขึ้น  เดือนกันยายน ปี 2020 วารสาร Bioresource Technology Reports (2020) รายงานว่า นับตั้งแต่การระบาดของโควิด-19 ขยะทางการแพทย์ก็เพิ่มขึ้นทั่วโลก ซึ่งเป็นภัยคุกคามต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมของประชาชน เช่น ในเมืองอู่ฮั่น จุดศูนย์กลางการแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ เกิดขยะจากโรงพยาบาลมากกว่า 240 เมตริกตันทุกวันในช่วงของการระบาด ซึ่งคิดเป็นจำนวนที่มากกว่าช่วงเวลาปกติประมาณ 190 เมตริกตัน เช่นเดียวกับเมืองอะห์มีดาบัด ประเทศอินเดีย ปริมาณขยะจากโรงพยาบาลเพิ่มขึ้นจากวันละ 500-600 กิโลกรัม เป็นวันละ 1,000 กิโลกรัม สำหรับประเทศไทย ปริมาณขยะติดเชื้อทั่วประเทศก็มีสัดส่วนสูงขึ้นเช่นกัน ข้อมูลจากกรมอนามัยเผยว่า ช่วงล็อกดาวน์ที่ผ่านมา ประเทศไทยมีอัตราการก่อขยะติดเชื้อราว 147,770 กิโลกรัมต่อวัน หรือสูงขึ้นจากช่วงเวลาปกติ 1,900 กิโลกรัม

          2. การใช้อุปกรณ์เพื่อความปลอดภัยและการกำจัดอย่างไม่มีประสิทธิภาพ เพื่อป้องกันการติดเชื้อไวรัส ปัจจุบันผู้คนกำลังใช้หน้ากากอนามัย ถุงมือยาว และอุปกรณ์ความปลอดภัยอื่น ๆ โดยขาดความรู้ในการบริหารจัดการ จัดเก็บ ตามการรายงานของ Lancet Glob Health (2020) ในเดือนตุลาคม ปี 2020  ทั้งในสหรัฐอเมริกา จีน ซึ่งจะเพิ่มปริมาณขยะทางการแพทย์จำนวนมาก  ในประเทศไทย สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาแห่งประเทศไทย (TDRI) ชี้ว่า โควิด-19 ทำให้ประชาชนใช้หน้ากากอนามัยเพิ่มขึ้นจาก 800,000 ชิ้น เป็นราว 1,500,000 ชิ้น ต่อวัน ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการแพร่กระจายของโรค และการสัมผัสกับไวรัสของคนงานเก็บขยะ

          3. ขยะมูลฝอยของชุมชนเพิ่มขึ้น การเพิ่มขึ้นของขยะในชุมชน (ทั้งอินทรีย์และอนินทรีย์) สร้างผลกระทบทางตรงและทางอ้อมต่อสิ่งแวดล้อม เช่น มลพิษทางอากาศ น้ำ และดิน การแพร่ระบาดใหญ่ที่มาพร้อมนโยบายการกักตัวที่กำหนดขึ้นในหลายประเทศ ทำให้ความต้องการซื้อสินค้าออนไลน์สำหรับการจัดส่งถึงบ้านเพิ่มขึ้น ซึ่งปริมาณขยะในครัวเรือนส่วนใหญ่เกิดจากบรรจุภัณฑ์ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทยประเทศไทย หรือ TDRI (กรรณิการ์ ธรรมพานิชวงค์,วิชสิณี วิบุลผลประเสริฐ,ประมณฑ์ กาญจนพิมลกุล,2021) เคยประเมินว่า 1 ยอดการสั่งอาหาร จะมีขยะพลาสติกเฉลี่ย 7 ชิ้น ประกอบด้วย กล่องอาหาร ถุงใส่น้ำจิ้ม ช้อนพลาสติก ส้อมพลาสติก ถุงใส่ช้อนส้อม ถุงน้ำซุป และถุงพลาสติกหูหิ้วสำหรับใส่อาหารทั้งหมด ด้านสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยรายงานว่า ช่วงโควิด-19 ระบาดในรอบแรก ทำให้ปริมาณขยะพลาสติกพุ่งสูงขึ้นร้อยละ 15 จากเฉลี่ยวันละ 5,500 ตันต่อวัน เป็น 6,300 ตันต่อวัน ซึ่งไม่รวมถึงขยะอันตรายที่เกิดจากหน้ากากอนามัยที่ใช้แล้ว ที่คาดว่ามีอัตราการทิ้งหน้ากากอนามัยประมาณ 1.5 – 2 ล้านชิ้นต่อวัน (กรรณิการ์ ธรรมพานิชวงค์, วิชสิณี วิบุลผลประเสริฐ,2021) ซึ่งส่วนใหญ่ทิ้งปะปนรวมกับขยะมูลฝอยทั่วไป

          จากภาพรวมสะท้อนให้เห็นว่าโควิด 19 ทำให้สังคมประชาชาติไม่เหมือนเดิมอีกแล้วทุกอย่างเปลี่ยนไป อาจใช้คำว่าไม่เหมือนเดิม ทั้งในทางสังคม เศรษฐกิจ วิถีชีวิตและการดำเนินชีวิต กรณีประเทศไทยวัคซีน การสร้างมาตรการทางเศรษฐกิจเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ การปล่อยสินเชื่อ การสร้างมาตรการทางการเงิน จึงเป็นความจำเป็นและเร่งด่วนหลังจากสถานการณ์คลี่คลายในเร็ววัน ดังนั้นประชาชนและประชาชาติจึงต้องปรับตัวเพื่อรองรับกับความไม่เหมือนเดิมดังมีรายงานและที่ยกมา ซึ่งจะได้นำเสนอต่อไป

 

 

ภาพที่ 1 ขยะจากอาหาร และขยะทางการแพทย์ ในสถานการณ์โควิด 19 

 

การจัดการขยะภายใต้สถานการณ์โควิด

          การบริหารจัดการเกี่ยวกับขยะมีแนวปฏิบัติที่เกี่ยวกับขยะทั้งในส่วนขยะที่มาจากด้านการแพทย์ และขยะจากการใช้สอยในครัวเรือนดังปรากฏในงานวิจัยอาทิ เรื่อง กำจัดขยะติดเชื้อของโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ดามพวรรณ จงเลิศวณิชกุล,2018,17-28)  วิจัยเรื่อง  การลดขยะอาหารในครัวเรือนแบบครบวงจร (ภัทรานิษฐ์ ศรีจันทราพันธุ์,2559,19-36) วิจัยเรื่อง การพัฒนากระบวนการเรียนรู้ชุมชนในการจัดการขยะที่ต้นทาง (ดิษฐพล ใจซื่อ และคณะ. (2561,204-213) รวมทั้งแนวทางเสนอให้มีการจัดการขยะให้มีความระมัดระวังด้วยดังปรากฏในงานวิจัย การดูแลตนเองของแรงงานเก็บขยะ(ดิษฐพล ใจซื่อ เกษราวัลณ์ นิลวรางกูร,2560,37-45) หรือการสร้างความรู้ในการบริหารจัดการขยะดังในงานวิจัย การพัฒนาระบบสารสนเทศเพื่อการจัดการขยะสำหรับศูนย์เรียนรู้ การจัดการขยะแบบครบวงจร (นัฐพงศ์ ส่งเนียม,2563,506-521)  ซึ่งในความหมายก็คือพูดถึงวิธีการจัดการที่เนื่องด้วยขยะทางการแพทย์ รวมทั้งขยะจากครัวเรือน อันหมายถึงมีการศึกษาถึงแนวทาง แต่ในการศึกษานี้ต้องการะสะท้อนคิดในเรื่อง มีแนวคิดทางพระพุทธศาสนา ซึ่งจะเป็นส่วนสนับสนุนช่วยให้การจัดการขยะภายใต้สถานการณ์โควิด 19 ที่จำนวนขยะเกิดขึ้นจำนวนมาก ดังนั้นจิตสำนึกและเจตนาที่ส่งผลเป็นพฤติกรรมและการกระทำ จะมีผลและมีส่วนสำคัญต่อการเข้าไปกำหนดหรือมีส่วนร่วมต่อการจัดการขยะอย่างเป็นระบบโดยมีเป้าหมายเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อมและลดปริมาณขยะในสถานการณ์ของการแพร่ระบาดโควิด 19 ได้

 

ภาพที่ 2 การใช้ภาชนะทดแทนในวิถีทางศาสนาและการสั่งอาหารเพื่อลดปริมาณขยะ

 

การจัดการขยะตามแนวพุทธ

เมื่อจำเพาะมาที่พระพุทธศาสนามีแนวคิดหรือหลักการอันเป็นวิธีการปฏิบัติ ที่ว่าด้วยการส่งเสริมหรือสร้างจิตสำนึกให้เกิดขึ้นแก่คนและพลเมืองในสังคม ซึ่งในพระพุทธศาสนามีแนวคิดที่ว่าด้วยการบริหารสิ่งใช้เพื่อประโยชน์ของการอยู่ร่วมกัน อันหมายถึง สิ่งแวดล้อมและการจัดการขยะ ดังปรากฏในวินัยปิฎก (1) ห้ามถ่มน้ำลายบนทางเท้า (2) ห้ามทิ้งเศษอาหารลงในแหล่งน้ำ (3) ไม่เทน้ำล้างบาตรที่มีเศษอาหารลงบนต้นไม้ (4) ไม่ถ่ายอุจจาระปัสสาวะ ลงในแหล่งน้ำ ฯลฯ ทั้งหมดเป็นแนวทางหรือวัตรปฏิบัติที่ปรากฎเป็นวินัยพระในพระพุทธศาสนา ซึ่งแนวทางหรือมาตรการดังกล่าวนำมาประยุกต์ใช้เพื่อการบริหารจัดการขยะในสถานการ์โควิด 19 ได้ โดยหัวใจสำคัญของแนวคิดดังกล่าว คือ จิตสำนึก หรือความรับผิดชอบต่อสังคมและส่วนรวม ในสถานการณ์ปัจจุบันคณะสงฆ์ที่มีประชากรกว่า 2.5 แสนรูป ได้เข้ามามีกิจกรรมรณรงค์ผ่านกิจกรรมหมู่บ้านศีล 5 ที่ขับเคลื่อนโดยคณะสงฆ์มหาเถรสมาคมได้ส่งเสริมขับเคลื่อน ผ่านวัดทั่วประเทศกว่า 4 หมื่นวัด ที่ตั้งอยู่ในชุมชนกว่า 4 หมื่นชุมชนทั่วประเทศ ผ่านการรณรงค์ส่งเสริมผ่านการเทศน์ และรณรงค์ซ้ำ ในการสื่อสารกับชาวพุทธ ในการลดปริมาณขยะที่เกี่ยวกับอาหาร เช่น การใช้ปิ่นโต เพื่อลดปริมาณขยะ  การลดปริมาณขยะในครัวเรือน และในที่สาธารณะ เมื่อในสถานการณ์โควิด 19 แพร่ระบาด ขยะจากหน้ากากอนามัย และขยะทางการแพทย์ ได้เพิ่มขึ้น วัดและหลักการในทางพระพุทธศาสนาก็ได้มีส่วนร่วมต่อการรณรงค์ส่งเสริมผ่านจิตสำนึกและเจตนารมณ์ด้วย ซึ่งจำแนกได้ คือ

 

 

ภาพที่ 3 การใช้ภาชนะทดแทนในวิถีทางศาสนาและการสั่งอาหารเพื่อลดปริมาณขยะ

(ภาพ : วัดปากน้ำละแม จ.ชุมพร,9 กรกฎาคม 2564)

 

          1.ความมีวินัยทางสังคม คือ พระพุทธศาสนาสอน เรื่องศีล ดังนั้นศีล เป็นจิตสำนึกขั้นพื้นฐานที่จะให้พลเมืองไทย ได้เห็นความสำคัญของการรักษาสิ่งแวดล้อม และการจัดการขยะ อย่างเป็นระบบภายใต้กรอบของความเป็นได้ กระตุ้นให้เกิดความรับผิดชอบและเห็นความสำคัญของขยะอย่างเป็นระบบ หมายถึง ในสถานการณ์ของการสั่งอาหาร เมื่อเราจะต้องเห็นผลกระทบ การสั่งอาหาร แต่เราเห็นว่าถ้วย จาน ซ้อน หลอดดูด ไม่ได้มีความจำเป็น เราอาจสั่งไม่รับ กรณีที่อาหารเหล่านั้นเรารับประทานที่บ้าน ซึ่งมีซ้อน จาน ซ่อมอยู่แล้ว เป็นต้น ซึ่งแนวคิดนี้ด้วยการสะท้อนการมีวินัยทางสังคม การจัดการแยกขยะ หรือบริหารขยะตั้งแต่ต้นทาง โดยการทำให้ขยะให้ชัดว่าอันไหนเป็นขยะจากครัวเรือน เศษอาหาร อะไรเป็นพลาสติกที่สามารถนำกลับมาใช้ได้ และอันใดเป็นขยะที่เนื่องด้วยขยะทางการแพทย์ ที่จเป็นต้องมีการจัดการอย่างเป็นระบบ