• ดร.รัสเซีย
  • ranking : สมาชิกทั่วไป
  • วันที่สร้าง : 2009-04-09
  • จำนวนเรื่อง : 143
  • จำนวนผู้ชม : 399135
  • ส่ง msg :
  • โหวต 149 คน
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ทิวากร แก้วมณี
ผมไม่สนับสนุนฝ่ายใดเป็นพิเศษ แต่ผมสนับสนุนระบอบประชาธิปไตย
Permalink : http://oknation.nationtv.tv/blog/dhiwakorn
วันพุธ ที่ 25 มิถุนายน 2557
Posted by ดร.รัสเซีย , ผู้อ่าน : 1107 , 13:12:11 น.  
หมวด : การศึกษา

พิมพ์หน้านี้
โหวต 0 คน

ทิวากร แก้วมณี : เอกสารประกอบการอบรมผู้บริหารระดับสูงของกรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยเรื่อง "ธรรมาภิบาลและการบริหารการจัดการที่ดี"

 

หมายเหตุ ผู้นำงานวิชาการนี้ไปใช้กรุณาอ้างอิง

 

บริบทใหม่ของการบริหารงานภาครัฐ

การยุติของสงครามเย็นและการเสื่อมของลัทธิสังคมนิยมคอมมิวนิสต์การเติบโตของลัทธิเสรีนิยม การขยายตัวของธุรกิจการเงิน การลงทุน การธนาคาร การเปิดเสรีทางการค้า การพัฒนาการของลัทธิการเมืองเสรีประชาธิปไตย การเปลี่ยนแปลงในบริบทของสังคมการเมืองและเศรษฐกิจโลกดังกล่าว ได้ส่งผลทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในประเทศต่างๆในด้านสภาพแวดล้อมของการบริหารจัดการของภาครัฐ (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:5)

 

การเปลี่ยนแปลงในบริบทในระบบโลกดังกล่าว ได้ส่งผลทำให้เกิดผลกระทบต่อรัฐและระบบราชการ ดังนี้

12.1.1 เกิดความจำเป็นของการปรับตัวของบทบาทของรัฐ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถเชิงการแข่งขันของรัฐต่างๆ ในระบบโลก ซึ่งการสิ้นสุดของสงครามเย็น เป็นการผลักดันทำให้ระบบเศรษฐกิจเสรีนิยมมีการขยายบทบาทในระบบระหว่างประเทศ ผนวกกับความเจริญก้าวหน้าของเทคโนโลยีสารสนเทศและเทคโนโลยีการสื่อสาร เป็นผลทำให้ทุนนิยมมีการขยายตัว ระบบเศรษฐกิจของรัฐต่างๆ เชื่อมโยงกันใกล้ชิดเป็นหนึ่ง ดังนั้นจากสภาพนี้ รัฐต่างๆที่เคยมีบทบาทในการควบคุมระบบเศรษฐกิจ การไหลเวียนของทุน จำเป็นต้องปรับตัว เพื่อเอื้อต่อการจัดการระบบเศรษฐกิจและการเปลี่ยนแปลงของสังคมที่มีสภาพที่เปลี่ยนแปลงไป ในแง่ความรุนแรง และความรวดเร็ว อีกทั้งในระบบเศรษฐกิจก็จะมีการแข่งขันที่รุนแรงมากขึ้น

 

การเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ จึงเป็นยุทธศาสตร์ที่สำคัญประการหนึ่งที่ภาครัฐ ในฐานะองค์กรหลักในการกำหนดทิศทางและการดำเนินการบริหารจัดการสังคม เพื่อก่อให้เกิดขีดความสามารถในการแข่งขัน จำเป็นต้องแสวงหาการปรับกระบวนการกำหนดนโยบายสาธารณะ และรูปแบบการบริหารจัดการให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสังคมอย่างต่อเนื่อง เพื่อนำมาซึ่งการพัฒนาการแข่งขันของรัฐในบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป

 

12.1.2 ความนิยมการจัดการอย่างมีส่วนร่วม (participation) และการพัฒนาระบอบประชาธิปไตย (democracy) เป็นปรากฏการณ์ของคลื่นลูกที่ 3  ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ทางการเมือง ซึ่งเกิดขึ้นร่วมสมัยกับการเปลี่ยนแปลงในโลกยุคโลกาภิวัตน์จากคลื่นการพัฒนาประชาธิปไตยดังกล่าว อันเป็นผลให้เกิดกระแสการเรียกร้องการกระจายอำนาจให้แก่ท้องถิ่นและประชาชน ดังนั้นประชาชนจึงเริ่มมีบทบาททางการเมืองและการบริหารมากขึ้น และนี่เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ต้องมีการปฏิรูประบบบริการจัดการขององค์การภาครัฐ ให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการเมืองและโครงการสาธารณะมากขึ้น

12.1.3 การขยายบทบาทขององค์กรนอกรัฐ (NGOs) และเครือข่ายองค์กรทางสังคมในกระบวนการนโยบายสาธารณะ ( process of public policies) จากการพัฒนาของทุนนิยมและเกิดความซับซ้องทางสังคมที่มากขึ้นในทศวรรษที่ 21  ระบบการเมืองหลายประเทศเปลี่ยนแปลงเป็นสังคมการเมืองที่มีลักษณะเป็นพหุสังคมมากขึ้น (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:8) ทำให้เครือข่ายทางสังคมเข้ามามีบทบาทในการกำหนดนโยบาย และแก้ปัญหาร่วมกันกับภาครัฐมากขึ้น การปรับตัวของรัฐต่อสภาพการเมืองที่เป็นพหุสังคมทำให้ความสัมพันธ์ในแนวตั้ง เปลี่ยนเป็นความสัมพันธ์ในแนวนอนมากขึ้น และทำให้กระบวนการกำหนดนโยบายสาธารณะได้พัฒนาเปลี่ยนแปลงให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองพหุ การพัฒนาของเครือข่ายทางสังคมที่เข็มแข็งทำให้เกิดปัจจัยกระตุ้นที่ก่อให้เกิดการเรียกร้อง การแสดงความคิดเห็นและความต้องการ และมีผลต่อการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงระบบการบริหารราชการ (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:8)     

 

12.2 การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี

จากสภาพการเปลี่ยนแปลงของระบบโลก เป็นแรงผลัดดันแนวความคิดการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี ภายใต้กรอบแนวความคิดประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วมและมีจุดเน้นการทำงานร่วมกันของ 3 ฝ่าย คือ ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:12)

การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีนั้น เป็นการดำเนินกระบวนการนโยบายสาธารณะอย่างเปิดเผย คาดเดาได้ และเห็นแจ้ง และเกี่ยวข้องกับการใช้อำนาจจัดการทรัพยากรในด้านต่างๆ ของประเทศให้เกิดประโยชน์สูงที่สุด และมีความรับผิดชอบ มีการคำนึงถึงผู้ที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน ภายใต้หลักนิติธรรมที่เน้นการปกครองอย่างเสมอภาคโดยกฎหมาย

ในช่วงเวลาปัจจุบันภาคเอกชนหรือระบบตลาดได้มีการพัฒนาเข็มแข็งมากขึ้น ในขณะที่ภาครัฐเริ่มมีปัญหาความล้มเหลวในการดำเนินการทางเศรษฐกิจและสังคมของรัฐมากขึ้น ปัจจุบันจึงได้มีการการเรียกร้องการลดบทบาทของรัฐให้ลดลงและมอบหมายหน้าที่การดำเนินงานทางเศรษฐกิจสังคมให้ภาคเอกชนเป็นผู้ดำเนินกิจกรรมของสังคมการเมือง โดยเฉพาะการให้บริการแก่สาธารณะมากขึ้น ดังนั้นการจัดการปกครองในสมัยใหม่ที่เน้นการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนจึงเป็นผลพวงที่เกิดความต้องการที่กระตุ้นให้รัฐต่างๆ มีการจัดการปกครองแบบใหม่ ที่เคยเน้นระบบกฎเกณฑ์ (Rule-based System) มาเน้นการควบคุมโดยกลไกตลาดมากขึ้น (Rule by Market) (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:14)

นอกจากระบบตลาดหรือภาคเอกชนแล้ว ภาคประชาสังคมก็เติบโตและถูกให้ความสำคัญกับการบริหารการจัดการของรัฐในยุคใหม่ ซึ่ง ประชาสังคม มีความหมายที่หลากหลายและซับซ้อน ทศพร ศิริสัมพันธ์ สรุปเป็นมิติ ได้ดังไปนี้

 

 

1. ประชาสังคม หมายถึง สิ่งที่เกี่ยวข้องกับพลเมืองของสังคมหรือของรัฐ

2. ประชาสังคม หมายถึง สิ่งที่เกี่ยวข้องกับเมือง อันเป็นที่อยู่อาศัยของพลเมืองเหล่านั้น

3. ประชาสังคม หมายถึง อารยธรรม หรือความเจริญที่มาควบคู่กับการเกิดขึ้นของเมืองเหล่านั้น และเป็นเงื่อนไขของการพัฒนาสังคม 

4. ประชาสังคม หมายถึง วัฒนธรรมของการอยู่ร่วมกันในสังคมสมัยใหม่ที่พลเมืองในฐานะที่เป็นสมาชิกของสังคมที่เจริญแล้วพึงกระทำต่อกันอย่างสุภาพชน

5. ประชาสังคม หมายถึง การมีกฎหมายในฐานะเป็นกฎเกณฑ์ข้อบังคับใช้กับพลเมืองของตนเพื่อความสงบเรียบร้อยของสังคม

 

ทศพร ศิริสัมพันธ์ ได้ตั้งข้องสังเกตว่า ประชาสังคม เป็นสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นมา มิได้เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติ (ทศพร สิริสัมพันธ์ 2549:15) ประชาสังคม เป็นรูปแบบการใช้อำนาจทางการเมือง ที่กำหนดการทำกฎหมายที่มีบทลงโทษรองรับ แต่ทั้งนี้ในการลงโทษนั้นจะมีจุดมุ่งหมายเพื่อจัดการและรักษาไว้ซึ่งกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินส่วนบุคคล หรือสิทธิการเป็นเจ้าของของมนุษย์แต่ละคน (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:15)

 

ทศพร ศิริสัมพันธ์ เห็นว่า ประชาสังคมและอำนาจการเมือง เป็นสิ่งเดียวกันหรือเป็นเพียงคนละด้านของเหรียญเดียวกัน การมีสิทธิในการเป็นเจ้าของทั้งหมดนั้น เป็นพื้นฐานของการเป็นประชาสังคม ประชาสังคมจะเป็นสังคมที่ ประกอบไปด้วยกลุ่มต่างๆ โดยกลุ่มเหล่านี้ อาจจะไม่เกี่ยวข้องกับการเมืองก็ได้ นั่นคือ อาจเป็นกลุ่มทางเศรษฐกิจ บริษัทเอกชน กลุ่มทางความเชื่อทางสังคม ศาสนา ชมรมต่างๆ ซึ่งจะเป็นการรวมตัวกันเพื่อผลประโยชน์ร่วมกัน (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:16)

 

ในสังคมประชาธิปไตยในปัจจุบัน ประชาสังคมโดยมากเป็นการรวมตัวเพื่อเป็นหลักประกันรักษาผลประโยชน์ของกลุ่ม และสิทธิเสรีภาพส่วนบุคคล หรือ พลังทางการเมือง (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549:16) และเป็นภาครวมของกลุ่มทางสังคมอันหลากหลายต่างๆ ภายในสังคมที่เป็นประชาธิปไตย และภาครวมของกลุ่มต่างๆ อันจะเป็นพื้นฐานหรือหลักประกันทางเสรีภาพของสังคมการเมืองแบบประชาธิปไตย ในการบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งจะเป็นกระบวนการที่เข้ามามีบทบาทในกิจกรรมสังคมในการตรวจสอบ สนับสนุนและถ่วงดุลอำนาจระหว่างภาครัฐและเอกชน (ตลาด) มากขึ้นในกระบวนการนโยบายสาธารณะในส่วนต่างอันได้แก่ การเสนอแนะ การแสดงความต้องการ และการแสดงความคิดเห็น

 

ในช่วงทศวรรษที่ 2550  รัฐบาลไทยมีนโยบายและความพยายามในการปฏิรูปการบริหารงานภาครัฐในหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นการทบทวนในบทบาทและอำนาจของรัฐที่มากเกินไป และมีศูนย์กลางอำนาจการเมืองและการบริหารที่รวมศูนย์อำนาจมากเกินไป จึงมีการทบทวนบทบาทภารกิจและควบคุมขนาดของรัฐให้เหมาะสมและทันสมัย ตลอดจนการตอบรับแนวความคิดการบริหารการจัดการตามหลักธรรมาภิบาลซึ่งเน้นการมีส่วนร่วม ของ 3 ภาคส่วนหลักของ รัฐ ประชาสังคมและ เอกชน (ตลาด) ดังปรากฎให้เห็นในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร ตั้งแต่ฉบับปี พ.ศ. 2540  เป็นต้นมา รวมทั้งแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8  และ ฉบับที่ 9  แผนแม่บทการปฏิรูประบบราชการ (พ.ศ. 2540-2544) แผนปฏิรูประบบบริหารภาครัฐ (มติคณะรัฐมนตรี วันที่ 11  พฤษภาคม 2542) และนำไปสู่การปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม ให้เอื้อต่อการเปลี่ยนแปลงในด้านต่างๆมากขึ้น

 

ระบบราชการไทยและระบบบริหารงานภาครัฐที่ผ่านมานั้นได้รับอิทธิพลอย่างสูงจากแนวทางการปฏิรูปราชการพลเรือนในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ที่ต้องการให้ระบบราชการปลอดจากการแทรกแซงทางการเมือง และพัฒนาให้กลายเป็นโครงสร้างสถาบัน ไม่กลายเป็นเครื่องมือทางชนชั้นปกครองหรือผู้นำทางการเมืองที่เป็นนายทุน โดยพยายามแยกการเมืองกับการบริหารออกจากกัน และวางรากฐานให้มีความเป็นวิชาชีพนิยม (Professionalism) ยึดหลักกฎหมายและความมีเหตุผล ตั้งอยู่บนพื้นฐานของหลักความรู้ความสามารถและระบบคุณธรรม มีความเป็นกลางทางการเมือง มุ่งรับใช้ประชาชนและคำนึงถึงผลประโยชน์สาธารณะเป็นหลัก (Bekke, Perry, Tonnen 1996)

 

ระบบราชการตามนัยของ Max Weber ได้เน้นต่อโครงสร้างการบังคับบัญชาที่สั่งตามลำดับที่ชัดเจน แน่นอน และมีการแบ่งตามความเชี่ยวชาญ สร้างความมั่นคงในอาชีพราชการ การปฏิบัติที่เป็นไปตามกฎระเบียบและแบบแผนมาตรฐานกลางที่กำหนดไว้ล่วงหน้า เน้นความเสมอภาคเท่าเทียม และไม่คำนึงถึงตัวบุคคล ให้เกิดประสิทธิภาพ และความยุติธรรม และป้องกันการแทรกแซงทางการเมืองและการเล่นพรรคเล่นพวก

 

อย่างไรก็ดี นับตั้งแต่ต้นทศวรรษที่ 1990 เป็นต้นมา ได้เกิดการท้าทายและการเปลี่ยนแปลงในกระบวนทัศน์ รูปแบบ และวิธีการบริหารงานภาครัฐของประเทศต่างๆ ที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิง อันเป็นผลจากอิทธิพลของโลกาภิวัตน์ เสรีนิยม การแข่งขันระหว่างประเทศ และการเปลี่ยนแบบแผนระเบียบโลกใหม่ ที่เน้นการเติบโตของประชาสังคมและตลาด (Hughes 1998; ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549)

 

12.3 ตัวแบบการบริหารจัดการสมัยใหม่

การบริหารจัดการสมัยใหม่ถูกจำแนกตัวแบบทางเลือกของระบบราชการและการบริหารงานภาครัฐ ออกเป็น ตัวแบบ คือ ตัวแบบระบบตลาด (Market Model) และตัวแบบการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน (ParticipatoryState)[1]

 

12.3.1.ตัวแบบระบบตลาด

ตัวแบบการมีการจัดการระบบตลาดได้รับอิทธิพลจากทฤษฎีเศรษฐศาสตร์แบบนีโอคลาสสิค และทฤษฎีทางเลือกสาธารณะ (Public Choice) ผสมผสานเข้ากับทฤษฎีเศรษฐศาสตร์สถาบันแนวใหม่ (New Institutional Economics)

 

โดยตัวแบบระบบตลาดนี้ จะเสนอให้มีการลดขนาดและจำกัดจำนวนบทบาทของภาครัฐลง อันเนื่องมาจากสมมติฐานความเชื่อว่า รัฐได้เข้าไปแทรกแซงในกิจการทางเศรษฐกิจนั้น เป็นการสร้างความล้มเหลวและขาดประสิทธิภาพของรัฐบาล เกิดสภาพการผูกขาดในการให้การบริการสาธารณะ ดังนั้นทางออกของการจัดการที่เหมาะสมตามที่ตัวแบบระบบตลาดมีก็คือ การให้ข้อเสนอการลดบทบาทของรัฐโดยการแปรสภาพกิจการของรัฐเป็นเอกชน และใช้กลไกตลาดเป็นมาตรฐานของการบริหารจัดการ

 

ตัวแบบระบบตลาดเห็นว่า การดำเนินการของรัฐจำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงให้ทันสมัย เช่นเดี่ยวกับภาคธุรกิจเอกชน โดยปรับโครงสร้างให้เน้นการบริการประชาชน การลดกฎระเบียบของรัฐ การสร้างความเป็นอิสระทางการจัดการ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผล

 

ตัวแบบระบบตลาดได้รับความนิยมอย่างสูงและกลายเป็นกระแสหลักของระบบการบริหารการจัดการของภาครัฐในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมา ( ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549: 22) และได้รับการนำไปปฏิบัติ ในประเทศมหาอำนาจอย่าง สหรัฐอเมริกา อังกฤษ และกลายเป็นตัวแบบของประเทศต่างๆ อย่างกว้างขวาง

 

12.3.2 ตัวแบบประชารัฐ

ตัวแบบนี้มีอิทธิพลทางความคิดของทฤษฎีรัฐศาสตร์ และสังคมวิทยาเป็นองค์ประกอบ ที่เน้นการให้ความสำคัญกับประชาสังคมและการมีส่วนร่วม โดยให้ประชาชนรากหญ้ามีโอกาสเข้ามามีบทบาทในการใช้อำนาจรัฐ และการบริหารโดยตรงมากขึ้น

 

ตัวแบบนี้ สอดรับเป็นอย่างดีกับการจัดการบริหารแบบประชาธิปไตยสมัยใหม่ ที่ต้องการให้ประชาชนพลเมือง เข้ามามีส่วนร่วม และกระตุ้นให้ประชาชนมีจิตสำนึก และเห็นประโยชน์ของการรวมตัว เป็นกลุ่มผลประโยชน์ และเป็นประชาสังคมที่พร้อมต่อการพัฒนาตัวเอง ชุมชน และสังคม

 

ตัวแบบการมีส่วนร่วมของประชาสังคม มีความพยายามที่จะขจัดหรือลดอิทธิพลของรัฐที่จะเป็นผู้ชี้นำและผูกขาดอำนาจการตัดสินใจเกี่ยวกับการกำหนดนโยบายสาธารณะ โดยพยายามเปิดให้รัฐต้องมีกระบวนการรับฟังแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการตัดสินใจมากกว่าอาศัยข้อมูลทางเทคนิคและความคิดเห็นของข้าราชการประจำเพียงอย่างเดียว นอกจากนี้ยังให้ความสำคัญกับองค์การนอกรัฐ เป็นกลไกทางเลือกใหม่เพื่อบริการสาธารณะ

 

ตัวแบบระบบตลาด และตัวแบบประชารัฐมีความคล้ายคลึงกันในแง่วัตถุประสงค์ และความพยายามที่มุ่งจะปรับลดขนาดและจำกัดบทบาทของรัฐบาลและระบบราชการลง โดยพยายามแก้ไขข้อบกพร่องที่เป็นอยู่ และนำเอากลไกตลาด หรือ ชุมชน และองค์การทางสังคม เข้ามาทดแทนอันทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในการบริหารงานกิจการบ้านเมือง แต่ที่เป็นข้อน่าสังเกต ตัวแบบทั้งสองกลับมีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ใน เรื่องหลักการ ค่านิยม และ ข้อสมมติฐานพื้นฐานในประเด็นของปัจเจกชน และ ส่วนรวม     

สรุป 

กระแสแนวความคิดสองขั้วได้เข้ามามีอิทธิพลต่อการปฏิรูปภาครัฐ และการจัดการของรัฐ และกลายเป็นวิสัยทัศน์ใหม่ของการจัดการ (ทศพร ศิริสัมพันธ์ 2549: 24) อันได้แก่

แนวความคิดที่ 1 เป็นแนวความคิดเกี่ยวกับการบริหารงานภาครัฐแนวใหม่ (New Public Management) เป็นแนวความคิดการผสมผสานของเศรษฐศาสตร์นีโอคลาสสิค เศรษฐศาสตร์เชิงสถาบัน และเทคนิควิธีการจัดการสมัยใหม่

แนวความคิดที่ 2 เป็นแนวความคิดเกี่ยวกับประชาธิปไตยในแนวทางใหม่ (New Democracy) เป็นการจัดการที่เน้นหลักประชาธิปไตย และธรรมาภิบาล ในเรื่องของการมีส่วนร่วม ความโปร่งใส และ การจัดการตามหลักนิติธรรม

 



[1]ทศพร ได้แปลและได้ใช้ตัวแบบนี้ เป็น ภาษาไทยว่า ตัวแบบประชารัฐ





เรื่องวันนี้ปิดแสดงความคิดเห็น


<< มิถุนายน 2014 >>
อา พฤ
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          



[ Add to my favorite ] [ X ]