• คนดึกใน
  • ranking : สมาชิกทั่วไป
  • วันที่สร้าง : 2007-10-07
  • จำนวนเรื่อง : 13
  • จำนวนผู้ชม : 33469
  • ส่ง msg :
  • โหวต 28 คน
เปิงเรือนและชานบ้าน
ภาษาถิ่น ศิลปวัฒนธรรม วิถีชีวิต ดนตรีและบทกวี
Permalink : http://oknation.nationtv.tv/blog/krubma
วันศุกร์ ที่ 22 กุมภาพันธ์ 2551
Posted by คนดึกใน , ผู้อ่าน : 1356 , 22:47:12 น.  
หมวด : ศิลปะ/วัฒนธรรม

พิมพ์หน้านี้
โหวต 0 คน

ผญาภาษิตอีสาน  มีมากมายหลายบท  บทที่จะนำเสนอครั้งนี้อ่านเผิน ๆ จบแล้วดูน่ากลัว  คล้าย ๆ ลัทธิคลั่งคำสอนให้กระทำอัตวินิบาตกรรมตนเอง ประมาณนั้นครับ  ความว่า

        อยากกินน้ำแซบ  ให้ขุดน้ำส่างหิน

        อยากมีอยู่มีกิน  ให้เอาศีลเป็นทึนไปค้า

        อยากขึ้นสวรรค์ชั้นฟ้า  ให้ฆ่าเจ้าของ (สำลี รักสุทธี 2540)

        ศัพท์อีสานครั้งนี้ไม่ยากเท่าไรครับ

        1. แซบ : อร่อย  (ทุกอย่างที่อร่อยเรียกแซบ  ไม่ได้หมายถึงรสจัดเท่านั้น  ของหวานของเปรี้ยวถ้าอร่อย  ก็คือแซบ  ปัจจุบันคนนำไปใช้กลายไปว่ารส "แซ่บ" ต้องรสจัดแบบส้มตำ พล่าน้ำตก ต้มแซ่บ..)

         2. ส่าง : บ่อน้ำที่เป็นบ่อบาดาลลึก (ถ้าขุดเป็นสระน้ำจะไม่เรียก ส่าง)

         3. ทึน : ทุน 

         4. เจ้าของ : ตนเอง

          แปลเป็นสำนวนง่าย ๆ ว่า

          อยากกินน้ำอร่อย  ให้ขุดน้ำบ่อหิน

          อยากมีอยู่มีกินให้มีศีลสัตย์เป็นทุนไปค้า

          อยากขึ้นสวรรค์ชั้นฟ้า  ให้ฆ่าตนเอง...

          ผญาภาษิตบทนี้  เป็นบทสอนใจให้คนทำมาหากิน  ด้วยความอดทนมีศีลสัตย์  ขุดน้ำบ่อหินย่อมได้กินน้ำใส  คนอีสานโบราณอยุ่ได้มาเพราะกินน้ำบ่อลึก ที่บรรพบุรุษเพียรขุดเจาะชั้นดินลงไปจนถึงชั้นหิน 

         เพื่อป้องกันมิให้ดินหินพังทลายลงถมบ่อและ "ฮูน้ำ" ชาวอีสานมีวิธีทำส่างน้ำ 2 ลักษณะ คือ

         1. ส่างท่อ หรือบ่อท่อ  เอาไม้ใหญ่ ๆ ที่เป็นโพรงหรือเจาะคว้านกลางให้เป็นท่อ ใส่ลงไปในโพรงบ่อลึก ๆ อย่างนี้เรียก ส่างถ่อ หรือ ส้างท่อ มีชื่อหมู่บ้านอีสานหลายแห่ง หลายจังหวัดที่ชื่อว่าบ้านส้างถ่อ หรือเขียนแบบภาษาไทยว่า สร้างท่อ ก็คืออันเดียวกัน ระยะหลัง 30 ปี มานี้ใช้ท่อซีเมนต์แทนท่อไม้ครับ

          2. ส่างแป้น หรื่อส่างแซง ถ้าหมู่บ้านใดไม่มีไม้ใหญ่ที่เป็นโพรงขนาดใหญ่  ก็ใช้วิธีขุดบ่อเป็นรูปสี่เหลี่ยม  ใช้เสาไม้ยาว ๆ ปักมุมบ่อ  แล้วใช้ไม้กระดานตีเป็นคอกลงไปในหลุมบ่อ เมื่อถมด้านข้างแล้วก็จะได้บ่อที่มีผนังเป็นไม้กระดานขนาดราว คูณ 2 เมตรลึกลงไป เรียก ส่างแป้น หรือส่างแซง เรียกอย่างใดอย่างหนึ่งครับ หลายหมู่บ้านหลายจังหวัดก็นำไปใช้ตั้งชื่อเช่นกัน บ้านส้างแป้น เป็นต้น (เขียนตามคำภาษาไทย ลำบากครับว่าจะใช้วรรณยุกต์อะไร จึงจะออกเสียงได้ใกล้เคียง)

                       

           ส่วนบ่อที่ไม่มีผนังกันดินทลาย ก็เรียก ส่างดิน ซึ่งเป็นบ่อหลุมลึกธรรมดา  บ่อแบบนี้ไม่ถาวรครับ

           ดังนั้น "อยากกินน้ำแซบ  ให้ขุดน้ำส่างหิน" หรือ  "อยากกินน้ำอร่อย  ให้ขุดน้ำบ่อหิน"

           จึงหมายถึง อยากมีอยู่มีกินดี ๆ   ต้องทำงานหนัก ประดุจขุดน้ำบ่อหิน ถึงจะได้กินน้ำดี

          "อยากมีอยู่มีกิน  ให้เอาศีลเป็นทึนไปค้า" หรือ  "อยากมีอยุ่มีกินให้มีศีลสัตย์เป็นทุนไปค้า" คนค้าขายหรือทำมาหากินที่ไม่ซื่อสัตย์  เอาเปรียบคนด้วยกัน  ย่อมไม่เจริญ  ในที่สุดคนก็ไม่คบค้าสมาคมด้วย  ถ้าค้าขายก็ไปไม่รอด  ก็เห็นกันมากมาย...

           ส่วน "อยากขึ้นสวรรค์ชั้นฟ้า  ให้ฆ่าเจ้าของ" หรือ "อยากขึ้นสวรรค์ชั้นฟ้า  ให้ฆ่าตนเอง" ภูมิปัญญาอีสานโบราณ/ลาว  ท่านได้ซ่อนปรัชญาไว้ หมายถึง การฆ่ากิเลส  ตัณหา  อวิชชาต่าง ๆ ที่ครอบงำเราอยู่ให้หมดดั่งตายไปจากตัวเรานั่นเอง...  สวัสดีครับผม.

อ้างอิงบทผญา

สำลี  รักสุทธี. 2540. ผญา. กรุงเทพ ฯ : พัฒนาศึกษา.

เผยแพร่ครั้งแรก gotoknow.org/blog/nfekrucha/141022  22 ต.ค. 2550





อ่านความคิดเห็น

ความคิดเห็นที่ 3 (0)
ซำมะแจะ วันที่ : 20/10/2009 เวลา : 15.13 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/keepitup

ปื้มของ อ.สำลี รักสุทธี นั้น หนูอ่านแล้วรู้สึกว่า

(ขออนุญาตวิจารณ์เจ้าค่ะ) จะอธิบายไม่ชัด เท่าญาอ้ายอธิบาย

คือ อธิบายแบบรวบรัด

หนูเริ่มจากศูนย์ เรื่องภาษาลาว ผญา หลังจากที่ตะลุยแดนลาวกระจุยไปหลายเติบ หนูกลับมาอ่านผญาเก่าๆอีกครั้ง จะเห็นความแตกต่างชัดเจน ของการเขียน
การประพันธ์ ภาษาลาวเก่า ลาวใหม่ ลาวนอก ลาวใน

เห็นคนทะเลาะกัน ทะเลาะๆๆๆ

หนูเลยไม่รู้จะเขียนอะไรเจ้าค่ะ

ด้วยความเคารพ
ซำมะแจะ

ความคิดเห็นที่ 2 (0)
คนดึกใน วันที่ : 27/02/2008 เวลา : 00.57 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/krubma

ขอบคุณ คุณอึ่งอ่างครับ

ความคิดเห็นที่ 1 (0)
อึ่งอ่าง วันที่ : 22/02/2008 เวลา : 22.52 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/kunyarat
บางทีชีวิต...ก็ไม่ได้ต้องการอะไรมากไปกว่า    ความทรงจำดีๆ เอาไว้ให้คิดถึง


แสดงความคิดเห็น


ถึง บล็อกเกอร์ ทุกท่าน โปรดอ่าน
   ด้วยทาง บริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ จำกัด (มหาชน) ได้ติดต่อขอความร่วมมือ มายังเว็บไซต์และเว็บบล็อกต่าง ๆ รวมไปถึงเว็บบล็อก OKnation ห้ามให้มีการเผยแพร่ผลงานอันมีลิขสิทธิ์ ของบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ฯ บนเว็บ blog โดยกำหนดขอบเขตของสิ่งที่ห้ามทำ และสามารถทำได้ ดังนี้
ห้ามทำ
- การใส่ผลงานเพลงต้นฉบับให้ฟัง ทั้งแบบควบคุมเพลงได้ หรือซ่อนเป็นพื้นหลัง และทั้งที่อยู่ใน server ของคุณเอง หรือ copy code คนอื่นมาใช้
- การเผยแพร่ file ให้ download ทั้งที่อยู่ใน server ของคุณเอง หรือฝากไว้ server คนอื่น
สามารถทำได้
- เผยแพร่เนื้อเพลง ต้องระบุชื่อเพลงและชื่อผู้ร้องให้ชัดเจน
- การใส่เพลงที่ร้องไว้เอง ต้องระบุชื่อผู้ร้องต้นฉบับให้ชัดเจน
จึงเรียนมาเพื่อโปรดปฎิบัติตาม มิเช่นนั้นทางบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ฯ จะให้ฝ่ายดูแลลิขสิทธิ์ ดำเนินการเอาผิดกับท่านตามกฎหมายละเมิดลิขสิทธิ์
OKNATION



กฎกติกาการเขียนเรื่องและแสดงความคิดเห็น
1 การเขียน หรือแสดงความคิดเห็นใด ๆ ต้องไม่หมิ่นเหม่ หรือกระทบต่อสถาบันชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ หรือกระทบต่อความมั่นคงของชาติ
2. ไม่ใช้ถ้อยคำหยาบคาย ดูหมิ่น ส่อเสียด ให้ร้ายผู้อื่นในทางเสียหาย หรือสร้างความแตกแยกในสังคม กับทั้งไม่มีภาพ วิดีโอคลิป หรือถ้อยคำลามก อนาจาร
3. ความขัดแย้งส่วนตัวที่เกิดจากการเขียนเรื่อง แสดงความคิดเห็น หรือในกล่องรับส่งข้อความ (หลังไมค์) ต้องไม่นำมาโพสหรือขยายความต่อในบล็อก และการโพสเรื่องส่วนตัว และการแสดงความคิดเห็น ต้องใช้ภาษาที่สุภาพเท่านั้น
4. พิจารณาเนื้อหาที่จะโพสก่อนเผยแพร่ให้รอบคอบ ว่าจะไม่เป็นการละเมิดกฎหมายใดใด และปิดคอมเมนต์หากจำเป็นโดยเฉพาะเรื่องที่มีเนื้อหาพาดพิงสถาบัน
5.การนำเรื่อง ภาพ หรือคลิปวิดีโอ ที่มิใช่ของตนเองมาลงในบล็อก ควรอ้างอิงแหล่งที่มา และ หลีกเลี่ยงการเผยแพร่สิ่งที่ละเมิดลิขสิทธิ์ ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบหรือวิธีการใดก็ตาม 6. เนื้อหาและความคิดเห็นในบล็อก ไม่เกี่ยวข้องกับทีมงานผู้ดำเนินการจัดทำเว็บไซต์ โดยถือเป็นความรับผิดชอบทางกฎหมายเป็นการส่วนตัวของสมาชิก
คลิ้กอ่านเงื่อนไขทั้งหมดที่นี่"
OKnation ขอสงวนสิทธิ์ในการปิดบล็อก ลบเนื้อหาและความคิดเห็น ที่ขัดต่อความดังกล่าวข้างต้น โดยไม่ต้องชี้แจงเหตุผลใดๆ ต่อเจ้าของบล็อกและเจ้าของความคิดเห็นนั้นๆ
   

กลับไปหน้าที่แล้ว กลับด้านบน