• สอนสุพรรณ
  • ranking : สมาชิกทั่วไป
  • email : ekchit@gmail.com
  • วันที่สร้าง : 2007-03-16
  • จำนวนเรื่อง : 578
  • จำนวนผู้ชม : 3659463
  • ส่ง msg :
  • โหวต 2245 คน
ครูแผน
เพื่อการศึกษาศิลปวัฒนธรรมไทย ศิลปกรรมสากล และความสัมพันธ์จากอดีตสู่ปัจจุบัน
Permalink : http://oknation.nationtv.tv/blog/phaen
วันเสาร์ ที่ 28 กรกฎาคม 2550
Posted by สอนสุพรรณ , ผู้อ่าน : 4764 , 17:42:20 น.  
หมวด : ศิลปะ/วัฒนธรรม

พิมพ์หน้านี้
โหวต 1 คน อะหนึ่ง โหวตเรื่องนี้

         ในคราวที่แล้วผมได้เล่าถึงประวัติความเป็นมาของหนังใหญ่ชุดพระนครไหว  ว่ามีที่มาอย่างไร  ครั้งนี้ก็ขอต่อเนื่องไปเลยนะครับ  ด้วยผมได้รับหนังสือเล่มหนึ่งจากรุ่นน้องที่ทำงานด้วยกัน  เขาเล่าว่าได้ไปเดินดูของที่ตลาดนัดเปิดท้ายวันศุกร์และวันเสาร์เยื้องหน้าห้างโลตัสสุพรรณบุรี   ได้พบหนังสือเล่มนี้วางขายอยู่  จึงนึกถึงผมเลยซื้อมาฝากเผื่อจะเป็นประโยชน์ในการนำมาใช้ประกอบการสอนได้


สภาพของหนังสือเล่มนี้  ส่วนปกหน้า

         เมื่อได้อ่านคำนำตอนหนึ่งทำให้ทราบว่า "... เมื่อประมาณปี ๒๕๒๕  ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดระยอง  ได้เข้าไปมีส่วนในการหยิบยกเรื่องนี้ (หนังใหญ่) ขึ้นมา  พบว่าขณะนั้นมีตัวหนังเหลืออยู่ ๒๐๐ กว่าตัว  เมื่อสำรวจกันจริง ๆ ก็พบว่ามีสภาพดีอยู่เพียงครึ่งเดียว  นอกนั้นชำรุดเหลือเป็นเศษหนังที่ไม่สมบูรณ์  ศูนย์ฯ ร่วมกับคณะกรรมการวัดได้พยายามเผยแพร่ศิลปวัตถุชุดนี้  จนถึงบัดนี้ก็พบว่าการชำรุดมีมากขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่งแน่นอนการชำรุดทำให้ลวดลายหายไป  ไม่สามารถซ่อมบำรุงให้เหมือนเดิมได้  แม้จะทำขึ้นใหม่ก็คงไม่ใช่ตัวเก่า  ลายเก่า  และในวันข้างหน้าคงไม่สามารถห้ามการชำรุด  ซึ่งก็ต้องถือเป็นเรื่องปกติของสรรพสิ่งในโลกนี้  ทำอย่างไรจึงจะให้ลวดลายที่ปรากฏอยู่มีอายุยืนยาวให้คนข้างหลังไว้ศึกษาได้บ้าง ..."

         เป็นที่มาของการจัดทำหนังสือเล่มนี้  ด้วยเจตนารมณ์ที่ว่าแม้วันข้างหน้าตัวหนังเหล่านี้จะชำรุด  จนไม่สามารถคงไว้ได้อีกก็ตาม  หนังสือก็อาจจะอยู่ได้ต่อไปอีกระยะหนึ่ง  หน่วยอนุรักษ์ฯ  และศูนย์ฯ  จะส่งหนังสือเล่มนี้ไปตามห้องสมุดต่าง ๆ เพื่อให้เป็นหลักฐานข้อมูล  ของหนังใหญ่วัดบ้านดอน  สำหรับผู้ที่สนใจ  ต่อไป

         ผมคนหนึ่งขอร่วมสานต่อเจตนารมณ์ในการอนุรักษ์  เผยแพร่ศิลปวัตถุที่ทรงคุณค่าชุดนี้  แก่เพื่อน ๆ พี่ ๆ น้อง ๆ ชาวบล็อกโอเคเนชั่นทุก ๆ ท่าน ณ บัดนี้ครับ...


หนังครู (ฤาษี) หมายเลขบัญชี ๑

ประวัติความเป็นมาของหนังใหญ่วัดบ้านดอน

         ตามที่ได้สอบถามผู้สืบสานหนังใหญ่ของวัดบ้านดอน  และจากท่านปัญญาวุฒิกร  อดีตเจ้าอาวาสตลอดจนทายาทของเจ้าของหนังก็ได้ความว่า  หนังใหญ่ชุดนี้มีอายุประมาณ ๒๐๐ ปี  แสดงดีมีชื่อเสียงอยู่ทางภาคใต้ของประเทศไทย  จนกระทั่งต่อมาสมัยเจ้าคุณเฒ่า  พระยาศรีสมุทรโภคชัยโชตชิตสงคราม (เกตุ  ยมจินดา) ซึ่งเป็นเจ้าเมืองคนแรกของจังหวัดระยอง (ดูทำเนียบผู้ว่าราชการจังหวัดระยองแล้ว  ไม่ระบุ พ.ศ. ที่ดำรงตำแหน่ง  คาดว่าจะประมาณ พ.ศ. ๒๔๓๑) ท่านได้ทราบกิติศัพท์ของหนังใหญ่ชุดนี้  ก็ได้ติดต่อซื้อมาทั้งชุด  ประมาณ ๒๐๐ ตัว  และได้จ้างครูหนังหรือนายหนังโรงนี้มาฝึกถ่ายทอด  ให้กับคนในปกครองของพระยาศรีสมุทรโภคชัยโชติชิตสงคราม  เพื่อเป็นการสืบทอดต่อมาด้วย  ในการนำหนังใหญ่ที่ซื้อจากจังหวัดพัทลุงมาจังหวัดระยองนี้  ได้นำมาทางเรือแล่นข้ามอ่าวไทยฝ่าคลื่นลมแรง  หนังหล่นลงทะเลต้องตามเก็บ  เล่ากันมาว่า  เมื่อมาถึงแล้ว  จึงพบหนังตัวสำคัญที่หล่นหายไป  คือตัวนางสีดาพบติดกับหางเสือเรือสำเภา  มาถือเป็นนิมิตว่า  นางสีดากับพระรามจะไม่พรากจากกัน


หนังไหว้ครู (พระราม) หมายเลขในบัญชี ๒

         เป็นอันว่าหนังนี้ซื้อมาจากทางภาคใต้  นำมาโดยทางเรือมาจังหวัดระยอง  ส่วนเดิมจะอยู่ที่ใดมาก่อนไม่ทราบแน่ชัด  ได้นำมาแสดงในงานสำคัญ ๆ ระยะหลังนำแสดงที่วัดจันทอุดม (วัดเก๋ง) ซึ่งปัจจุบันเป็นที่ตั้งของโรงพยาบาลระยอง  อาจารย์เล็กเจ้าอาวาสวัดบ้านดอนขณะนั้น  ก็สนใจฝึกผู้แสดงอยู่เป็นประจำตลอดทั้งวงปี่พาทย์ที่เล่นร่วมก็เป็นชาวบ้านทุ่งโพธิ์  ตำบลนาขวัญ  ซึ่งอยู่ใกล้ ๆ กันนั่นเอง

         หนังใหญ่ชุดนี้มาอยู่วัดบ้านดอนกว่า ๑๐๐ ปีมาแล้ว  โดยนายเรือง  นางแจ่ม  รื่นเริง  เป็นผู้รับมอบเป็นครูหนัง  โดยมีครูประดิษฐ์  เป็นผู้ร่วมฝึกด้วย  ส่วนปี่พาทย์ใช้วงของนายถั่ว  เป็นวงดนตรีร่วมเล่นกันมาโดยตลอด  ผู้ร่วมพากย์หนังสืบทอดกันต่อมาคือ นายสวม  เป็นธรรม, นายช่ำ  ช่างทอง, ขุนวรภรณ์รัตน์, ศึกษาเขียว  โสภณ  เมื่อนายเรือง  รื่นเริง  ชรามากก็ได้มอบให้นายสี  รื่นเริง  ผู้เชิดร่วมโรงซึ่งเป็นบุตร  รับมอบเป็นครูหนังต่อมา  และเมื่อเข้าวัยชราก็ได้มอบให้นายเฉลิม  มณีแสง  เป็นครูหนัง  พากย์ร่วมกับนายเจิม  ขอบอรัญ  ต่อมานายเฉลิม  มณีแสง  ถึงแก่กรรม  นายถ่อย  หวานฤดี  ได้รับมอบหมายให้เป็นนายโรงหรือครูหนัง  ก็ดำเนินการต่อมาในปัจจุบัน  ส่วนผู้ทอดตัวหนัง หรือคนแจกหนังมีนายหนุด  สระหมัด  กับนายขำ  สนิทราษฏร์  ถีงแก่กรรมไปแล้วจึงเหลือนายเจิม  ขอบอรัญ (ถึงแก่กรรมแล้ว) ปัจจุบันนายถ่อย  หวานฤดี เป็นครูหนังโรงนี้  ส่วนด้านปี่พาทย์สืบต่อนายถั่วก็คือนายสาย  ดนตรี  จากนั้นก็ล้มหายตายจากไปบ้าง  ระยะหลัง ๆ นี้ใช้ปี่พาทย์ของนายฉลอม  พุทธมี  และของชมรมศิลปินจังหวัดระยอง


หนังไหว้ครู (พระบุตร) หมายเลขบัญชี ๓

         หนังใหญ่ชุดนี้ฝีมือจัดทำประณีตสวยงาม  เชื่อกันว่าเป็นฝีมือของช่างหลวง  และนับเป็นของสูงของศักดิ์สิทธิ์  เพราะเวลานำแสดง  ต้องไหว้ครูและประพรมน้ำมนต์  ทางวัดจึงจัดสร้างเป็นหอสูง  โดยเฉพาะเก็บวางซ้อนกันไว้  โดยเอาหนังยักษ์ไว้ล่าง  หนังทหารพระรามหนังเจ้าเอาไว้บน  ไม่มีใครกล้าไปแตะต้องนอกจากได้รับอนุญาตจากครูหนัง  คราวเกิดใต้ฝุ่นครั้งใหญ่  หลังคาเปิดตัวหนังถูกฝนทำให้หนังเสียไปมากที่เหลือก็ชำรุด  คงเหลือใช้อยู่ประมาณ ๑๑๐ ตัว  จึงย้ายมาเก็บในกุฏิ  และได้ตรวจตราดูแลอย่างใกล้ชิด  การแสดงในช่วงก่อน ๒๕ พุทธศควรรษ  จึงงดไป  เพราะหนังอยู่ไม่ครบยากแก่การจัดแสดง


พิธีไหว้ครูก่อนการแสดง

         หนังใหญ่แต่ก่อนนั้น  นำแสดงกันกลางแจ้งใช้ไม้ไผ่ทั้งลำยกเป็นจอ  ซึ่งทำด้วยผ้ามุ้งขนาดกว้าง ๔ เมตรยาว ๙ เมตร  จอขอบล่างสูงจากพื้นดิน ๑ เมตร  ช่วงใต้จอถึงพื้นดินขึงผ้าทึบ  สองข้างจอปักเสาไม้ไผ่ข้างละคู่แต่ละคู่ห่างกันประมาณ ๑ เมตรครึ่ง  ทำเป็นราวพิงหนังเว้นทางให้คนเชิดเดินเข้าออกพอสะดวก  หน้าจอใช้ไม้ไผ่ปักเป็นราวเตี้ย ๆ สำหรับพิงหนังไหว้ (ไหว้ครู) สูงประมาณ ๑ เมตร  ยอดเสาทุกต้นปักธงแดง  หน้าหนังไหว้ตั้งโต๊ะวางเครื่องบูชาครู (เวลาไหว้ครูมหรสพอื่นที่แสดงร่วมในงานสมัยก่อนนั้นถือกันมาก  จะต้องมาร่วมคารวะครูหนังใหญ่ก่อนเสมอ  ถือว่าครูแรง)


การแสดงหนังใหญ่

         หลังจอทำเป็นเพิงพิงกันไฟตลอดจอเรียกว่าผ้าคลุมไฟ  ในเพิงนั้นสมัยก่อนตั้งเตาไฟให้สูงกลางจอใช้แสดงไฟใต้  หรือแสงจากกองไฟซึ่งนิยมก่อด้วยกะลามะพร้าวให้ลุกโชนอยู่เสมอในเวลาแสดง  ซึ่งแสงไฟนี้ได้เปลี่ยนมาใช้เป็นตะเกียงเจ้าพายุ  และไฟฟ้าในปัจจุบัน  และก็ไม่จำเป็นที่จะต้องใช้ผ้าคลุมเหมือนแต่ก่อน  และยังสามารถนำแสดงบนอาคาร  หรือโรงแรมใหญ่ ๆ ได้ด้วย


หนุมาณเข้าห้องนางสุวรรณ คันธมาลี  หมายเลขในบัญชี ๙๓

         ด้านหลังเพิงไฟใช้ไม้ไผ่ทำราวสำหรับพิงตัวหนังทั้งหมดที่นำมาแสดง  มีผู้ชำนาญงานเป็นผู้ทอดหนังหรือแจกหนัง  โดยจัดเรียงตัวหนังไว้ตามลำดับเรื่องที่จะแสดงในคืนนั้น ๆ  หนังใหญ่เท่าที่ทราบก็เล่นเรื่องรามเกียรติ์  ใช้ผู้แสดงประมาณ ๓๐ คน  ก่อนแสดงจะต้องทำการไหว้ครูและเบิกหน้าพระคือ  ตัวไหว้ครู  พระฤาษีและตัวสำคัญรองลงมาอีก ๒ ตัว  จากนั้นจะมีการแสดงจับลิงหัวค่ำทุกครั้งเพื่อเป็นคติสอนผู้ชมก่อนแสดงในเรื่อง  หรือว่าจะเป็นการเกริ่นตามประเพณีหนังใหญ่เหมือนกับลิเกทั่วไป  เมื่อเริ่มแสดงต้องมีการออกแขกกันก่อน  เป็นต้น


พระบุตรจับม้าขี่  หมายเลขในบัญชี ๔๖

         เป็นอย่างไรบ้างครับ... จากเรื่องราวที่ได้กล่าวมานั้นเป็นเพียงบางส่วน  ที่ต้องการนำเสนอให้ท่านได้ช่วยกันพิจารณาว่า  เราควรหันมาให้ความสำคัญกับสมบัติทางศิลปวัฒนธรรมอันล้ำค่าซี่งเป็นมรดกของชาติ  ที่กำลังจะสูญหายไปตามกระแสแห่งวัตถุนิยมในปัจจุบันนั้นกันได้หรือยัง...

********************************





อ่านความคิดเห็น

ความคิดเห็นที่ 11 (0)
noopuk วันที่ : 03/08/2007 เวลา : 11.37 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/konmanruk
นับหนึ่งถึงร้อย++++++เพื่อรอคอยคนๆหนึ่งให้กลับมา++++++

มาอ่านอะไรดีๆๆที่มีสาระค่ะ

ความคิดเห็นที่ 10 (0)
kaekyo วันที่ : 29/07/2007 เวลา : 23.22 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/kaekyoko

ช่างสรรหาเรื่องดีๆมีประโยชน์
เราควรจะร่วมอนุรักษ์กันไว้
มีพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่หรือเปล่าคะ
เด็กใต้รู้จักแต่หนังตะลุง

ความคิดเห็นที่ 9 (0)
BlueHill วันที่ : 29/07/2007 เวลา : 10.37 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/charlee
นักดูนก

ทั้งภาคประชาชนและภาครัฐ ต้องร่วมมือกันอนุรักษ์มรดกไทยนี้ไว้ครับอาจารย์

ความคิดเห็นที่ 8 (0)
รวงข้าวล้อลม วันที่ : 29/07/2007 เวลา : 08.33 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/roungkaw
กัลยาณมิตร    เป็นสิ่งหาง่ายเสมอ   แค่รู้จักคำว่า....ให้....และคำว่า...รับ 

อาจารย์คะ ยอดเยี่ยมมากค่ะ

ไม่ต้องบรรยาย สำหรับอาจารย์ค่ะ หนึ่งโหวต

ความคิดเห็นที่ 7 (0)
ล่างฟานหวิน วันที่ : 29/07/2007 เวลา : 01.42 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/langfanvhin
ประตูสวรรค์ หิมะทองคำ เต่าทองแดง เขากิเลน หนวดมังกร เขี้ยวพยัคฆ์                         "ไม่มีที่อยู่ สำหรับคนอ่อนแอ" จอมยุทธ์ '

หนังใหญ่ ภาคกลาง กับหนังตะลุง ภาคใต้ คล้ายๆ กันเลย
หนังใหญ่ คนเชิด หนังหลายคน และร่ายรำเป็น ท่า ลีลา ต่าง กันต่างในการเชิด
ส่วนหนังตะลุง โซโล่ ยาวคนเดียว ตลอด รายการ คนสว่าง คาตา แดดออกแล้ว เล่นยังไม่จบ ยังเล่นต่ออีก (ฮา)

ความคิดเห็นที่ 6 (0)
วิตามินบี วันที่ : 29/07/2007 เวลา : 01.34 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/babymind
VitaMin B @ OK Nature  Save Nature Save Life  


สมควรจะดูแลและอนุรักษ์ไว้ค่ะ
แต่ลำพังเรา จะทำยังไงละคะ

ความคิดเห็นที่ 5 (0)
naive วันที่ : 28/07/2007 เวลา : 22.04 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/wickedgirl

มีประโยชน์มากๆค่ะ ตอนนี้กำลังคิดจะศึกษาศิลปะทางภาคใต้อยู่พอดี

ความคิดเห็นที่ 4 (0)
ตุ้มจิ๋ว วันที่ : 28/07/2007 เวลา : 20.40 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/namtan
simply9

ศิสปะ สวยๆแบบนี้ไม่อยากให้เลือนไปเลย

ความคิดเห็นที่ 3 (0)
feng_shui วันที่ : 28/07/2007 เวลา : 20.26 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/buzz
feng_shui

ศิลปะ เหล่านี้ ต้องช่วยกันอนุรักษ์ไว้ค่ะอาจารย์
ว่าแต่ หนังสือ น่าจะนำมาปรับให้มีสภาพดีขึ้นเพื่อให้ใช้งานได้อย่างยาวนานนะคะ
.....หายาก

ความคิดเห็นที่ 2 (0)
วิหคพลัดถิ่น วันที่ : 28/07/2007 เวลา : 18.28 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/vihokpludtin
..'AVihok's Family@Mafia War

ขอบคุณข้อมูลอ. มากนะคะ
ยังติดตามผลงานอาจารย์
อยู่ตลอดนะคะ บางเรื่อง
ที่วิหคมาช้า (คือเพิ่งได้เข้ามาดู)
ก็จะกลับไปอ่านตลอดค่ะ

ความคิดเห็นที่ 1 (0)
วิหคพลัดถิ่น วันที่ : 28/07/2007 เวลา : 18.02 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/vihokpludtin
..'AVihok's Family@Mafia War

อ. แวะมาเยี่ยมคะ แล้วเราจะร่วมกันอนุรักษ์มรดกไทยนี้ไว้ได้อย่างไรคะ ตอนนี้ช่างแกะตัวหนังก็มีเยอะไม่ใช่เหรอคะ

แต่ตัวหนังที่อ. เอามาให้ดู ผุจริง ๆ ถ้าตามห้องสมุดโรงเรียนต่าง ๆ อยากได้บ้าง จะติดต่อไปที่วัดบ้านดอนเลยใช่ไหมคะ

แสดงความคิดเห็น


ถึง บล็อกเกอร์ ทุกท่าน โปรดอ่าน
   ด้วยทาง บริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ จำกัด (มหาชน) ได้ติดต่อขอความร่วมมือ มายังเว็บไซต์และเว็บบล็อกต่าง ๆ รวมไปถึงเว็บบล็อก OKnation ห้ามให้มีการเผยแพร่ผลงานอันมีลิขสิทธิ์ ของบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ฯ บนเว็บ blog โดยกำหนดขอบเขตของสิ่งที่ห้ามทำ และสามารถทำได้ ดังนี้
ห้ามทำ
- การใส่ผลงานเพลงต้นฉบับให้ฟัง ทั้งแบบควบคุมเพลงได้ หรือซ่อนเป็นพื้นหลัง และทั้งที่อยู่ใน server ของคุณเอง หรือ copy code คนอื่นมาใช้
- การเผยแพร่ file ให้ download ทั้งที่อยู่ใน server ของคุณเอง หรือฝากไว้ server คนอื่น
สามารถทำได้
- เผยแพร่เนื้อเพลง ต้องระบุชื่อเพลงและชื่อผู้ร้องให้ชัดเจน
- การใส่เพลงที่ร้องไว้เอง ต้องระบุชื่อผู้ร้องต้นฉบับให้ชัดเจน
จึงเรียนมาเพื่อโปรดปฎิบัติตาม มิเช่นนั้นทางบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ฯ จะให้ฝ่ายดูแลลิขสิทธิ์ ดำเนินการเอาผิดกับท่านตามกฎหมายละเมิดลิขสิทธิ์
OKNATION



กฎกติกาการเขียนเรื่องและแสดงความคิดเห็น
1 การเขียน หรือแสดงความคิดเห็นใด ๆ ต้องไม่หมิ่นเหม่ หรือกระทบต่อสถาบันชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ หรือกระทบต่อความมั่นคงของชาติ
2. ไม่ใช้ถ้อยคำหยาบคาย ดูหมิ่น ส่อเสียด ให้ร้ายผู้อื่นในทางเสียหาย หรือสร้างความแตกแยกในสังคม กับทั้งไม่มีภาพ วิดีโอคลิป หรือถ้อยคำลามก อนาจาร
3. ความขัดแย้งส่วนตัวที่เกิดจากการเขียนเรื่อง แสดงความคิดเห็น หรือในกล่องรับส่งข้อความ (หลังไมค์) ต้องไม่นำมาโพสหรือขยายความต่อในบล็อก และการโพสเรื่องส่วนตัว และการแสดงความคิดเห็น ต้องใช้ภาษาที่สุภาพเท่านั้น
4. พิจารณาเนื้อหาที่จะโพสก่อนเผยแพร่ให้รอบคอบ ว่าจะไม่เป็นการละเมิดกฎหมายใดใด และปิดคอมเมนต์หากจำเป็นโดยเฉพาะเรื่องที่มีเนื้อหาพาดพิงสถาบัน
5.การนำเรื่อง ภาพ หรือคลิปวิดีโอ ที่มิใช่ของตนเองมาลงในบล็อก ควรอ้างอิงแหล่งที่มา และ หลีกเลี่ยงการเผยแพร่สิ่งที่ละเมิดลิขสิทธิ์ ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบหรือวิธีการใดก็ตาม 6. เนื้อหาและความคิดเห็นในบล็อก ไม่เกี่ยวข้องกับทีมงานผู้ดำเนินการจัดทำเว็บไซต์ โดยถือเป็นความรับผิดชอบทางกฎหมายเป็นการส่วนตัวของสมาชิก
คลิ้กอ่านเงื่อนไขทั้งหมดที่นี่"
OKnation ขอสงวนสิทธิ์ในการปิดบล็อก ลบเนื้อหาและความคิดเห็น ที่ขัดต่อความดังกล่าวข้างต้น โดยไม่ต้องชี้แจงเหตุผลใดๆ ต่อเจ้าของบล็อกและเจ้าของความคิดเห็นนั้นๆ
   

กลับไปหน้าที่แล้ว กลับด้านบน

หุ่นกระบอก

ไหว้ครูเบิกโรงหุ่นกระบอก

View All
<< กรกฎาคม 2007 >>
อา พฤ
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        



[ Add to my favorite ] [ X ]


หากได้เข้ารับการอบรมศิลปะ ท่านต้องการเรียนในสาขาใด
จิตรกรรมสีน้ำ
257 คน
จิตรกรรมสีน้ำมัน
84 คน
การเขียนลายไทย
302 คน
ลายรดน้ำ
67 คน
ประติมากรรมขนาดเล็ก
49 คน
ภาพพิมพ์แกะไม้
45 คน
เครื่องเคลือบดินเผา
28 คน
พื้นฐานทางศิลปะ
187 คน

  โหวต 1019 คน