• สอนสุพรรณ
  • ranking : สมาชิกทั่วไป
  • email : ekchit@gmail.com
  • วันที่สร้าง : 2007-03-16
  • จำนวนเรื่อง : 578
  • จำนวนผู้ชม : 3467476
  • ส่ง msg :
  • โหวต 2245 คน
ครูแผน
เพื่อการศึกษาศิลปวัฒนธรรมไทย ศิลปกรรมสากล และความสัมพันธ์จากอดีตสู่ปัจจุบัน
Permalink : http://oknation.nationtv.tv/blog/phaen
วันอังคาร ที่ 7 สิงหาคม 2550
Posted by สอนสุพรรณ , ผู้อ่าน : 9006 , 01:17:18 น.  
หมวด : ศิลปะ/วัฒนธรรม

พิมพ์หน้านี้
โหวต 0 คน

         เมื่อพูดถึงหรือนึกถึง พระบฏ ดูจะเป็นที่เข้าใจกันโดยทั่วไปว่า  หมายถึง  ภาพเขียนพระพุทธเจ้า หรือ ภาพเล่าเรื่องในพระพุทธประวัติ  พระมาลัยหรือทศชาติชาดก  ลงบนผืนผ้าขนาดยาว  ที่แขวนห้อยอยู่ภายในอาคารศาสนสถาน เช่น ศาลาการเปรียญ วิหาร และอุโบสถ  ซึ่งในปัจจุบันหาดูได้ยากเต็มที

         คำว่า พระบฏ ตามความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน  หมายถึง  ผืนผ้าที่มีรูปพระพุทธเจ้าเป็นต้นและแขวนไว้เพื่อบูชา  คำว่า บฏ มาจากคำในภาษาบาลีว่า ปฏ (อ่านว่า ปะ-ตะ) แปลว่า ผ้าทอ หรือ ผืนผ้า

         หลักฐานการกล่าวถึงพระบฏในดินแดนประเทศไทยที่เก่าที่สุด  ปรากฏในศิลาจารึกสมัยสุโขทัย  หลักที่ ๑๐๖  พบที่วัดช้างล้อมจึงเรียกว่า  จารึกวัดช้างล้อม  ระบุปีพุทธศักราช ๑๙๒๗ กล่าวถึง นักบวชรูปหนึ่งชื่อว่า  พนมไสดำ  ได้สร้างพระบฏขนาดใหญ่สูงถึง ๗ เมตร  เพื่อเป็นการอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปให้แก่พระมหาธรรมราชา  และนอกจากนี้ในจารึกยังกล่าวถึงพระบฏจีน  ที่มีขนาดเล็กกว่า  และใช้ในการประดับตกแต่งภายในอาคาร


พระพุทธเจ้าปางลีลา  ฝีมือช่างล้านนา พุทธศตวรรษที่ ๒๐

         คติการสร้างพระบฏตั้งแต่ครั้งสุโขทัยได้มีการสืบทอดต่อกันมา  ในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์  พระบฏที่เก่าแก่ที่สุดที่พบ คือ พระบฏที่พบได้จากกรุพระเจดีย์  วัดดอกเงิน  อำเภอฮอด  จังหวัดเชียงใหม่  ขนาดสูง ๓.๔๐ เมตร และกว้าง ๑.๘๐ เมตร  เป็นฝีมือสกุลช่างล้านนา  อายุอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ ๒๑  คือ สมัยอยุธยาตอนกลาง  เป็นภาพพระพุทธเจ้าปางลีลาขนาดใหญ่ กึ่งกลางผ้า ด้านข้างเป็นแถวของเทพชุมนุม  ด้านบนเป็นพระเจดีย์ทอง ส่วนด้านล่างเป็นแถวของภิกษุ กษัตริย์และชาวเมือง  ซึ่งเป็นเรื่องราวในพระพุทธประวัติตอนเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

         พระบฏที่มีอยู่ในปัจจุบัน ส่วนใหญ่เป็นพระบฏที่เขียนขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์  โดยเฉพาะในสมัยรัชกาลที่ ๕ เป็นต้นมา


พระพุทธเจ้าประทับยืน ปางประทานอภัย ขนาบด้วยพระอัครสาวก คือ พระโมคคัลลานะ และพระสารีบุตร  ขนาด ๑.๐๓ x ๒.๙๒ เมตร  ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร


พระพุทธประวัติ ตอน พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จโปรดพระพุทธมารดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์  ขนาด ๐.๗๖ x ๑.๖๖ เมตร  ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป


ช่วงบนเป็นภาพพระพุทธเจ้า ๕ พระองค์ คือ พระกกุสันธะ  พระโกนาคมน์  พระกัสสปะ  พระสมณโคดม  และพระศรีอาริยเมตไตรย  ใต้ล่างภาพพระพุทธเจ้าทั้ง ๕ มีสัตว์ประจำในแต่ละกัลป์ คือ  ไก่  นาค  เต่า  วัว  และเสือ  ตามลำดับ

ความมุ่งหมายของการสร้างพระบฏ 

         การสร้างพระบฏในคติดั้งเดิมนั้น  สร้างเป็นพุทธบูชาด้วยการอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้แก่ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว  และเพื่อการประดับตกแต่งอาคารศาสนสถาน  บ้างใช้บูชากราบไหว้แทนองค์พระปฏิมา  แต่ในระยะหลังนั้น  เป็นการสร้างขึ้นเพื่อเป็นอานิสงส์ให้แก่ผู้สร้างเอง และบุคคลในครอบครัว ที่บริเวณส่วนล่างของผืนผ้ามักมีคำเขียนอุทิศ  บอกชื่อผู้สร้างและวันเดือนปีไว้ด้วย

         พระบฏ  มีความแพร่หลายและเป็นที่นิยมกันมากในสมัยรัชกาลที่ ๕  นอกจากจะมีการสร้างอุทิศถวายให้แก่วัดแล้ว  ยังมีไว้บูชาภายในบ้านอีกด้วย  ในความเปลี่ยนแปลงจุดมุ่งหมาย  ทำให้รูปลักษณ์ของพระบฏเปลี่ยนไปด้วย  ทั้งเรื่องราวที่เขียน  และวัสดุที่ใช้ทำ  เปลี่ยนจากการเขียนลงบนผืนผ้า  เป็นการเขียนแบบ  แล้วส่งไปตีพิมพ์บนกระดาษที่ต่างประเทศ  สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์  ทรงมีลายพระหัตถ์เกี่ยวกับเรื่องนี้ไว้ว่า  “กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ  ทรงพระดำริทำพระบฏเล็กๆ ขาย  ให้พระวรรณวิจิตร (ทอง) เขียนตัวอย่างเป็นปางมารประจญ  แล้วส่งออกไปตีพิมพ์ที่เมืองนอก  ครั้นได้เข้ามาก็ส่งไปจำหน่ายตามร้านเป็นที่ต้องตา ต้องใจคนมาก ขายดี เล่าลือจบทราบถึงพระกรรณ (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ตรัสถามถึงลักษณะพระบฏนั้น  ฉันจึงไปซื้อมาถวายแผ่นหนึ่ง  ก็พอพระราชหฤทัย  ต่อมากรมหลวงสรรสาตรศุภกิจ เห็นว่าขายดีมีกำไรมาก  จึงทรงจัดให้ช่างเขียนขึ้นหลายแบบส่งออกไปทำเข้ามาอีก  แล้วคนอื่นก็สั่งทำเข้ามาขายด้วย  ต่างคิดค้นหาแบบเก่าใหม่ที่หวังว่าคนจะชอบส่งไปเป็นตัวอย่าง  เป็นการแย่งขายแย่งประโยชน์กันตามเคย  พระบฏต่างๆ จึงมีทะยอยๆ กันเข้ามามาก...”


พระพุทธองค์เสด็จลงจากดาวดึงส์  ขนาด ๑.๐๖ x ๒.๕๙ เมตร  ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป


พระพุทธเจ้าประทับยืน ปางประทานอภัย  ขนาบข้างด้วยพระอัครสาวก

การศึกษาพัฒนาการทางรูปแบบของพระบฏที่พบในประเทศไทย

         การศึกษาพัฒนาการทางรูปแบบของพระบฏครั้งนี้  เป็นการศึกษาจากพระบฏ จำนวน ๖๖ ชิ้น  ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร  พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป  พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา  จังหวัดพระนครศรีอยุธยา  พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์  จังหวัดลพบุรี  และหอสมุดแห่งชาติ  ซึ่งสามารถจำแนกได้ดังนี้

         แบบแรก  เป็นภาพพระพุทธเจ้าองค์เดียว หรือ ภาพพระพุทธเจ้าพร้อมด้วยพระอัครสาวกประทับยืนเขียนเต็มทั้งผืนผ้า

         แบบที่สอง  เป็นภาพพระพุทธเจ้าประทับยืนพระองค์เดียว หรือขนาบข้างด้วยพระอัครสาวก  ในเนื้อที่ ๓ ใน ๔ ของผืนผ้าด้านบนหรือด้านล่าง ขนาด ๑ ใน ๔ เขียนภาพเล่าเรื่องในพระพุทธประวัติ พระมาลัย หรือทศชาติ

         แบบที่สาม  ตรงกลางผืนผ้ายังคงเป็นภาพพระพุทธเจ้าประทับยืน  พร้อมด้วยพระอัครสาวกแต่มีขนาดเล็กลงกว่าแบบที่ ๑ และแบบที่ ๒ เพราะให้ความสำคัญแก่ภาพเล่าเรื่องมากขึ้น  ที่นิยมกันมาก คือ เรื่องพระมาลัยและพระจุฬามณีบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เขียนไว้ช่วงบน  ส่วนช่วงล่างเป็นตอนสำคัญๆ ในพระพุทธประวัติ และชาดก

         แบบที่สี่  เป็นภาพเล่าเรื่องเต็มทั้งผืน เช่น พระพุทธเจ้าเสด็จโปรดพระพุทธมารดาและเสด็จลงจากดาวดึงส์  มารผจญ  ทศชาติชาดก  พระมาลัย

         แบบที่ห้า  เขียนภาพเล่าเรื่องเป็นตอนๆ ในพระพุทธประวัติ หรือชาดกลงบนผืนผ้าขนาดเล็ก  ประมาณ ๗๐ x ๘๐ เซนติเมตร หรือ ขนาด ๕๐ x ๕๐ เซนติเมตร  ที่นิยมกันมาก คือ เวสสันดรชาดก ทั้ง ๑๓ กัณฑ์  เขียนเล่าเรื่องเป็นตอนๆ บนผืนผ้าแต่ละผืน


เวสสันดรชาดก กัณฑ์ทศพร  ขนาด ๐.๕๕ x ๐.๗๕ เมตร  ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ  สมเด็จพระนารายณ์  จังหวัดลพบุรี


พระมาลัยไปไหว้พระเจดีย์จุฬามณีบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์  ขนาด ๐.๙๒ x ๒.๑๕ เมตร  ปัจจุบันอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป

ช่างเขียนพระบฏ

         ในหนังสือทูลเกล้าฯ รัชกาลที่ ๕  ทำให้ทราบว่าช่างเขียนพระบฏในสมัยรัชกาลที่ ๕ ที่สำคัญ คือ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์  พระเทวาภินิทมิตร  พระยาจินดารังสรรค์ (พลับ)  พระวรรณวาศวิจิตร (ทอง)  พระพรหมพิจิตร (ใจ)  หลวงเพศวกรรม (เล็ก)  อย่างไรก็ตาม ในสมัยรัชกาลที่ ๕ นั้น  ปรากฏช่างเขียนเป็นจำนวนมากที่ล้วนมีฝีมือ  ผลงานที่สำคัญคือ  ภาพเขียนที่พระระเบียงวัดพระศรีรัตนศาสดาราม  สันนิษฐานว่า ท่านทั้งหลายเหล่านี้ ก็คือช่างเขียนพระบฏในสมัยรัชกาลที่ ๕ ด้วย  ช่างเขียนที่พระระเบียงวัดพระศรีรัตนศาสดาราม คือ พระอาจารย์ลอย วัดสุวรรณาราม (แม่กองร่างภาพ)  พระอาจารย์แดงวัดหงส์รัตนาราม  อาจารย์ยมวัดราชบูรณะ  พระสินวัดระฆัง  พระครูธรรมธาดา (เที่ยง)  นายรอด  หลวงเพศวกรรม (เล็ก)  พระพรหมพิจิตร (ใจ)  ม.จ.ประวิช  ชุมสาย  พระยาจินดารังสรรค์ (พลับ)  พระวิทยะบรรจง (จ่าง)  พระวรรณวาศวิจิตร (ทอง)  พระยาอนุศาสตร์จิตรกร (จันทร)  ขุนศรีศุภหัตถ์ (นึก)  หลวงวัฒนศิลป์  หมื่นศิรธัช  กรมหมื่นวรวัฒน์ และ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์



เวสสันดรชาดก กัณฑ์มหาพน ตอนที่พระฤาษีชี้ทางไปยังเขาวงกตแก่ชูชก  ขนาด ๐.๔๘ x ๐.๗๗ เมตร  ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป


         พระบฏ  เป็นมรดกทางศิลปะ  และภูมิปัญญาของไทยมาแต่โบราณกาล  ที่นับวันใกล้จะสูญหายและเสื่อมสภาพไป  โดยที่คุณค่าและความสำคัญของพระบฏ  ยังไม่เป็นที่เปิดเผยและเข้าใจกันอย่างลึกซึ้งนัก  หากไม่มีการศึกษา รวบรวมและเก็บรักษาไว้  คาดว่าในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า  อนุชนคนไทยจะไม่มีโอกาสได้รับรู้ และชื่นชมมรดกอันล้ำค่านี้


*************************

ข้อมูลอ้างอิง : จารุณี  อินเฉิดฉาย, พระบฏ ภูมิปัญญาไทยในงานจิตรกรรมไทยประเพณี. ศิลปากร, นิตยสารรายสองเดือน, (กรุงเทพฯ : เอ.พี.กราฟิค ดีไซน์และการพิมพ์ จำกัด), พ.ศ.๒๕๔๕, หน้า ๒๕-๔๕.





อ่านความคิดเห็น

ความคิดเห็นที่ 9 (0)
เสือจุ่น วันที่ : 08/08/2007 เวลา : 11.23 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/tigerjun
สู่ฝัน กรุงเทพฯ เมืองจักรยาน ติดตามข่าวได้ที่ Bangkok Bicycle Campaign

ทำไมในปัจจุบัน นักเรียนศิลปะ หรือว่าช่างศิลป์ ช่างพุทธศิลป์ ถึงไม่สนใจวาดภาพพระบฎอีก

ขนบเดิมหายไป ขนบใหม่เป็นอย่างไรครับ

ความคิดเห็นที่ 8 (0)
โฟล์คเหน่อ วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 22.52 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/folkner
..เขียนเพลง เขียนกวี ชีวิตนักดนตรีบ้านนอก..

ยอมรับว่าเพิ่งเคยได้ยิน คำว่า พระบฏ....
ขอบคุณข้อมูลดี ๆ ให้ได้ศึกษาครับอาจารย์

ความคิดเห็นที่ 7 (0)
อรุณ วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 17.07 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/thinking-aloud

เอามาให้ดูกันบ่อยๆ จะได้ชวนกันทำความเข้าใจและชื่นชมมรดกทางวัฒนธรรมของเรา

ความคิดเห็นที่ 6 (0)
วิหคพลัดถิ่น วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 14.22 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/vihokpludtin
..'AVihok's Family@Mafia War

ความคิดเห็นที่ 14
สอนสุพรรณ วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 13.30 น.
http://www.oknation.net/blog/phaen
สร้างงานสู่โลกกว้าง ก่อน ทอดร่างลงผืนดิน
ip : 58.147.104.4

ขอบคุณครับคุณวิหค ข้อเขียนของคุณเป็นกำลังใจให้ผมอย่างมาก ๆ เลยครับ...

************************

ค่ะแค่ความรู้สึกที่หลอกตัวเองตลอดว่า เราลืมเรื่องราวในอดีตแล้ว แต่จริง ๆ ไม่ได้ลืมเลย ยังฝังใจตลอดเวลา

จากสิ่งรอบข้างที่เคยรู้สึกอบอุ่น ที่ได้เรียกเขาว่าพ่อกับแม่ แต่ภายในวันเดียว ความรู้สึกนั้นมันหายไปในทันที



ความคิดเห็นที่ 5 (0)
บรรณาลัย วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 14.16 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/yongyoot

สวยงามมากๆ

ความคิดเห็นที่ 4 (0)
pjeabja วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 12.28 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/pradit

นึกถึงการพิมพ์อิงค์เจ็ทสมัยนี้ ว่างๆ น่าเขียนแล้วเอาไปจ้างร้านปริ้นแล้วเอาไปถวายวัดนะครับ ถวายได้หลายวัด แต่กลัวอย่างเดียวคือ กลัวร้านมันจะก๊อปปี้ไฟล์เราเอาไปปริ้นขายอ่ะ

ความคิดเห็นที่ 3 (0)
กู่ วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 09.12 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/shadowy
 ขอบคุณค่ะสำหรับทุกถ้อยคำแห่งน้ำมิตร ขอบคุณจริงๆ   

ชอบดูภาพประกอบค่ะ สวยงามมาก
ขอบคุณค่ะ อยากไปเห็นของจริง

อ้อ...มาชวนไปอยู่เกาะ รู้จักกับปู่ด้วยค่ะ

ความคิดเห็นที่ 2 (0)
มะอึก วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 07.16 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/panakom

รวบรวมได้เยี่ยมครับท่านอาจารย์

ความคิดเห็นที่ 1 (0)
ฉันท์ชนก วันที่ : 07/08/2007 เวลา : 02.10 น.
http://oknation.nationtv.tv/blog/juab77
oe!l

ชอบมากมายอ่ะ คับได้ความรู้ เขียนแบบนี้อีกนะครับ

แสดงความคิดเห็น


ถึง บล็อกเกอร์ ทุกท่าน โปรดอ่าน
   ด้วยทาง บริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ จำกัด (มหาชน) ได้ติดต่อขอความร่วมมือ มายังเว็บไซต์และเว็บบล็อกต่าง ๆ รวมไปถึงเว็บบล็อก OKnation ห้ามให้มีการเผยแพร่ผลงานอันมีลิขสิทธิ์ ของบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ฯ บนเว็บ blog โดยกำหนดขอบเขตของสิ่งที่ห้ามทำ และสามารถทำได้ ดังนี้
ห้ามทำ
- การใส่ผลงานเพลงต้นฉบับให้ฟัง ทั้งแบบควบคุมเพลงได้ หรือซ่อนเป็นพื้นหลัง และทั้งที่อยู่ใน server ของคุณเอง หรือ copy code คนอื่นมาใช้
- การเผยแพร่ file ให้ download ทั้งที่อยู่ใน server ของคุณเอง หรือฝากไว้ server คนอื่น
สามารถทำได้
- เผยแพร่เนื้อเพลง ต้องระบุชื่อเพลงและชื่อผู้ร้องให้ชัดเจน
- การใส่เพลงที่ร้องไว้เอง ต้องระบุชื่อผู้ร้องต้นฉบับให้ชัดเจน
จึงเรียนมาเพื่อโปรดปฎิบัติตาม มิเช่นนั้นทางบริษัท จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ฯ จะให้ฝ่ายดูแลลิขสิทธิ์ ดำเนินการเอาผิดกับท่านตามกฎหมายละเมิดลิขสิทธิ์
OKNATION



กฎกติกาการเขียนเรื่องและแสดงความคิดเห็น
1 การเขียน หรือแสดงความคิดเห็นใด ๆ ต้องไม่หมิ่นเหม่ หรือกระทบต่อสถาบันชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ หรือกระทบต่อความมั่นคงของชาติ
2. ไม่ใช้ถ้อยคำหยาบคาย ดูหมิ่น ส่อเสียด ให้ร้ายผู้อื่นในทางเสียหาย หรือสร้างความแตกแยกในสังคม กับทั้งไม่มีภาพ วิดีโอคลิป หรือถ้อยคำลามก อนาจาร
3. ความขัดแย้งส่วนตัวที่เกิดจากการเขียนเรื่อง แสดงความคิดเห็น หรือในกล่องรับส่งข้อความ (หลังไมค์) ต้องไม่นำมาโพสหรือขยายความต่อในบล็อก และการโพสเรื่องส่วนตัว และการแสดงความคิดเห็น ต้องใช้ภาษาที่สุภาพเท่านั้น
4. พิจารณาเนื้อหาที่จะโพสก่อนเผยแพร่ให้รอบคอบ ว่าจะไม่เป็นการละเมิดกฎหมายใดใด และปิดคอมเมนต์หากจำเป็นโดยเฉพาะเรื่องที่มีเนื้อหาพาดพิงสถาบัน
5.การนำเรื่อง ภาพ หรือคลิปวิดีโอ ที่มิใช่ของตนเองมาลงในบล็อก ควรอ้างอิงแหล่งที่มา และ หลีกเลี่ยงการเผยแพร่สิ่งที่ละเมิดลิขสิทธิ์ ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบหรือวิธีการใดก็ตาม 6. เนื้อหาและความคิดเห็นในบล็อก ไม่เกี่ยวข้องกับทีมงานผู้ดำเนินการจัดทำเว็บไซต์ โดยถือเป็นความรับผิดชอบทางกฎหมายเป็นการส่วนตัวของสมาชิก
คลิ้กอ่านเงื่อนไขทั้งหมดที่นี่"
OKnation ขอสงวนสิทธิ์ในการปิดบล็อก ลบเนื้อหาและความคิดเห็น ที่ขัดต่อความดังกล่าวข้างต้น โดยไม่ต้องชี้แจงเหตุผลใดๆ ต่อเจ้าของบล็อกและเจ้าของความคิดเห็นนั้นๆ
   

กลับไปหน้าที่แล้ว กลับด้านบน

หุ่นกระบอก

ไหว้ครูเบิกโรงหุ่นกระบอก

View All
<< สิงหาคม 2007 >>
อา พฤ
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  



[ Add to my favorite ] [ X ]


หากได้เข้ารับการอบรมศิลปะ ท่านต้องการเรียนในสาขาใด
จิตรกรรมสีน้ำ
256 คน
จิตรกรรมสีน้ำมัน
84 คน
การเขียนลายไทย
298 คน
ลายรดน้ำ
67 คน
ประติมากรรมขนาดเล็ก
49 คน
ภาพพิมพ์แกะไม้
44 คน
เครื่องเคลือบดินเผา
27 คน
พื้นฐานทางศิลปะ
181 คน

  โหวต 1006 คน