วันที่ พฤหัสบดี สิงหาคม 2550

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

ช่วยโลก ช่วยตัวเอง ด้วยการใช้ผ้าย้อมสีธรรมชาติ


ตัวอย่างงานผ้าย้อมสี ที่จัดแสดงในงานนำเสนอผลงานวิจัย "แม่สีธรรมชาติ"

ของประไพ เชิญทอง

วิธีช่วยโลก ช่วยตัวเอง ให้รอดตาย ด้วยการใช้ผ้าย้อมสีธรรมชาติ

สีธรรมชาติที่ว่านี้ คือสีที่ได้จาก ส่วนต่างๆของ ต้นไม้ ได้แก่ ราก แก่น เปลือก ต้น ผล ดอก เมล็ด ใบ 

เราลองมาดูนะคะว่า  มีสีอะไรบ้าง และจากต้นอะไร ซึ่งมักจะเป็นพืชหลักๆที่เขาใช้กัน แต่เราอาจทดลองหาสีอื่นๆเพิ่มขึ้นได้ และบางอย่างใช้แค่ไม้ชนิดเดียว แต่บางอย่างผสมไม้หลายชนิด ได้สีแปลกๆ ชวนตื่นเต้น ถ้าใครชอบสี โทนเอิร์ธ อย่าพลาดการทดลองทำเชียว

 
สีแรก คือสีแดง ได้จาก รากยอ แก่นฝาง ลูกคำแสด เปลือกสมอ ครั่ง เปลือกแสม


สีคราม ได้จาก ต้นคราม หรือต้นห้อม ใช้รากและใบ การย้อมครามค่อนข้างซับซ้อน ต้องใช้ประสบการณ์อย่างมาก จึงทำให้ครามและผ้าย้อมคราม มีราคาสูง โดยเฉพาะประเทศญี่ปุ่นจะนิยมใช้ผ้าคราม และมีงานศิลปะด้านการย้อมครามหลากหลาย แต่อย่างไรก็ตาม เขาก็ยังมีความต้องการในการสั่งซื้อผ้าย้อมครามจากบ้านเราอยู่มาก
ซึ่งส่วนใหญ่ครามคุณภาพดี จะผลิตมากที่อำเภอภูพาน จังหวัดสกลนคร

ในทางการแพทย์พื้นบ้าน คนญี่ปุ่นเชื่อว่าการสวมใส่เสื้อผ้าที่ย้อมด้วยคราม ทำให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกัน ก็แน่นอนล่ะค่ะ กลิ่นหอมจรุงของครามที่ติดอยู่ที่เสื้อผ้า หอมชื่นใจ เหมือนมีเครื่องฟอกอากาศส่วนตัวติดตัวไปด้วยทุกที่ ทุกเวลา


สีเหลือง ได้จาก แก่นเข หรือ แก่นแกแล แก่นขนุน ต้นหม่อน ขมิ้น เปลือกไม้นมแมว แก่นสุพรรณิการ์ ดอกกรรณิการ์ ดอกดาวเรือง


สีตองอ่อน ได้จาก เปลือกต้นมะพูด เปลือกผลทับทิม แก่นแกแลและต้นคราม ใบหูกวาง เปลือกและผลสมอพิเภก ใบส้มป่อยและผงขมิ้น ใบแค ใบสับปะรดอ่อน

 
สีดำ ได้จาก ผลมะเกลือ ผลจาก ผลและเปลือกสมอ

สีดำมะเกลือเป็นอีกสีหนึ่งที่มีคุณค่า มีเสน่ห์ในการใช้สอย เพราะมะเกลือย้อมได้กับผ้าไหมเท่านั้น และการย้อมที่ทำให้สีติดดีสีเข้ม ต้องย้อมนับร้อยครั้ง ดังนั้นถ้าพบว่าราคาผ้าย้อมมะเกลือแพง อย่าได้สงสัย และคุณสมบัติของมะเกลือ เขาว่ากันว่า ผู้ที่สวมใส่จะไม่ถูกคุกคามด้วยเชื้อโรคที่มากับอากาศค่ะ ข้อดีของการย้อมมะเกลือคือย้อมเย็นค่ะ (ไม่ต้องต้ม)

สีส้ม ได้จาก เปลือกและรากยอ ดอกกรรณิการ์
(ส่วนที่เป็นหลอดสีส้ม) เมล็ดคำแสด
 
สีเหลืองอมส้ม ได้จาก ดอกคำฝอย
 
สีม่วงอ่อน ได้จาก ลูกหว้า
 
สีชมพู ได้จาก ต้นฝาง ต้นมหากาฬ

 สีน้ำตาล ได้จาก เปลือกไม้โกงกาง เปลือกผลมังคุด
 
สีกากีแกมเหลือง ได้จาก หมากสง กับแก่นแกแล (เข)
 
สีเขียว ได้จาก เปลือกต้นมะริดไม้ (เพกา) ใบหูกวาง เปลือกสมอ ครามย้อมทับด้วยเปลือกแถลง

ทีนี้ ชื่อต้นไม้หลายอย่างอาจจะไม่คุ้นเคย ฟังดูแล้วเหมือนยุ่งยากซะจริงเชียว มาดูนี่นะคะ กู่จะหาต้นไม้ง่ายๆ และวิธีย้อมง่ายๆ ที่ยังไม่มีใครเผยแพร่ อย่างแน่นอน รับรอง เอาชื่อ
“กู่” เป็นประกัน


ย้อมสีธรรมชาติ โดยไม่ต้องต้ม  ไม่เปลืองฟืน ไม่เสียเวลา ไม่เหนื่อยใจ

ย้อมด้วยเปลือกมังคุด 
ขยำเปลือกมังคุดให้ละเอียดในน้ำพอประมาณ (ใส่ถุงมือนะคะ ไม่งั้นมือจะดำเป็นอาทิตย์)
ผ้าต้องเป็นเส้นใยธรรมชาติ เช่นผ้าฝ้าย สาลู

น้ำแรกที่ลงย้อม มักจะได้สีที่ติดดี ขณะที่ย้อมต้องขยำนะคะไม่งั้น สีจะติดไม่เสมอ ขยี้เลยยิ่งดี ยิ่งขยี้สียิ่งเข้ม

บิดให้หมาด แล้วสะบัดเอาเศษผงเปลือกมังคุดออก ผึ่งแดด ลม สักครู่
สีจะเข้มขึ้น

เอามาย้อมซ้ำด้วยวิธีการเดิม หลายครั้ง ตามแต่จะต้องการความเข้มของสี


น้ำเปลือกมังคุด ที่ถูกย้อมหลายครั้ง ยางฝาดจะจางไป แต่สียิ่งเป็นสีน้ำตาลเข้ม ไม่ต้องทิ้งค่ะ เก็บเอาไว้ พอต้องการย้อมใหม่ เอาเปลือกใหม่ขยำเพิ่มลงไป ก็ยังใช้ได้


ใช้วิธีมัดย้อม เพื่อทดลองหาลายมัดสวยๆแปลกๆ จะทำให้สนุกค่ะ ไม่ต้องรอนาน มัดปุ๊บ ชุบปั๊บ ล้างน้ำเปล่านิดหน่อย แกะเชือก(หนังยาง)ออก เห็นลายเลยค่ะ


ใช้สอนเด็กๆให้รู้จักการทำลวดลาย และย้อมผ้าได้


ขอบอกว่า ใบไม้หลายชนิด ย้อมด้วยวิธีนี้ได้ แม้แต่ใบสาบเสือ (ไม่เปลืองฟืน ไม่เสียเวลา) เพียงแต่ต้องใช้ สารบางอย่างช่วยให้สีติดทน เช่น น้ำปูนใส น้ำสนิมเหล็ก น้ำขี้เถ้าของพืชบางชนิด (ส่วนใหญ่ใช้ได้ทุกชนิด) สารส้ม

พืชบางอย่างให้สีสวย แทบไม่ต้องใช้สารช่วยติดสีเลยค่ะ เช่น เปลือกแสม หรือเสม็ด เวลาถากเอาเปลือก (อย่าไปโค่นต้นนะคะ) ถากแบบบางๆ อย่าถากจนรอบต้น เหลือพื้นที่ให้ต้นไม้มีเปลือกลำเลียงอาหารสู่ยอดด้วย ไม่อย่างนั้นเท่ากับเร่งให้โลกร้อนขึ้น

ในตำราของฝรั่ง เขาเอาของในครัว เช่นเปลือกหอมแดง มาต้มย้อม ได้สีชมพูสวย ทำผ้าเช็ดหน้าใช้เอง ก็ไม่เลวนะคะ โอกาสหน้าถ้ามีเวลาจะเอาวิธีการทำลวดลายแบบแปลกๆ ทั้งมัดย้อม หรือบาติดง่ายๆ มาให้ทดลองทำ (แน่นอน หวังว่าต้องมีคนสนใจบ้างล่ะนา) ไม่มีโอกาสทำตอนนี้ แต่ไม่แน่สักวัน มีเวลาว่างๆอาจนึกสนึก สำหรับคนที่ชอบการทำงานฝีมือ หรืองานทำมือทั้งหลาย (พูดถึงตรงนี้แล้ว นึกถึงเพื่อน-ตุ้มจิ๋ว)

ทำไมการย้อมผ้าสีธรรมชาติจึงลดสภาวะโลกร้อนได้ รู้มั้ยคะ

อย่างแรก ผ้าที่ใช้ ก็ต้องเป็นเส้นใยธรรมชาติ การปลูกฝ้าย เลี้ยงไหม แล้วมีคนนำมาใช้มากๆ เท่ากับส่งเสริมการปลูกต้นไม้

ต่อมา...ต้นไม้ที่ให้สีสวยๆ มักจะเป็นไม้ป่า ไม้โคก หรือแม้แต่ต้นคราม ที่เป็นพืชล้มลุก มันจะงอกงามในที่ๆไม่มีสารเคมี ปุ๋ยที่ใช้ต้องเป็นปุ๋ยคอกเท่านั้น หรือต้นมะเกลือที่ให้สีดำสวยและหอม เป็นต้นไม้ใหญ่ ถ้ารู้ประโยชน์ของมันและรู้จักนำมาใช้ เชื่อว่ามันจะไม่ถูกตัดไปทำไม้ฟืน ทำถ่านอย่างแน่นอน เท่ากับช่วยรักษาชีวิตต้นไม้ใหญ่ๆเอาไว้

อย่างที่สาม การทดลองย้อมด้วยวิธีการย้อมเย็น ให้ได้สีมีคุณภาพเท่าๆกับย้อมร้อน น่าจะช่วยลดการพลังงานในการต้ม ไม่ว่าจะใช้แก๊สหรือฟืนก็ตาม

สี่ การใช้เสื้อผ้าจากการผลิตด้วยมือ แน่นอนว่าต้องเป็นพี่น้องชาวบ้าน ไม่ใช่งานที่สั่งมาจากเมืองนอก เท่ากับช่วยให้ชีวิตพี่น้องชาวไทยมีความเป็นอยู่ที่ดี ไม่ต้องทิ้งบ้านเรือน มาทำงานในเมืองใหญ่ ให้แออัด สร้างปัญหาที่ตามมาเยอะแยะ ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นผลให้โลกร้อน

ข้อสุดท้าย ที่ร่ายมาทั้งหมด จริงๆแล้ว แค่อยากบอกว่า หากคุณมีเวลาว่าง และอยากมีความสุขแบบง่ายๆ มาทำงานศิลปะกันเถอะค่ะ การทดลอง การค้นหาสิ่งใหม่ๆ คือความหมายของคำว่า
“พัฒนา” ที่แท้จริง (ขออภัยที่บังอาจชี้แนะ)

สังคมที่รุ่งเรือง ต้องมีการพัฒนาทักษะการใช้ชีวิตพื้นฐาน ที่เรียกว่า
“องค์ความรู้” อยู่เสมอ
และไม่ใช่การพัฒนาในเรื่องเทคโนลียี่ เพียงอย่างเดียว แต่เป็นเรื่องพื้นฐานการใช้ชีวิตที่สมดุลย์ ไม่เอารัดเอาเปรียบทั้งตัวเองและผู้อื่น

เพราะโลกวิกฤติแล้ว วันนี้... คุณถามตัวเองหรือยังว่า

"โอกาสที่ฉันจะเอาตัวรอด มีมากน้อยแค่ไหน”

แต่ถ้าโลกเกิดระเบิด แตกเป็นเสี่ยงๆ แบบทันตาเห็น ก็ช่างมันเถอะ ต่อให้เก่งกาจขนาดไหน ก็ตายเท่าเทียมกัน

ขอขอบคุณ นาวัง เคช็อค และดนตรี เพื่อการเยียวยา

โดย กู่

 

กลับไปที่ www.oknation.net