วันที่ พฤหัสบดี ธันวาคม 2559

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

ปัญญาสมวารและวัฒนธรรมการพิมพ์หนังสือหนังสืออนุสรณ์งานศพของไทย




ภาพจากfb ศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ

หนังสืออนุสรณ์งานศพ 

 

พฤษภกาสร อีกกุญชรอันปลดปลง
           
โททนต์เสน่งคง สำคัญหมายในกายมี
           
นรชาติวางวาย มลายสิ้นทั้งอินทรีย์
           
สถิตทั่วแต่ชั่วดี ประดับไว้ในโลกา
         
 
           
พระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ใน กฤษณาสอนน้องคำฉันท์บทนี้ ถือเป็นบทพระนิพน์ธ์ที่มีความหมายเตือนสติมนุษย์ทุกผู้ทุกนามถึงสัจจธรรม แห่งการดำรงชีวิต โดยให้ระลึกไว้เสมอว่าเมื่อมีลมหายใจอยู่นั้นให้เพียรกระทำแต่ความดี และคุณประโยชน์ให้กับสังคมเพื่อคนที่อยู่ข้างหลังจะได้จดจำ จารึกถึงคุณงามความดี และคุณประโยชน์ที่ได้กระทำไว้เมื่ออำลาจากโลกนี้ไปแล้ว



ภาพจากhttp://www.reurnthai.com/index.php?PHPSESSID=386c4cff45fe94657acbf8c70612343d&topic=3436.0

หนังสืองานศพ เล่มแรก เรียกฉบับนี้ง่ายๆว่า " สวดมนต์ฉบับพระนางเจ้าฯ " werachaisubhong http://www.reurnthai.com/index.php?PHPSESSID=386c4cff45fe94657acbf8c70612343d&topic=3436.0

 

        หนังสืออนุสรณ์งานศพ สิ่งพิมพ์ประเภทหนึ่งที่ทำขึ้นเพื่อแจกเป็นอนุสรณ์ ระลึกถึงผู้วายชนม์ และประกาศคุณงามความดี หรือผลงานของผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว ให้กับผู้ที่มาร่วมงานศพ เป็นหนังสือที่มีคุณค่า ซึงบางเล่มจัดเป็นหนังสือหายาก เนื่องจากมีจำนวนพิมพ์จำกัดและไม่สามารถหาซื้อได้ตามร้านขายหนังสือทั่วไป นอกจากร้านหนังสือเก่าซึ่งก็มีราคาค่อนข้างสูง


           
หนังสือที่พิมพ์แจกเป็นอนุสรณ์ในงานศพเล่มแรกคือ สาราทานปริยายกถามรรค เป็นหนังสือที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯให้พิมพ์แจกในงานพระเมรุพระศพสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรรณาภรณ์เพ็ชรรัตน์เมื่อ พ.ศ. 2423 สำหรับการเรียบเรียงประวัติผู้วายชนม์พิมพ์ในหนังสืออนุสรณ์งานศพเพื่อแจก เป็นที่ระลึกเริ่มเป็นที่นิยมในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 และหนังสืออนุสรณ์งานศพที่ลงอัตชีวประวัติของผู้ตายล้วนๆเล่มแรก คือ ศรีสุนทราณุประวัติ ซึ่งเป็นชีวประวัติของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) เจ้ากรมพระอาลักษณ์ในรัชกาลที่ 5 เมื่อ ร.ศ. 114 หรือ ปี พ.ศ. 2438 ปัจจุบันการพิมพ์หนังสืออนุสรณ์งานศพก็เป็นที่นิยมกระทำกันมาก นอกเหนือการแจกของที่ระลึกอื่นๆในงานศพ โดยเฉพาะผู้วายชนม์ที่เป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงในด้านต่างๆ เช่นนักการเมือง ศิลปิน นักวิชาการและข้าราชการระดับสูงเป็นต้น
           
เนื้อหาในหนังสืออนุสรณ์งานศพนั้นสิ่งที่ขาดไม่ได้คือ ชีวประวัติของผู้วายชนม์ตั้งแต่วัยเด็ก จนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต การศึกษา ประวัติการทำงาน หรือเนื้อหาสาระอื่นที่เกี่ยวข้องกับอาชีพและหน้าที่การงานเมื่อยังมีชีวิต อยู่ บางเล่มจะเป็นการบันทึกความรู้ทางวิชาการซึ่งอาจเป็นผลงานของผู้วายชนม์เอง หรือผลงานของผู้อื่นที่เป็นประโยชน์ ประสบการณ์ในแต่ละอาชีพเป็นต้น พร้อมภาพประกอบในแต่ละช่วงของชีวิต ที่ถ่ายร่วมกับผู้ใกล้ชิด ตลอดจนคำไว้อาลัยของเหล่าญาติมิตร และบุคคลสำคัญเพื่อบุคคลอันเป็นที่รักที่จากไป มักจะเป็นการพรรณนาด้วยข้อความที่มีความหมายลึกซึ้ง กินใจ แสดงถึงความผูกพัน อาลัยอาวรณ์ ทั้งในลักษณะร้อยแก้ว ร้อยกรอง ซึ่งถือเป็นผลงานที่มีคุณค่าทางวรรณกรรมอีกประเภทหนึ่ง และทำให้ผู้อ่านได้เรียนรู้ถึงอัตชีวประวัติของผู้วายชนม์อันหลากหลายของแต่ ละชีวิตในแง่มุมต่างๆกันได้เป็นอย่างดี

          
           
ชีวิตคืออนัตตาอย่าวิตก สวรรค์นรกต้อนรับเมื่อดับขันธ์
           
ทุกอินทรีย์หมักหมมทับถมกัน เลวดีนั้นจะประทับอยู่กับใจ

ธัมมาภิสมัย อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ นายแพทย์พิพัฒน์ คุมเกษ ณ เมรุวัดเครือวัลย์
           วรวิหาร วันอาทิตย์ที่ 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2535 . กรุงเทพฯ : ส่องศยาม, 2542.
           รัตนา เดชามหาชัย. “หนังสืออนุสรณ์งานศพ ในหอสมุดปรีดี พนมยงค์,” โดมทัศน์ . 22,11
           (ม.ค. –มิ.ย.), 49-56.
           สุภัคลักษณา, นามแฝง. กฤษณาสอนน้อง. กรุงเทพฯ : สำนักงานหอสมุดกลาง 09 , 2521.
           โดย ดวงพร พงศ์พานิชย์
          ข่าวรามคำแหง ปีที่ 33 ฉบับที่ 20 วันที่ 8-14 กันยายน 2546

http://www.reurnthai.com/index.php?topic=3361.0


หนังสืออนุสรณ์งานศพ
ที่เรียกติดปากกันว่า 'หนังสือที่ระลึกงานศพ' หรือ 'หนังสืองานศพ' เล่มแรกของไทยเกิดขึ้นเมื่อปีพ.ศ.2423 ในสมัยรัชกาลที่ 5 สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้รับสั่งให้จัดพิมพ์เป็นที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพพระนางเจ้าสุนันทา กุมารีรัตน์ (พระนางเรือล่ม) โดยมีกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเรียบเรียง ต่อมาจึงยึดถือเป็นธรรมเนียมแพร่หลายในหมู่พระบรมวงศานุวงศ์ และขุนนางชั้นสูง ซึ่งเป็นชนชั้นที่มีความรู้ นิยมนำงานนิพนธ์ วรรณคดี และบทสวดมนต์มาพิมพ์แจกในงานพระราชพิธี

(ภาพซ้าย สวดมนต์ฉบับเจ้าฟ้าศิริราชฯ ) ต่อจากนั้น ๗ ปีคือ พ.ศ. ๒๔๓๐ ( จ.ศ. ๑๒๔๙ ) หนังสือเล่มดังกล่าวได้ถูกพิมพ์ซ้ำอีกครั้งจำนวน ๓,๐๐๐ เล่ม สำเร็จเสร็จสิ้นเมื่อ วัน ๗ เดือน ๑ แรม ๓ ค่ำ ปีกุนนพศก ศักราช ๑๒๔๙ การพิมพ์คราวนี้มีเหตุแห่งการพิมพ์ที่น่าสนใจคือ 

          พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ เสด็จออกบำเพ็ญพระราชกุศลพระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ฯ ณ หอธรรมสังเวช พระองค์ได้ทรงสดับพระสงฆ์สวดมหาสติปัฏฐานสูตรและคาถาต่าง ๆ เรียบร้อยดีเป็นที่ทรงพระโสมนัสเฉลิมพระบรมราชศรัทธาที่ได้ทรงสร้างหนังสือสวดมนต์ขึ้นในครั้งก่อน เป็นประโยชน์แพร่หลายออกไปเป็นอันมาก จึงทรงพระราชดำริห์จะทรงสร้างหนังสือสวดมนต์อย่างเดิมขึ้นอีกครั้งหนึ่ง 

          ในคราวนี้ พระองค์ทรงพิมพ์ขึ้นเพื่อเป็นส่วนพระราชกุศลในการพระเมรุ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพาหุรัดมณีมัยฯ, สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าตรีเพชรุตมธำรงฯ, สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ฯ และ พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคนารีรัตน์ ฯ ณ ท้องสนามหลวง 

          โดยมีพระบรมราชโองการให้สมเด็จพระพุทธโฆษาจาริย์ฯ ตรวจแก้พระสูตรและพระปริตต่าง ๆ ให้ถูกต้อง มีพระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์เป็นแม่กองพิมพ์อักษรไทยแทนอักษรขอม และโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสมตอมรพันธุ์เป็นผู้สอบทานให้ถูกต้องตามหลักภาษามคธ ( บาลี )  เรียกฉบับที่ปรับปรุงนี้ว่า " สวดมนต์ฉบับเจ้าฟ้าศิริราชฯ "

อาจารย์ ศรีศักร วัลลิโภดม..เคยกล่าวไว้ว่า"รัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่ 6 รวมถึงสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นบุคคลที่ตระหนักเห็นความสำคัญของหนังสืองานศพ จึงได้มีการรวบรวมที่หอสมุดแห่งชาติ แต่คนไทยไม่ค่อยรู้ รู้แต่ว่าสร้างขึ้นเพื่อเป็นเกียรติยศแก่ผู้ตาย ส่วนใหญ่ไม่คำนึงถึงคุณค่าทางสังคม คุณค่าทางประวัติศาสตร์ หนังสืออนุสรณ์งานศพประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ประวัติและผลงานผู้ตาย ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่สุด บ่งบอกเชื้อสายที่สืบตระกูลกันมาก อีกส่วนคือ เนื้อหา อาจเป็นเรื่องราวพงศาวดาร ประวัติศาสตร์ ศาสนา วรรณกรรม ซึ่งมีความหลายหลาย ขึ้นอยู่กับครอบครัวผู้ตายหรือหน่วยราชการว่าจะจัดพิมพ์แบบไหน เนื้อหาอ่านสนุก มีหลากหลายรสชาติ อ่านแล้วหูตาสว่างขึ้น เหมาะสำหรับคนที่อยากหาความรู้ บางทีความรู้ที่หาไม่ได้จาก   ห้องเรียนกลับหาได้จากงานศพเท่านั้น งานศพเป็นประเพณีสุดท้ายเกี่วข้องชีวิต เพื่อรำลึกถึงคุณงามความดีของผู้ตาย ขณะเดียวกันก็เสริมเกียรติให้ลูกหลานที่ยังมีชีวิตอยู่”.... (อ่านต่อได้ที่ : http://www.posttoday.com/analysis/report/385790)

หนังสืองานศพเป็นสิ่งตีพิมพ์ชนิดหนึ่งที่มีคุณค่าควรแก่การเก็บสะสมเพื่อศึกษา โดยเฉพาะหนังสืองานศพของบุคคลสำคัญ  ย่อมเป็นเอกสารที่ขาดเสียไม่ได้ ในการศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับประวัติและผลงานของบุคคลนั้นๆ  นอกจากนี้   เรื่องที่เจ้าภาพนำมาจัดพิมพ์เป็นหนังสืองานศพนั้นก็มีประโยชน์ในด้านต่างๆ แก่ผู้อ่าน 

 

ดังเช่น หนังสือที่พิมพ์เนื่องในงานพระบรมศพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ  พระบรมราชชนนีพันปีหลวงมีหนังสือราชินยานุสสาวรีย์ เล่ม ๑ และราชินยานุสสาวรีย์ เล่ม๒   จัดทำโดยคณะบรรณาธิการหนังสือดุสิตสมิตโดยหนังสือราชินยานุสสาวรีย์ เล่ม ๑ พิมพ์ในโอกาสปัญญาสมวารพระบรมศพและราชินยานุสสาวรีย์ เล่ม ๒ พิมพ์ในโอกาสสตมวารพระบรมศพ  ส่วนหนังสือที่พิมพ์ในโอกาสพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพนั้น  มี หนังสือราชสกุลวงศ์  ซึ่งสมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนศุโขทัยธรรมราชา โปรดให้พิมพ์




คำนำ หนังสือราชินยานุสสาวรีย์เล่ม1 พิมพ์แจกเนื่องในบำเพ็ญพระราชกุศลปัญญาสมวาร สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี โดย คณะดุสิตสมิ ตและข้าราชการในพระราชสำนัก ปี 2462 หนา 120 หน้า



 

อ่านเรื่องราว ดุสิตสมิต และดุสิตธานี ได้จาก เศรษฐกิจตกต่ำทำให้วังกลายเป็นโฮเต็ล..ร้อยปีวังพญาไท(ตอน๑..หมู่พระที่นั่งกับดุสิตธานีที่หายไป)

อ้างอิง

http://www.reurnthai.com/index.php?PHPSESSID=386c4cff45fe94657acbf8c70612343d&topic=3436.0

http://www.posttoday.com/analysis/report/385790)

 

โดย feng_shui

 

กลับไปที่ www.oknation.net