วันที่ อังคาร พฤศจิกายน 2560

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

จากปราสาทเขมร สู่ ความเป็นปรางค์ไทย (๓) “นภศูล” วัดพระราม


จากปราสาทเขมร สู่ ความเป็นปรางค์ไทย (๓)

“นภศูล” วัดพระราม

.

..

            ยอดโลหะนภศูลของพระปรางค์บริวารวัดพระราม กรุงศรีอยุธยา เป็นงานศิลปะที่ยังคงมีรักษารูปลักษณ์ ตามแบบอย่างปราสาทเขมรในยุคก่อนหน้า

.

.

          นภศูล มาจากคำว่า “นภ” ที่แปลว่า นภาหรือท้องฟ้า “ศูล” ที่แปลว่า อาวุธมีความแหลมคม หมายรวมถึงเครื่องโลหะที่ชี้ขึ้นไปบนท้องฟ้า แสดงสัญลักษณ์ “สู่ความสูงสุด” (สวรรค์)

.

           “นภศูล” จะมีแกนเป็นเสาโลหะปลายแหลมต่อด้วยแกนกลางเป็นลำยาว ตั้งปักเข้ากับรูเดือยมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 15 - 20 เซนติเมตร องค์ประกอบสำคัญของนพศูล ยอดสุดเป็น “ศูล” หรืออาวุธ เรียกว่า “หลาว” ตัวแกนกลาง เรียกว่า “ลำภุขัน” หรือด้ามของอาวุธ มีกิ่งรูป “ดาบ” หรือ “ฝักเพกา” (ลิ้นฟ้า) แยกออกจากตัวแกน ลดหลั่นขึ้นไป 3 ชั้น แต่ละชั้นมีกิ่งแยกออกไป 4 ทิศต่อชั้น

.

             นภศูลในช่วงยุคสุดท้าย ของการสร้างปราสาทแบบเขมร ราวพุทธศตวรรษที่ 18 – 19 ตัวอย่างของ “กิ่ง” ที่พบจากปราสาทกู่โพนระฆัง จังหวัดร้อยเอ็ด อโรคยศาลาในยุคจักรวรรดิบายน (อาจจัดได้ว่าเป็นชิ้นส่วนยอดนภศูลแบบเขมรที่เก่าที่สุด และพบเพียงชุดเดียวในประเทศไทย) จะมีลักษณะโค้งเป็นรูป “แง่งขิง” หรือ “สลัดได” 5 ขยัก แตกต่างไปจากปรางค์ไทยในยุคหลัง ที่มีกิ่งเป็นรูปฝักเพกาหรือดาบ

.

             ส่วนนภศูลของปรางค์วัดพระราม ที่ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติจันทรเกษม ก็มีกิ่งในรูปแบบปราสาทเขมร คือเป็นโค้งแง่งขิง (มีหนาม) 5 ขยัก แกนลำภุขันเป็นคม 4 มุม ต่อกันเป็นปล้องขึ้นไป 3 ชั้น ปลายเป็นรูปหลาว คล้ายพระขรรค์ 4 คม ซึ่งรูปแบบของยอดนภศูลนี้ เป็นลักษณะเด่นของยอดโลหะปรางค์ไทยยุคเริ่มแรก ในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 20 ที่ยังคงรูปแบบนภศูลของปราสาทเขมรเอาไว้

.

.

           ช่วงเวลาต่อมาของนภศูล ในงานศิลปะอยุธยา ได้เปลี่ยนแปลงแกนของลำภุขัน จากทรงเหลี่ยมคมมาเป็นทรงกลมหรือทรงกระบอก โดยเพิ่มหม้อประดับ “อมลกะ” ตรงบริเวณจุดแตกของกิ่ง ทั้ง 3 ชั้น มาจนถึงงานศิลปะของนภศูลช่วงยุคต้นรัตนโกสินทร์ ดังตัวอย่าง แกนลำภุขัน ของยอดนภศูล จากวัดมหาธาตุเพชรบุรี (ไม่มีกิ่ง) นภศูลของวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พิษณุโลก หรือ วัดมหาธาตุ สุพรรณบุรี

.

.

                การเปลี่ยนรูปของยอดนภศูล ทำให้เห็นถึงการคลี่คลายงานประดับสถาปัตยกรรม จากปราสาทเขมรทรงศิขระ มาเป็นปรางค์ไทยทรงฝักข้าวโพด ได้ในส่วนหนึ่งครับ

โดย ศุภศรุต

 

กลับไปที่ www.oknation.net