วันที่ เสาร์ พฤศจิกายน 2560

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

เพลินภาพพู่กันจีน : ชี่ (ลมปราณ) จิตรกรพู่กันจีน


โดย เกรียงไกร พรพิพัฒน์กุล   

 

เพลินภาพพู่กันจีน : ชี่ (ลมปราณ)

จิตรกรพู่กันจีน ตอน 1

 

เพลินภาพพู่กันจีน : ชี่ (ลมปราณ) จิตรกรพู่กันจีน ตอน 1

ภาพเขียนพู่กันจีน โดย ฉี ไป๋ฉือ (齐白石) (ค.ศ.1864 –1957) จิตรกรพู่กันจีน

ที่ผลงานศิลปะขายมูลค่าสูงเป็นรองเพียง ปาโบล ปีกัสโซ

จิตรกรเอกของโลกและแอนดี วอร์ฮอล เป็นศิลปินชาวอเมริกัน

(ภาพ chinaonlinemuseum.com)

 

ในวิถีตะวันตกนั้น ภาพเขียนคือศิลปะที่สะท้อนโลกกายภาพ แต่สำหรับวิถีตะวันออก งานศิลปะจีน จะเป็นสื่อที่เชื่อมถึงพลังงานชีวิต ลมปราณ หรือชี่
       
       เซี่ย เหอ (ศตวรรษที่ 6) กล่าวว่า ภาพเขียนจะประกอบด้วย ลมหายใจ - ความกลมกลืนกับชีวิต - ความเคลื่อนไหว (ชี่-หยุ่น-เซิงต่ง 气韵生动)
       
       บทความ Qi in Chinese Painting ของ จอห์น วอยท์ อธิบายว่า ลมหายใจ หรือ "ชี่" คือองค์ประกอบสำคัญของทุกสรรพสิ่ง ขณะที่ "หยุ่น" คือความกลมกลืน ประสานสอดคล้องตามครรลอง ส่วน "เซิง" คือการเติบโต ชีวิต "ต่ง" หมายถึงกายภาพที่เคลื่อนไปตลอดเวลา
       
       พลังงานชีวิต หรือ "ชี่" ที่เคลื่อนย้ายถ่ายเทไปมาอย่างเป็นหนึ่งเดียว ระหว่างจิตรกรกับพู่กันขณะจรดลงเป็นภาพเขียนต่างๆ ไม่ว่าวาดอะไรก็ตาม คือความสมบูรณ์แบบของงานศิลปะพู่กันจีน
       
       ชี่ หรือ ลมปราณชี่กง จึงเป็นคุณลักษณะสำคัญที่พัฒนาระดับฝีมือของจิตรกรพู่กันจีนมาแต่โบราณ โดยจาง หยานหยวน (ศตวรรษที่ 9) กล่าวว่า รูปทรง รูปแบบต่างๆ

หากไม่มี ชี่-หยุน จะเรียกว่าภาพเขียนก็คงไม่เต็มปากนัก และเมื่อเปรียบ "ชี่-หยุ่น-เซิงต่ง" ของจิตรกรพู่กันจีน จึงหมายถึง "การคุมลมหายใจ-การเคลื่อนไหวของกายภาพมือและทั้งร่างกาย-จรดตลอดจนสมาธิติดตามความเคลื่อนไหวอย่างรู้ตัว"
       
       ชี่กงปาต้วนจิน เป็นหนึ่งรูปแบบการฝึกชี่กงที่แพร่หลาย และมักได้รับคำแนะนำให้ใช้ฝึกเพื่อผสานความเป็นหนึ่งเดียวของจิต-ลมปราณ-ร่างกาย เช่นเดียวกับการฝึกทางเทคนิควาดพู่กันจีน ซึ่งจะพัฒนาก้าวหน้าไปอย่างกลมกลืนพร้อมๆ กัน
       
 

 ตอน 2

 

เพลินภาพพู่กันจีน : ชี่ (ลมปราณ) จิตรกรพู่กันจีน ตอน 2

"ทางเดินบนภูเขาในฤดูใบไม้ผลิ" (山徑春行圖)

ภาพเขียนของ หม่า หยวน จิตรกรพู่กัน

ในสมัยราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ. 960-1279)

 

จิต-ลมปราณ-ร่างกาย เป็น 3 ปัจจัยหลักของการเขียนภาพจีน โดยจิต กับ ใจ คือเจตจำนง หรือเจตนา ปรากฏการณ์ต่างๆ ชี่ หรือ ลมปราณ ลมหายใจ คือพลังงานแห่งปรากฏการณ์ชีวิตแต่ละขณะ
       
       การเคลื่อนไหวข้อมือ วาดพู่กันนั้น ผู้เชี่ยวชาญฯ ต่างแนะนำว่า ลมหายใจ หรือ ชี่ คือศูนย์กลางปรากฏการณ์ต่างๆ เช่น ลากพู่กันขึ้นพร้อมจังหวะหายใจเข้า ลากพู่กันลงพร้อมการหายใจออก การหายใจเข้าเมื่อลงพู่กัน สั้น รวดเร็ว และหายใจออก เมื่อลากเส้นยาวๆ และช้าๆ
       
       การสร้างความสัมพันธ์ระหว่างร่างกายที่เคลื่อนไหวเป็นหนึ่งเดียวกับลมหายใจนั้น จำเป็นต้องมีการฝึกฝน เพื่อให้กลายเป็นธรรมชาติ ไร้การบังคับฝืน ความลับของลมหายใจ และแนวทางการฝึกบริหารลมหายใจสัมพันธ์ร่างกายนี้ ชาวจีนหรือชาวตะวันออกมีความคุ้นเคยมาแต่โบราณ

อาทิ ภาวนาสมาธิ กายานุปัสสนา โยคะ ไท่จี๋ ชี่กง ก่อนที่การแพทย์ตะวันตกจะค้นพบในพันปีต่อมาว่า การหายใจ คือขบวนการนำออกซิเจนเข้าไปในปอด ซึมเข้าไปทั่วร่างกาย พร้อมทั้งการนำคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดขึ้นขับออกจากร่างกายทางปอด
       
       การฝึกชี่กง แบบปาต้วนจิน ก็เป็นอีกหนึ่งแบบฝึกฝน ที่ทำให้เรียนรู้การขยับร่างกาย เคลื่อนไหวที่สัมพันธ์กับลมหายใจ แต่การจะเป็นหนึ่งเดียวกันได้ จำเป็นต้องฝึกฝนและใช้เวลา การเคลื่อนพู่กันบนกระดาษบางนั้น แทบจะไม่สามารถแก้ไขซ้ำได้อีก ดังนั้นความสมบูรณ์ของข้อมือกับลมหายใจจึงเป็นเทคนิคที่สำคัญ
       
       ด้วยข้อจำกัดของการเขียนพู่กันจีนบนกระดาษนี้ จึงไม่เพียงเป็นรอยวัดความสมบูรณ์ของกาย แต่ยังหยั่งความสงบของใจด้วย แม้กระทั่งนักบวชยังใช้เป็นวิถีแห่งการภาวนาเช่นกัน 

 

เพลินภาพพู่กันจีน : ชี่ (ลมปราณ) จิตรกรพู่กันจีน ตอน 2

การภาวนากับลายพู่กัน วิถีแห่งการเจริญสติ สมาธิ ปัญญา

โดยหลวงปู่ติช นัท ฮันห์

 

หลวงปู่ติช นัท ฮันห์ พระอาจารย์เซนชาวเวียดนามจากหมู่บ้านพลัม ประเทศฝรั่งเศส เคยกล่าวถึงศิลปะแห่งลมหายใจว่า ไม่เพียงประกอบอยู่ในทุกย่างก้าวเดิน แต่ยังรวมการภาวนากับลายพู่กัน เป็นส่วนหนึ่งของภาพเขียนและวิถีชีวิต เป็นวิถีแห่งการเจริญสติ สมาธิ ปัญญา ด้วย
       
       หลวงปู่ติช นัท ฮันห์ เริ่มต้นการวาดลายพู่กัน ด้วยการหายใจเข้าเมื่อวาดครึ่งวงกลม และหายใจออก เมื่อลากเส้นวาดครึ่งวงกลมหลัง

ระหว่างที่วาดภาพลายพู่กันเป็นวงกลมนั้น จินตนาการถึงบรรพบุรุษ พ่อ แม่ พระอาจารย์ และพระพุทธเจ้า ไม่มีอัตตาตัวตนที่แยกออกมา เวลาเขียนลายพู่กัน ชีวิตจึงอยู่ตรงนั้นอย่างแท้จริงในทุกขณะจิต
       
       เส้นพู่กันวงกลมนี้ ยังเป็นวิถีแห่งภาพเขียนพู่กันญี่ปุ่น หรือ ภาพสุมิเอะ (墨絵) ที่สอดคล้องวิถีปฏิบัติแห่งเซน เมื่อจุ่มน้ำหมึกลากเส้นวงกลมในจังหวะเดียวต่อเนื่อง วาดแล้ววาดเลย ไม่อาจเปลี่ยนแปลงย้อนซ้ำได้อีก
       
       การวาดพู่กันที่สะท้อนความสัมพันธ์จิตใจนี้ มีมิติต่างๆ ที่สะท้อนอยู่ในความงามของลายเส้น หรือสุนทรียศาสตร์ของภาพน้ำหมึกญี่ปุ่น

อาทิ วะบิ-ซะบิ หรือ ความงามตามจริงของสรรพสิ่งที่ไม่สมบูรณ์แบบ ไม่คงทน ไม่เสร็จสมบูรณ์ ความเรียบง่าย ไร้ปรุงแต่งประดิษฐ์ประดอย ความเงียบสงบ ฯลฯ 

 

ขอบคุณ MGR Online

คุณเกรียงไกร พรพิพัฒน์กุล  

สิริสวัสดิ์โสรวารค่ะ

โดย vinitvadee

 

กลับไปที่ www.oknation.net