วันที่ ศุกร์ เมษายน 2550

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

ทุ่งรังสิตฉากชีวิตผู้ใหญ่ลีกับนางมา * ตอนที่ 2 *


 " ทุ่งรังสิตฉากชีวิตผู้ใหญ่ลีกับนางมา * ตอนที่ 2 * "

 

ในตอนที่ 1 เราพูดกันถึงเรื่องสภาพทางกายภาพของฉากในเรื่อง "ผู้ใหญ่ลีกับนางมา" ว่าอยู่ในทุ่งหลวง ที่มีลักษณะเป็นทุ่งราบ รก มีสัตว์ป่าชุกชุม และเราก็มาหยุดค้างอยู่ที่ เมื่อวันหนึ่งทุ่งหลวงต้องมากลายสภาพจากป่า เป็นที่อยู่ของมนุษย์ .....

แต่ด้วยสาเหตุใดนั้นเรามาตามต่อกันดีกว่า

" คลองขุด คือ ที่มาของฉากในเรื่อง"

ทุ่งหลวงมีสภาพเป็นป่าไม้ แหล่งอาศัยของสัตว์ป่า มาจนกระทั่ง ถึงในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  กษัตริย์ที่ได้ชื่อว่ามีความยิ่่งใหญ่พระองค์หนึ่งของสยามประเทศ

พระองค์เป็นกษัตริย์นักพัฒนา พระปรีชาสามารถพระองค์นำประเทศไปสู่ความเจริญในหลายๆ ด้าน ความเจริญส่วนหนึ่งอาจเป็นผลสืบเนื่องมาจากสนธิสัญญาเบาริ่ง ที่ไทยทำไว้กับอังกฤษ ที่บังคับให้ประเทศไทยต้องเข้าไปอยู่ในระบบเศรษฐกิจสากล

แต่ปัจจัยที่สำคัญกว่าก็คือการที่พระองค์ท่านเป็นผู้ที่มีวิสัยทัศน์อันยาวไกล

ดังนั้นเมื่อประเทศไทยต้องก้าวสู่เวทีเศรษฐกิจโลก พระองค์จึงเห็นว่าถ้าขยายพื้นที่เพาะปลูก โดยเฉพาะพื้นที่การทำนาข้าว ซึ่งเป็นสินค้าที่สร้างชื่อเสียงให้แก่ประเทศไทยให้มากขึ้น จะส่งผลให้เศรษฐกิจของประเทศเติบโตขึ้นอีกมาก

ประกอบกับระยะนั้นประเทศไทยได้มีการเลิกทาสแล้ว ทาสที่แต่เดิมอาศัยอยู่กับเจ้านาย ก็ต้องไปหาที่อยู่ที่ทำมาหากินเป็นของตนเอง การระบายคนกลุ่มนี้ไปสู่พื้นที่แห่งใหม่ และให้ไปเป็นแรงงานในภาคการเกษตร จึงเป็นแนวทางที่เข้ากันได้ดีกับการพัฒนาประเทศ

ดังนั้นเมื่อมีการพลิกโฉมทุ่งหลวงให้เป็นพื้นที่เพื่อการเกษตร จึงไม่ได้มีแค่เจ้านายเท่านั้นที่เข้าไปจับจอง แต่รวมไปถึงทาสที่เป็นไทเหล่านี้ด้วย

" พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว "

...บรรพบุรุษของผู้ใหญ่ลีและของนางมา ได้อพยพเข้ามาทำกินในทุ่งรังสิตเหมือนกัน...

ท่านผู้อ่านคิดว่าบรรพบุรุษผู้ใหญ่ลีอยู่ในกลุ่มไหน? (เจ้าขุนมูลนาย หรือทาสที่เป็นไท) และมาที่นี่เมื่อไหร่?...

...ปีพ.ศ.2431 เป็นปีที่เริ่มต้นแห่งการเปลี่ยนแปลงทุ่งหลวง ในปีนี้บริษัทขุดคลอง แลคูนาสยาม จำกัด ถือกำเนิดขึ้นเพื่อทำการขุดคลองภายใต้ชื่อ "โครงการคลองรังสิต"

ถึงตรงนี้คงพอจะเดากันออกแล้วใช่ไหมว่าชื่อ "ทุ่งรังสิต" ที่ได้ยินกันบ่อยๆ มีที่มาจากชื่อโครงการขุดคลองนี่เอง

ทุ่งรังสิตจึงเป็นส่วนหนึ่งทุ่งหลวง อาณาเขตทุ่งรังสิตจะกว้างใหญ่แค่ไหนเพียงไร จึงขึ้นอยู่กับพื้นที่ขุดคลองในโครงการคลองรังสิต

ขอแถมอีกนิด คำว่า "รังสิต" ที่เป็นชื่อของโครงการขุดคลองแห่งนี้แห่งนี้ มาจากชื่อของ "พระเจ้าลูกเธอพระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์" ในสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

"พระเจ้าลูกเธอพระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์"

 

บริษัทขุดคลอง แลคูนาสยาม เป็นบริษัทร่วมทุนระหว่างชาวไทยและชาวต่างประเทศ

บริษัทฯ ได้รับสัมปทานขุดคลองในโครงการรังสิต ซึ่งหมายถึงการขุดคลองหลักและคลองซอยต่างๆ ตามให้บริษัท

- ขุดคลองจำนวน 59 สาย

- เป็นระยะทางราว 1,136 กิโลเมตร

- ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 1,500,000 ไร่ กินพื้นที่ใน 6 จังหวัด คือ

อำเภอธัญบุรี อำเภอคลองหลวง อำเภอหนองเสือ และอำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี

อำเภอองครักษ์ จังหวัดนครนายก

อำเภอบางน้ำเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา

อำเภอวังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

อำเภอหนองแค จังหวัดสระบุรี

และเขตหนองจอก กับเขตบางเขน กรุงเทพมหานคร




" ภาพถ่ายทางอากาศทุ่งรังสิตบริเวณอำเภอคลองหลวง  "

 

การขุดคลองในทุ่งรังสิตเริ่มตั้งแต่ปีพ.ศ. 2433-2447 หรือราวเมื่อร้อยปีก่อน

ตามแผนของโครงการคลองรังสิต คลองที่ขุดจะมีลักษณะเหมือนเส้นตรงแนวนอนสามเส้นขนานกัน

ระหว่างคลองแต่ละสายจะมีคลองซอยย่อยเชื่อมต่อกัน  

คลองที่ขุดขึ้นเป็นคลองแรกคือ "คลองรังสิตประยูรศักดิ์" เป็นคลองที่ขุดเชื่อมแม่น้ำเจ้าพระยา ที่ตำบลบ้านใหม่ จังหวัดปทุมธานี กับแม่น้ำนครนายกในอำเภอองครักษ์ จังหวัดนครนายก ในระยะแรกชาวบ้านเรียกคลองนี้ว่า คลองเจ้าสาย ตามชื่อ "พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ"์ ผู้ขุดคลอง หรือบ้างก็เรียกว่า คลองแปดวา ซึ่งก็เรียกกันตามความกว้างของคลอง

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อคลองนี้อย่างเป็นทางการว่า "คลองรังสิตประยูรศักดิ์" เพื่อเฉลิมพระเกียรติแด่"พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์"

" พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ ผู้ดำเนินโครงการขุดคลองรังสิต "

 

เมื่อขุดคลองรังสิตไปได้สักระยะหนึ่ง จึงขุดคลองหกวาสายบน และคลองหกวาสายล่าง

เหตุที่เรียกคลองหกวาก็เพราะคลองมีความกว้างหกวา

คลองที่อยู่ด้านเหนือของคลองรังสิตได้ให้ชื่อว่า  คลองหกวาสายบน

และคลองที่อยู่ด้านใต้คลองรังสิตก็ให้ชื่อว่า  คลองหกวาสายล่าง

หลังจากขุดคลองสายหลักไปบ้างแล้ว ก็จึงทยอยขุดคลองซอยต่างๆตามมาอีก คลองซอยเป็นคลองที่ขุดเชื่อมกับคลองสายหลักทั้งสามสายประกอบด้วย คลองซอยฝั่งเหนือคลองรังสิต 20 สาย คลองซอยฝั่งใต้คลองรังสิต 18 สาย และคลองซอยฝั่งใต้คลองหกวาสายล่าง 14 สาย  

อ่านแต่ข้อมูลอย่างนี้คงมึนหัวแย่ใช่ไหม เดี๋ยวเรามาดูภาพคลองต่างๆ ที่ได้ขุดขึ้นดีกว่า จะได้เข้าใจง่ายขึ้นเยอะเลย

 

รูปคลองขุดในโครงการคลองรังสิต "

" ลักษณะเรือขุดสมัยก่อนจะคล้ายๆ กับรูปนี้ "

 ท่านผู้อ่านบางทคนอาจไม่รู้ว่าคลองแปดวา และคลองหกวาสายล่าง อยู่ตรงไหน ...

ฉันเชื่อว่าท่านคงเคยเห็น หรือเคยผ่านคลองสายใดสายหนึ่งมาบ้างแล้วอย่างแน่นอน
เพียงแต่ไม่ทราบว่าชื่อคลองอะไร

คลองแปดวา คือคลองที่อยู่ขนานไปกับถนนรังสิต-นครนายก  

บางท่านอาจเคยไปกินก๋วยเตี๋ยวเรือ บนเรือเอี้ยมจุ้นที่จอดลอยอยู่ในคลองแปดวา หรือเคยข้ามสะพานข้ามคลองแปดวาไปเที่ยวสวนสนุกดรีมเวิลด์กัน จำได้รึยัง

ส่วนคลองหกวาสายล่างคือ คลองที่ไหลผ่านหน้าที่ว่าการอำเภอลำลูกกาในปัจจุบัน หากเราดูชื่อคลองที่ป้ายริมสะพานข้ามคลอง จะเห็นป้ายเขียนบอกว่า คลองหกวา แต่แท้ที่จริงแล้วคลองนี้คือ คลองหกวาสายล่าง


" รูปร้านก๋วยเตี๋ยวเรือที่ลอยลำอยู่ในคลองแปดวา หรือคลองรังสิต "

 

รูปคลองแปดวา ถนนที่เห็นอยู่ขวามือของภาพคือ ถนนรังสิต-นครนายก "

" คลองหกวาสายล่างใกล้ๆ กับที่ว่าการอำเภอลำลูกกา "

ในหนังสือบอกว่าบ้านของผู้ใหญ่ลีกับบ้านของนางมาอยู่คลองสิบเอ็ดสายกลาง...

ตั้งแต่อ่านมาถึงตรงนี้ ก็ยังไม่ปรากฏว่า "คลองสิบเอ็ดสายกลาง" อยู่ตรงไหนเลยใช่ไหม

เห็นมีแต่ชื่อคลองสิบเอ็ด คลองหกวาสายล่าง คลองหกวาสายบน หรือคลองแปดวาเท่านั้น แล้วคลองสิบเอ็ดสายกลาง มีจริงไหม แล้วถ้ามีจริงมันอยู่ตรงไหนกัน ?

งง งง งง
...
...
...
...

คลองสิบเอ็ดสายกลาง มีอยู่จริง

เรื่องมีอยู่ว่า ..

ชาวบ้านแถบนั้น จะชื่อเรียกของคลองตามตำแหน่งที่ตั้งของคลอง โดยแบ่งชื่อเรียกเป็น

ถ้าคลองอยู่ระหว่างคลองหกวาสายบนกับคลองแปดวาเรียกว่า สายบน

ถ้าคลองอยู่ระหว่างคลองแปดวากับคลองหกวาสายล่างเรียกว่า สายกลาง

และถ้าคลองอยู่ใต้คลองหกวาสายล่างลงมาเรียกว่า สายล่าง 

บ้านของผู้ใหญ่ลีกับบ้านของนางมาตั้งอยู่คลองสิบเอ็ดสายกลาง นั่นก็หมายความว่า

บ้านตั้งอยู่คลองที่สิบเอ็ดที่เชื่อมระหว่างคลองหกวาสายล่างกับคลองแปดวา !!!!!

" รูปคลองสิบเอ็ดสายกลาง "

 

การตั้งถิ่นฐานของผู้คนที่คลองสิบเอ็ดสายกลาง มักยึดพื้นที่ตามชายคลอง

หลังปีพ.ศ.2440 เมื่อขุดคลองสิบเอ็ดเสร็จแล้ว ชาวบ้านที่ก่อนนี้ี่เคยอยู่ตามท้องทุ่ง หรือที่มาจากที่อื่น ก็เริ่มย้ายเข้ามาปลูกบ้านอยู่ริมคลองกัน เพราะสะดวกต่อการเดินทางคมนาคม และใช้เป็นแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรและอุปโภคบริโภค

เมื่อชุมชนต่างก็ย้ายมาอยู่กันริมคลองหมดแล้ว เป็นธรรมดาที่วัดต่างๆ ที่อยู่กลางทุ่งนา ก็ย้ายตามชุมชนมาอยู่ริมคลองบ้าง อย่างวัดทศทิศาราม ที่อยู่ในเรื่อง เมื่อแรกสร้างวัดคือปีพ.ศ.2435 วัดก็ตั้งอยู่กลางทุ่ง ต่อมาในปีพ.ศ.2445 หลังขุดคลองสิบเอ็ดเสร็จห้าปี วัดก็ย้ายมาอยู่ริมคลอง ซึ่งเป็นที่ตั้งของวัดจนถึงปัจจุบัน ห่างจากที่ตั้งเดิมประมาณ 2 กิโลเมตร

และตามหนังสือบอกว่า บ้านของผู้ใหญ่ลีกับบ้านของนางมา ตั้งอยู่ริมคลอง ช่วงกลางความยาวของคลองสายนี้ ฉะนั้นเมื่อคลองเอ็ดสายกลางมีความยาว 12 กิโลเมตร และกึ่งกลางของคลองอยู่ที่วัดทศทิศาราม นั่นก็แสดงว่า บ้านของพระเอกนางเอกก็เราจึงอยู่ละแวกวัดทศทิศารามนี่เอง

 

" ภาพคลองสิบเอ็ดหน้าวัดทศทิศาราม "

โครงการคลองรังสิต ถือว่าเป็นโครงการพัฒนาที่ดินครั้งใหญ่ เป็นการเปลี่ยนโฉมที่ดินจากสภาพที่เคยเป็นท้องทุ่ง หนองบึง และป่าไม้ ไปสู่พื้นที่การทำนาข้าวที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของไทย

หลังจากโครงการนี้แล้วเสร็จ คนก็เริ่มอพยพมาตั้งถิ่นฐานตามคลองต่างๆ มากขึ้น จนในที่สุดเกิดเป็นชุมชนใหญ่

เมื่อคนเข้ามาสัตว์ป่าซึ่งเป็นเจ้าของพื้นที่เดิมก็ถอยร่นออกไปไกลทุกที สมันตัวสุดท้ายที่เหลืออยู่ในโลกก็ตายลงภายหลังการขุดคลองนี่เอง

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ ถือเป็นการเปิดบทบาทใหม่ของทุ่งรังสิต ให้ได้โลดแล่นต่อไปเกือบศตวรรษ

ขณะเดียวกันผลของการเปลี่ยนแปลง ก็ทำให้ตำนานอันยิ่งใหญ่ของทุ่งหลวงต้องจบไปพร้อมกันด้วย...

 

" รูปนาข้าวในทุ่งรังสิต ที่เข้ามาแทนที่หนองน้ำในทุ่งหลวง "

 

มาถึงขณะนี้ เราได้รับทราบถึงที่มาที่ไปของฉากในเรื่อง "ผู้ใหญ่ลีกับนางมา" มาพอสมควรแล้วนะ

ท่านผู้อ่านก็คงเริ่มเห็นภาพบรรยากาศในเรื่องรางๆ แล้วใช่ไหม

พัฒนาการของทุ่งรังสิต จนกลายเป็นฉากรักที่ประทับใจของท่านผู้อ่านจะอยู่ในตอนหน้า

ในตอนที่ 3 เรามาคุยกันถึงเรื่องวิถีชีวิตของชุมชนในทุ่งรังสิต นาข้าว ตลอดจนการทำนาของผู้ใหญ่ลีี่กันดีไหม......

จบตอนที่ 2

.

....................................................

โดย downrai

 

กลับไปที่ www.oknation.net