วันที่ เสาร์ กุมภาพันธ์ 2551

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

ภูมิปัญญาและวิถีชีวิตของคนลุ่มน้ำลำปะทาว


เพื่อเอาชนะความแห้งแล้งอดอยากและหิวโหยของชาวอีสาน  สิ่งประดิฐคิดค้นต่างๆจึงมีปรากฏให้เห็นร่องรอยอยู่ทุกหนแห่ง  บางสิ่งยังสามารถนำมาใช้ได้จวบจนปัจจุบัน มันคือภูมิปัญญาท้องถิ่น... หากพวกเขางอมืองอเท้ารอทางการเข้ามาช่วยป่านนี้  เขาคงอดตายไปนานแล้ว

                     

                       

ระหัดวิดน้ำ

                    

              

                              

                                    

 ลำปะทาวเป็นสายน้ำหลักในพื้นที่ลุ่มน้ำสาขาลำน้ำชีส่วนที่ 2 ซึ่งเป็นหนึ่งใน 20 ลุ่มน้ำสาขาของลุ่มน้ำชี

                                                      

                                                                                   

              

ระหัดวิดน้ำเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ชาวบ้านเสี้ยวน้อยและหมู่บ้านใกล้เคียงตำบลบ้านเล่า อ.เมือง จ.ชัยภูมิ  ได้สร้างขึ้นในลำน้ำลำประทาวเพื่อใช้วิดน้ำเข้าพื้นที่ทำนา  ใช้วัสดุท้องถิ่นล้วนๆ (ยกเว้นรางสีเขียว) และไม่ได้ใช้เครื่องยนต์กลไกใดๆมาขับให้สิ้นเปลืองน้ำมัน ใช้แรงน้ำที่ไหลพัดผ่านใบพายที่ทำจากไม้ไผ่สานขัดกัน  รอบๆวงล้อจะมีกระบอกไม้ไผ่วิดน้ำเทลงลำลางขณะที่ระหัดหมุนไปเรื่อยๆ ใช้มาหลายชั่วอายุคนแล้ว

      

 

       

        ฝายวังบอน              

                                           

จากสภาพดูเหมือนจะไม่ใช่ฝายเพราะลักษณะคล้ายๆกองหินเตี้ยๆวางเรียงกันระเกะระกะไม่เป็นระเบียบเล็กบ้างใหญ่บ้างเป็นเศษหินบริเวณนั้น  วางขวางกั้นร่องน้ำยาวประมาณ 4 – 5 เมตร  ทำหน้าที่ยกระดับน้ำคัดน้ำเข้าพื้นที่การเกษตร หลายร้อยไร่ ฝายวังบอนตั้งอยู่ที่บ้านตาดโตน บริเวณตอนล่างของน้ำตกตาดโตน อ.เมือง จ.ชัยภูมิ เป็นลักษณะเดียวกันกับฝายวังไฮที่กั้นแม่น้ำปิงที่จังหวัดเชียงใหม่  แต่เล็กกว่ากันหลายสิบเท่า  ฝายตัวนี้มีอายุมากกว่า 50 ปีแล้ว  แสดงว่าภูมิปัญญาการจัดการน้ำของชาวอีสานไม่แพ้ภูมิภาคอื่นๆ

                                                                     

   

ด้านล่างจะใช้พลาสติกใสปูพื้นกันรั่ว

                 

                       

                                        

รับน้ำจากน้ำตกตากโตน   น้ำตกแห่งนี้พิเศษกว่าที่อื่นคือสั่งให้หยุดก็ได้สั่งให้ไหลก็ได้  ที่เป็นเช่นนั้นเพราะน้ำตกแห่งนี้รับน้ำจากเขื่อนลำประทาวล่างสามารถปิดเปิดควบคุมปริมาณน้ำได้

                     

        

น้ำจากน้ำตกตาดโตนที่ไหลลงลำปะทาว

                

                 

                                                        

น้ำที่ถูกยกระดับจากฝายลำเลียงเข้าสู่พื้นที่การเกษตร

            

ประปาภูเขา

                

ประปาภูเขาที่ชาวบ้านตาดโตนเดินท่อขนาด 5 นิ้วยาวเกือบ 5 กิโลเมตรลำเลียงจากตอนท้ายฝายน้ำล้นน้ำตกตาดโตน ที่อยู่เหนือขึ้นมาจากฝายวังบอนประมาณ 2-3 กิโลเมตร เพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภคของหมู่บ้านตาดโตน

                     

                                                                        

                                                                       

ประปาภูเขาจากแหล่งน้ำซับบ้านค้อ ตำบลนาฝาย อ.เมือง จ.ชัยภูมิ ใช้ระบบกาลักน้ำเช่นเดียวกันกับประปาบ้านตาดโตน  

                                                                                                           

ท่อขนาด 3 นิ้ว ยาว 4 กิโลเมตร ลำเลียงน้ำหล่อเลี้ยงชีวิตชาวบ้านค้อ 80 หลังคาเรือน

                                                                                    

               

น้ำสีขุ่นเหลืองซึ่งอีกไม่กี่วันก็จะแห้งขอด  เพราะไม่มีต้นน้ำ  น้ำที่ใช้เป็นน้ำที่ซึมออกมาจากซอกหินและรากไม้ชาวบ้านเรียกน้ำซับ     น้ำซับแห่งนี้จะขาดหายประมาณ1หรือ 2 เดือน ขึ้นอยู่กับฤดูฝนหากปีไหนฝนดีและยาวนานน้ำซับก็จะดีด้วยจะขาดหายเฉพาะเดือนเมษายนเท่านั้น

                           

                             

หากป่าผืนนี้โดนรุกน้ำซับตรงนี้  จะหมดไป

                           

                          

เดินจนเหนื่อยกลับบ้านหละ

                      

                                                                           

                                                     

                                                                      

น้ำคือปัญหาที่แท้จริงของชาวอีสาน  อีสานไม่ได้ขาดน้ำ แต่อีสานขาดการบริหารจัดการน้ำที่ดี  คำตอบไม่ได้อยู่ที่น้ำโขง แต่อยู่ที่ความเข้าใจและความจริงใจของผู้บริหารประเทศ... ซึ่งเป็นเรื่องที่เกินความสามารถของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่จะจัดการได้... แม้ตอนนี้เขายังพอดิ้นรนขนขวายหาน้ำมาพอประทังชีวิตให้รอดพ้น  แต่หากปัญหาการบริหารจัดการน้ำของอีสานหรือของประเทศยังไม่ได้รับการแก้ไข  เขาคงได้อดตายจริงๆเข้าสักวัน 

โดย หนาแป้นปีก

 

กลับไปที่ www.oknation.net