วันที่ ศุกร์ มีนาคม 2552

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

เปิดตัวสมุดไทย "ประถมมาลา" แบบเรียนหนังสือไทย สมัยรัชกาลที่ 3


เปิดตัวสมุดไทย "ประถมมาลา"  แบบเรียนหนังสือไทย สมัยรัชกาลที่ 3





ผมไม่ได้แนะนำหนังสือเก่าหายากมานานพอสมควรแล้ว  จึงคิดว่า  ควรจะถึง
เวลาได้แนะนำให้ชาวบล็อกได้รู้จักเพิ่มเติมอีก   ในครั้งนี้  เป็นการแนะนำ
แบบเรียนหนังสือไทย ที่มีชื่อว่า  "ประถมมาลา  หรือปฐมมาลา ในปัจจุบัน"  
ให้แก่ท่านที่ยังไม่รู้จัก  ส่วนท่านที่รู้จักดีแล้ว   ช่วยกรุณาให้ความคิดเห็นและเสริมต่อด้วยครับ  จะเป็นพระคุณยิ่ง  เพื่อช่วยกันเผยแพร่ให้เป็นที่รู้จักกันมากขึ้น และช่วยกันอนุรักษ์แบบเรียนที่เป็นของดีของไทยเรา ให้คงอยู่ตลอดไป

ผมมีหนังสือปฐมมาลา อยู่  3  ฉบับ  แต่ละยุคสมัย  ซึ่งผมได้สะสมไว้นานแล้ว

1.  สมุดไทยขาว  ประถมมาลา   (อายุหนังสือ ประมาณ 130 ปี)

2.  หนังสือ ปฐมมาลา  พิมพ์แจกในงานศพ นายตัว พงษ์เวช   
     ณ  วัดทรงธรรม  อำเภอพรประแดง จังหวัดสมุทรปราการ   
     วันที่  5  เมษายน  พ.ศ. 2485  (กรมศิลปากรอนุญาตให้พิมพ์)
     (อายุหนังสือ ประมาณ 66 ปี)    
     (พิมพ์ตามฉบับสมุดไทยขาว  อักษรเส้นหมึก  หมายเลข 7/ฑ
     ซึ่งหลวงพินิจราชาวาศ (ท้วม)  เจ้ากรมวัดราชบพิธ  ให้ไว้เมื่อวันที่
     30 มกราคม  2460)

3.  หนังสือ ประถม ก กา  ประถมกกาหัดอ่าน ปฐมมาลา  อักษรนิติ
     แบบเรียนหนังสือไทย  (กรมศิลปากรอนุญาตให้ศิลปบรรณาคาร
     พิมพ์จำหน่าย  เมื่อปี 2513)
     (อายุหนังสือ ประมาณ  38 ปี)





หนังสือปฐมมาลา  เป็นหนังสือเกี่ยวกับอะไร  และสำคัญอย่างไร  

หนังสือปฐมมาลา  เป็นหนังสือแบบเรียนหนังสือไทยโบราณ
แต่งในสมัยรัชกาลที่  3  โดย พระเทพโมลี  วัดราชบูรณะ   สอนตัวสะกด
ในแม่กน  แม่กง  แม่กก  แม่กด  แม่กบ  แม่กม  แม่เกย  อักษรที่ใช้ในบาลี
การเรียนพระคัมภีร์  คำอธิษฐานของผู้แต่ง  และลักษณะแต่งโคลง














ส่วนความสำคัญนั้น  ขอยกคำนำในหนังสือ ปฐมมาลา  ของกรมศิลปากร
(ให้ไว้ ณ  28  มีนาคม  2485)  มาให้ทราบ  ดังนี้
 
คำนำ

...  หนังสือปฐมมาลานี้  เคยนิยมใช้เป็นแบบเรียนหนังสือไทยกันมาในสมัยหนึ่ง
แต่โบราณ  เข้าใจว่านักเรียนสมัยนี้ ที่ไม่รู้จักหรือไม่เคยได้ยินชื่อหนังสือนี้เลย
ก็น่าจะมีเป็นส่วนมาก  สมควรพิมพ์ให้แพร่หลายสักครั้งหนึ่ง  นอกจากเป็น
การช่วยรักษาต้นฉะบับแบบเรียนหนังสือไทยโบราณของเราให้คงไว้แล้ว
ยังแสดงให้เห็นอักขรวิธีตามที่นิยมใช้ในเวลานั้น  เพื่อศึกษาเทียบเคียงดูว่า
ในบัดนี้ได้เปลี่ยนแปลงก้าวหน้าไปเพียงไร  ทั้งมีคำสุภาษิตสั่งสอนการ
เล่าเรียนในสมัยนั้น  บรรจุอยู่ตลอดไปด้วย  ทำให้ประกอบภาพมองเห็นความ
เป็นไปในวงการศึกษาในสมัยนั้น  เพื่อเทียบเคียงกับความเจริญก้าวหน้า
แห่งการศึกษาในสมัยนี้ได้ดีไม่น้อย

ส่วนผู้แต่งหนังสือปฐมมาลานี้นั้น  กล่าวกันว่า  เป็นพระภิกษุ  มีนามเดิมว่า
ผึ้ง หรือพึ่ง  ดำรงสมณะศักดิ์เป็นพระราชาคณะที่  พระเทพโมฬี  สถิต ณ
วัดราชบูรณะ  จึงเข้าใจว่าคงจะได้แต่งขึ้นในรัชชกาลที่ 3  กรุงรัตนโกสินทร์
เพราะปรากฏชื่อพระเทพโมฬีในบรรดากวีฝ่ายสมณะ  11  รูป   ผู้แต่งจารึก
วัดพระเชตุพน  คราวทรงปฏิสังขรณ์วัดนั้นเป็นการใหญ่ในรัชชกาลที่  3
ดังปรากฏในร่ายบอกเรื่อง (ในประชุมจารึกวัดพระเชตุพน  ล. 2  น. 78-79
ว่า  "เสนอสมยาปรากฏ  ผู้นิพนธ์พจน์รจเรขเลขจาฤกศิลา...  ข้างคณา
สมณะ  สมเด็จพระสังฆราช ปิ่นปราชญ์ทั่วทุกทิศ  กรมนุชิตบรรพชา  พระ
พุทธโฆษาพรหมนุนี  เทพโมฬี อริยวงศ์ ... นับสริสงฆฺ์โดยเสด็จ  สิบเอ็ด
ร่างรจนา"

แต่ก็ปรากฏนามพระเเทพโมฬี แต่งฉะเพาะ  "โคลงตรีพจนบท" (น. 312) 
ในจำพวกตำราโคลงกลบทโคลงเดียว  บางทีจะได้เป็นผู้ทูลถวายความคิด
เห็นร่วมกับสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส  อยู่มาก  จึงมีกล่าวอ้างในร่าย
ที่กล่าวแล้วต่อมาว่า  "โคลงกลบทตรองตริ  พระราชดำริหลายชนิด   กรม
นุชิตชาญกระวี  พระเทพโมฬีสงฆ์สอง  จำนองพจน์รจนา"  และได้พบนาม
พระเทพโมฬีเป็นผู้ถวายวิสัชนาพระราชปุจฉา  เรื่อง  อากร น้ำ  อากร สุรา 
(วชิรญาณ  ล. 1  น. 303)   เมื่อ พ.ศ. 2369  ในรัชชกาลที่ 3  เหมือนกัน 
บางทีจะเป็นผู้เดียวกับที่กล่าวถึงในจารึกวัดพระเชตุพน

พระเทพโมฬี คงจะเป็นกวีที่มีภูมิชั้นสูงและแต่งบทกลอนได้ไพเราะเป็นเยี่ยม
ดังจะเห็นได้แม้จากหนังสือปฐมมาลานี้เอง  ทั้ง ๆ ที่แต่เป็นแบบเรียน  ซึ่ง
นับว่าเป็นหนังสือชะนิดตำรา  ผู้แต่งต้องหาโวหารและถ้อยคำอันจะพึงนำมา
ใช้  ได้อย่างจำกัด  เช่น  คำกลอนตอนแม่ ก กา  ก็ต้องใช้คำแต่ในพวก
ก ข  ก  กา หรือในแม่กน  ก็ต้องหาคำมาใช้ได้แต่ในแม่กน  ก กา ก  ข
เป็นต้น   แม้กระนั้นยังสามารถแต่งกลอนได้ไพเราะ  ส่งความเด่นชัดดีตลอด  นับว่าท่านเป็นกวีที่สำคัญผู้หนึ่ง  เสียดายแต่เวลานี้ยังมิสามารถทราบประวัติ อะไรอื่นของท่านผู้นิพนธ์ยิ่งไปกว่านี้ได้  ว่าโดยฉะเพาะหนังสือปฐมมาลา
นี้เล่า  ก็เข้าใจว่าน่าจะได้อำนวยความรู้แก่กุลบุตรในสมัยนั้นมาแล้ว  เป็น
จำนวนมากมายและแพร่หลายไม่น้อย  คงเป็นประโยชน์ในวงการศึกษาเป็นอย่างมาก  แม้ที่พิมพ์ขึ้นอีกในโอกาสนี้  ก็เข้าใจว่าผู้ได้รับแจกไป  คงมีความ
พอใจโดยทั่วกัน  ...











 
นับว่า  เป็นแบบเรียนหนังสือไทยที่สำคัญยิ่งเล่มหนึ่ง  นอกจากสอนในเรื่อง
ตัวสะกดแล้ว  ยังสอนในเรื่องการแต่งโคลง  โคลงสี่สุภาพ  โคลงกระทู้ 
โคลงอักษรล้วน  โคลงตรีเพชรประดับ  กลบทนกนำฝูง  กลโคลงสี่ตอน
ตรีพจนบท  ทวารตรึงประดับ  ต้นเสมอ  ตรีเพชรพันธ์  จัตวาทันที  เป็นต้น
เป็นหนังสือที่น่าสนใจศึกษามากเล่มหนึ่ง  ที่ผู้สนใจศึกษาภาษาไทยไม่ควร
พลาดอย่างยิ่ง 


-----------

บรรณานุกรม
 
1.  พระเทพโมฬี, สมุดไทยขาว ประถมมาลา

2.  พระเทพโมฬี, ปฐมมาลา, กรุงเทพ : โรงพิมพ์ยิ้มศรี, 2485
     (พิมพ์แจกในงานศพ  นายตัว พงษ์เวช  ณ วัดทรงธรรม 
     อำเภอพระประแดง  จังหวัดสมุทรปราการ, 5  เมษายน 2485)

3.  พระเทพโมฬี และพระอมราภิรักขิต (เกิด), ประถม ก กา ประถม
     ก กา หัดอ่าน  ปฐมมาลา  อักษรนิติ  แบบเรียนหนังสือไทย,       
     กรุงเทพ : โรงพิมพ์รุ่งวัฒนา, 2513



 

โดย สุรศักดิ์

 

กลับไปที่ www.oknation.net