วันที่ ศุกร์ มีนาคม 2552

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

เปิดตัวสมุดไทย "สังโยคพิธาน" แบบเรียนหนังสือไทย ในสมัยรัชกาลที่ 5


เปิดตัวสมุดไทย "สังโยคพิธาน" แบบเรียนหนังสือไทย
ในสมัยรัชกาลที่ 5



ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ทรงปฏิรูปการศึกษา
ของชาติ  โดยจัดตั้งโรงเรียนหลวงขึ้น  เป็นการเปิดแนวทางที่รัฐจะรับ
หน้าที่จัดการศึกษาแก่เยาวชน ดังเช่นที่เป็นอยู่ในขณะนี้

ในการนี้  ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ  ให้  พระยาศรีสุนทรโวหาร  (น้อย
อาจารยางกูร)  เมื่อครั้งยังเป็นหลวงสารประเสริฐ  เรียบเรียงหนังสือชุดนี้ขึ้น
ซึ่งประกอบด้วย  มูลบทบรรพกิจ  วาหนิติ์นิกร  อักษรประโยค  สังโยคพิธาน
ไวพจน์พิจารณ์  และพิศาลการันต์  เพื่อใช้เป็นแบบเรียนในโรงเรียนหลวงนั้น  
วงการศึกษาสมัยต่อมา ก็ได้รับเอาหนังสือเหล่านี้ไปใช้ในการสอน แทนที่จะ
สอนกันอย่างไม่มีแบบแผนดังแต่ก่อน  

หนังสือชุดนี้  ได้จัดพิมพ์เป็นหนังสือครั้งแรก ที่โรงพิมพ์หลวง  เมื่อ  พ.ศ.
2414  หรือประมาณ  138  ปีมาแล้ว   

หนังสือชุดนี้  ว่าด้วยวิธีใช้ตัวอักษรพยัญชนะเสียงสูงต่ำ  การผัน การประสม
อักษร  และตัวสะกดการันต์   จึงนับได้ว่ามีบทบาทสำคัญในประวัติการศึกษา
ของชาติเป็นอย่างมาก

(เฉพาะมูลบทบรรพกิจ  สันนิษฐานว่า  จะได้เค้ามาจากหนังสือจินดามณี  อัน
ว่าด้วยระเบียบของภาษา  ซึ่งพระโหราธิบดี  แต่งไว้ในสมัยกรุงศรีอยุธยา แต่
คงจะนำมาดัดแปลงเพื่อให้เหมาะแก่กาลสมัย และได้แทรกเรื่อง กาพย์พระ
ไชยสุริยา  ซึ่งสุนทรภู่แต่ง ในสมัยรัชกาลที่ 3 เข้าไว้ด้วย)





สำหรับสมุดไทย แบบเรียนหนังสือไทย "สังโยคพิธาน"  ที่ผมได้เก็บรักษาไว้
และนำมาแสดงนี้  เป็นสมุดไทยดำ ตัวรง  ที่ได้คัดลอกต่อ ๆ กัน  จากผู้แต่ง
หรือผู้อื่น  เมื่อก่อน  พ.ศ. 2414  หรือก่อน 138 ปีมาแล้ว   นับได้ว่า เป็น
สมุดไทยที่หาได้ยากมากในปัจจุบัน  ซึ่งส่วนมากจะสูญหายกันไปหมดแล้ว  
 
คำว่า "สังโยค" หมายความว่า  ตัวพยัญชนะ 2 ตัว ที่เรียงกัน  ตัวหน้าเป็น
ตัวสะกด  ตัวหลังเป็นตัวตาม  พยัญชนะที่เป็นตัวสะกด  เรียกว่า  พยัญชนะ
สังโยค  เช่น มนุสฺส  สตฺต  พุทฺธ  เป็นต้น ส่วนคำว่า "พิธาน" หมายความว่า 
การจัดแจงหรือการทำ  ดังนั้น  "สังโยคพิธาน" จึงมีความหมายว่า แบบเรียน
หรือแบบสอนเกี่ยวกับการแจงตัวสะกดในภาษาไทย  นั่นเอง









(ถ่ายภาพบางส่วนจากสมุดไทย)








































(สามารถขยายภาพให้ใหญ่ขึ้นได้  โดยใช้  View >  Zoom > Zoom in)


อักษรใช้สะกด  ในแม่กน    6  อักษร  คือ  ญ  ณ  น    ร   ล  ฬ
อักษรใช้สะกด  ในแม่กก    6  อักษร  คือ  ก   ข   ฃ   ค   ฅ  ฆ
อักษรใช้สะกด  ในแม่กด  18  อักษร  คือ  จ   ฉ   ช   ซ   ฌ  ฎ   ฏ  ฐ 
                     ฑ  ฒ   ด   ต   ถ   ท   ธ   ศ   ษ   ส
อักษรใช้สะกด  ในแม่กบ    7  อักษร  คือ  บ   ป   ผ   ฝ   พ   ฟ   ภ

ซึ่งได้มีการขยายความและยกตัวอย่างคำประกอบแต่ละแม่  แต่ละอักษร  เป็นจำนวนมาก   แต่จะขอคัดลอกมาเฉพาะบางคำที่น่าสนใจ  รวมแต่ละแม่  ดังนี้

1.  อักษรใช้สะกด  ในแม่กน

กัญจุก   ผเชิญ   กระตัญญู   บาญชี   จำเริญ   ในอะรัญ   เปรียญ  
เมืองปราจิณ   ทิศปราจิณ   ราชบัณฑิตย์   บุราณ   เบาราณ   สุวาณ
พระอุณณาโลม  ทิศอาคเณย  อัฒจันฑ์  กระบินทร์บูรี  ใจฉกรรจ์
ศฤงฆาร   พงษาวดาร   สาธารย์   ทิวาวาร   ไอสวรรย์   บริหาร   บรรหาร
โอฬาร   มโหฬาร   ศุภกร   ทาษกรรมกร   นิกร   พลนิกร   สิงฃร  
บรรจถรณ   สาธร   ชโลธร   อวยพร   ประสิทธิพร   สยุมพร   อัมพร
ประภัศศร   นางเทพอัปศร    

2.  อักษรใช้สะกด ในแม่กก

ยาจก   ไตรยปิฎก  ช่างกัลบก   วรรณิพก  อุประถัมภก  ดิลก   ผาสุก  
อภิเศก   เศร้าโศก   วะลาหก  จัตุรมุข  อยู่เปนศุข   เดือนไพสาข  
อรรคนี   อัคมเหษี   วรรค   พรรค  เสาวภาคย์   สถลมารค   โยคเกณฑ์  
ต้นบุนนาค   เอกอัครมหาบุรุศ  เมฆ   มัฆวาน     

3.  อักษรใช้สะกด ในแม่กด

อัจฉะรา   สังวัจฉร   อัชฌาไศรย   ศักดิ์สิทธิ   ความอุทัจ  ปัจจุไสมย
พจนา  พจมาน  ไพโรจ  เวยยาวัจจะกร  ความสัจ  สำเรจ  พินิจัย  พิจิกร
อัจฉะริยะ  พระเดชพระคูณ  นักปราช  วานิช  พานิช  แหวนเพชร์  สมโภช
สรรเพช  ประโยชน์  สโรช  วิชาจารย  แพทย  เภสัช  วิสัชนา  เอมโอช
เขาคิชฌะกูฎ  มัทยม  อยุทธยา  อโยทธยา   อนงค์นาฎ  สงสารวัฎ
ประดิฐ  ท่าราชวรดิฐ  วัดราชประดิฐ  เมืองอุตรดิฐ  กาญจนดิฐ  เสรฐี  วิสิฐ
พระอัฐิ  เบี้ยอัฐ  พระโอษฐ  วุฑฒิ  วัฑฒะนะ  พัฑฒะนา   พิพรรฒมงคล
วันพุฒ  เรือมาด  สมุดดำ  สมุดฃาว   ปฏิบัติ  วะนิดา  กานดา   ธิดา 
สมมต  สมมุต  พระนลาต  สุภาสิต  อาตมภาพ  ชวะลิต   ขอบเขตร  ไพรจิตร
เสวตรฉัตร  ธงฉัตร  พระเนตร  ไนยเนตร   ตาลิปัตร  มิตรสหาย 
กระษัตริย์   เกษตร   ยาตรา  ยุรยาตร  มาตรา  อักษรสาตร  ธรรมสาตร
โหราสาตร  ไสยสาตร  อาทิตย  ความสัตย   บัณฑิตย์  พระพุทธเจ้า
จิตรมาศ  วิสาขมาศ  เชฐมาศ  อาสาธมาศ  บุรพาสาธมาศ  อุตราสาธมาศ 
สาวะนมาศ  พัทระบทมาศ  อาสยุชมาศ  กรรติกะมาศ  
มิคศิรมาศ  บุศยมาศ  มาฆมาศ  ผคุณมาศ 

4.  อักษรใช้สะกด ในแม่กบ

ไสกบ  บาญชีงบ   อากัปกิริยา  สังเขป   มณฑป  ประทีป  เทียนธูป 
ทำบาป  รูปโฉม  อัประลักษณ  สุเทพ  กองทัพ  มานพ  สินทรัพย์
นพมาศ  อาฟริกา  ออฟฟิต  ออฟฟิเซอร์   นภวงษ  นภาไลย   ได้ลาภ 
ใจละโมภ   นบอภิวาท 


หมายเหตุ : ยังมีการใช้  ฃ  เช่น  ฃอเชิญ  เบญจฃันธ์  พลฃันธ์  สังฃาร 
เมืองเฃมร  สิงฃร  ปฏิสังฃรณ์  ฃบเคี้ยว  เคี่ยวฃบ  เป็นต้น








หวังว่า  ท่านที่สนใจ  คงจะได้ทราบว่า  สมัย  ปู่  ย่า  ตา  ยาย  ทวด  ของเรา
ได้เรียนกันอย่างไร  มีความยากลำบากอย่างไร  และในปัจจุบัน  กรมศิลปากร
ได้จัดพิมพ์หนังสือชุดนี้  ขึ้นมาหลายครั้งแล้ว  ซึ่งท่านที่สนใจ  สามารถไป
ค้นคว้าและศึกษาต่อได้  เพื่อจะได้ทราบวิวัฒนาการของการศึกษาและภาษา 
รูปคำ  ตัวสะกด  และวิธีใช้  ตลอดจนรายละเอียดกว่านี้ต่อไปได้  ก็จะทำให้มีความก้าวหน้าในการศึกษายิ่งขึ้นไป




(ดอกเขี้ยวกระแต)





   






 

โดย สุรศักดิ์

 

กลับไปที่ www.oknation.net