วันที่ เสาร์ สิงหาคม 2552

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

คุ้มหลวงลำพูน ของเจ้าผู้ครองลำพูนองค์สุดท้าย ยังมีให้เห็น


คุ้มหลวงลำพูน

“พลตรีเจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เจ้าผู้ครองลำพูนองค์สุดท้าย”

            สร้างขึ้นบนที่ดินกลางเมืองลำพูน แทนคุ้มเก่าที่สร้างด้วยไม้สักทั้งหลังที่รื้อออกไป ไม่ปรากฏปีที่สร้างแน่ชัด แต่มีบันทึกว่าทำบุญขึ้นบ้านใหม่ปี พ.ศ. 2482 ตัวคุ้มตั้งอยู่ในพื้นที่สี่ไร่เศษ มีกำแพงก่ออิฐถือปูนล้อมรอบทั้งสี่ด้าน ตัวอาคารสร้างด้วยคอนกรีต และไม้สักสองชั้นรูปทรงอย่างยุโรป หลังคาทรงปั้นหยา ด้านหน้าซ้ายขวาเป็นหลังคารูปโดมทั้งสองข้าง บนจั่วหลังคาด้านหน้ามีอักษรย่อ จค. ซึ่งหมายถึงจักรคำขจรศักดิ์ เจ้าของผู้สร้างอาคารหลังนี้
            แต่เดิมประตูทางเข้าออกของกำแพงคุ้มแห่งนี้ อยู่ทางด้านทิศเหนือ ประตูเป็นสองชั้นไม้สัก ใช้เป็นที่เทียบขึ้น - ลง ช้างพาหนะ ที่ใกล้เสาประตูรั้วในสมัยก่อน ปัจจุบันประตูด้านนี้ถูกปิดไป (ตึกแถวย่านศูนย์การค้าแจ่มฟ้าสร้างปิดไว้)
  

         (ภาพนี้บันทึกเมื่อวันที่ 13 กันยายน 2545 หลังจากได้รับการบูรณะทาสีใหม่ปี 2544)

คุ้มหลวงลำพูนแห่งนี้เป็นมรดกตกทอดอยู่ในความดูแลของ ตระกูลเจ้า ณ ลำพูนชั้นหลาน ยังไม่ได้เปิดให้ประชาชนทั่วไปเข้าชม แต่ยินดีให้ นักวิชาการหรือสื่อมวลชน ที่สนใจบันทึกเป็นเรื่องราวประวัติศาสตร์เท่านั้น

ห้างนาเจ้าหลวง

            ห้างนาเจ้าหลวง ได้รับการถ่ายทอดเรื่องราวประวัติศาสตร์โดย พล.อ.ต.เจ้าวัฒนัน ณ ลำพูนผู้มีศักดิ์เป็นหลานเจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ว่าอาคารทรงแปดเหลี่ยมเป็นของเจ้าปู่ ที่ชาวบ้านจะเรียกขานกันติดปากว่า “ห้างเจ้า” ได้ก่อสร้างขึ้นประมาณปีพ.ศ. 2472 สมัยก่อนแถวนี้เป็นป่าไม้สัก เจ้าปู่เอาช้างใช้งานมาไว้ที่ห้างนานี้       

เจ้าปู่มีห้างนาคล้ายๆกันอย่างนี้ 4 หลังในลำพูน หลังใหญ่ที่สุดที่อำเภอแม่ทาถูกรื้อไปแล้ว อีกที่จะเหมือนที่นี่อยู่ที่อำเภอป่าซางถูกรื้อไปแล้วเช่นกัน และที่บ้านริมปิงหลังใหญ่คนละรูปทรง ยังมีสภาพดีอยู่สวยกว่าที่นี่ แต่เจ้าพี่ลูกเจ้าป้าได้ยกให้ผู้ใหญ่บ้านที่เคยเฝ้าไป

           

           ห้างนา แห่งนี้ในอดีตตั้งอยู่บนเนื้อที่ทั้งหมดเกือบ 500 ไร่ โดยมีอาณาบริเวณทิศเหนือติดกับเขตบ้านหนองสี่แจ่ง อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ ทิศใต้ติดถนนสายป่าเห็ว-ริมปิง ทิศตะวันตกติดเขตของตำบลหนองช้างคืน มีผนังกลางเป็นเขตแนว ทิศตะวันออกติดเขตหลังวัดก่อม่วง มีลำเหมืองลึกเป็นแนวกั้นโดยสร้างสะพานข้ามลำน้ำที่เรียกว่า “ขัวมุง” เพราะหลังคามุงด้วยสังกะสี ด้านหลังห้างเจ้าเป็นทุ่งนาสุดลูกตา มีหนองน้ำที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยพืชพันธุ์ธัญญาหาร ,ผักตบชวา และปลานานาชนิด โดยเฉพาะปลากระดี่ ชาวบ้านเรียกขานกันว่า “หนองเจ้า” อยู่มุมตรงทิศตะวันตกเฉียงเหนือจรดเขตติดต่อกับบ้านหัวฝาย ตำบลหนองช้างคืน มีลำน้ำเหมืองลึกเป็นสายน้ำหล่อเลี้ยง ดังนั้นในฤดูน้ำหลาก ปลาจะออกมาจากหนองเจ้าลงมาสู่เหมืองลึกเป็นฝูงใหญ่ ชาวบ้านได้จับปลาเป็นอาหารมาตลอดชั่วอายุคน ฟากด้านเหนือขึ้นไปจะมีหนองน้ำใหญ่ที่เรียกกันว่าเป็น หนองหลวง ที่มีความกว้างและลึกมากสมชื่อหนองหลวง มีพันธุ์ธัญญาหาร และปลานานาชนิด อุดมสมบูรณ์มาก โดยมีลำน้ำเหมืองที่เรียกกันกว่า”เหมืองเก้าศอก”เป็นสายน้ำหล่อเลี้ยง

          อาณาบริเวณที่กว้างใหญ่ไพศาลของห้างเจ้าตอนนั้นปลูกต้นจามจุรี(ต้นฉำฉา) และต้นตาลแสดงเป็นอาณาเขต บนผนังกั้นน้ำเหมืองเก้าศอกจรดบ้านหนองสี่แจ่งด้านตะวันตก ปลูกบนสันเหมืองน้ำท่อลานเป็นแนวยาวตลอดจรดบ้านหัวฝาย มีผนังกลางเป็นแนวกั้นน้ำ ส่วนบริเวณห้างเจ้า มีอาคารทรงแปดเหลี่ยม และอาคารหลังเล็กอีก 2 หลัง และมียุ้งข้าว(หลองข้าว)ใต้ถุนสูงอีก 1 หลังใหญ่ เป็นที่เก็บข้าวเวลาเจ้าหลวงออกมาผ่าข้าว(แบ่งข้าว) อยู่ในบริเวณเดียวกัน และมีคูน้ำล้อมรอบ มีต้นไม้ผล เช่นชมพู่มะเมี่ยว ต้นมะม่วง ต้นงิ้วหลวง ปลูกไว้เต็ม

            ห้างนาเจ้าหลวงแห่งนี้ ปัจจุบัน พล.อ.ต.เจ้าวัฒนัน ณ ลำพูน ใช้เป็นที่พำนัก หลังจากเกษียณราชการ มีเนื้อที่เหลืออยู่ประมาณ 86 ไร่ ตั้งอยู่เลขที่ 351 หมู่ 5 ตำบลอุโมงค์ อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน

ภาพ : ชาละวัน   

บทความ : วชิระ เรืองพรวิสุทธิ์

โดย VR

 

กลับไปที่ www.oknation.net