วันที่ พุธ กันยายน 2552

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

เผยแพร่ผลงานวิทยาศาสตร์


 

 

 

 

 

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์พื้นฐาน เรื่อง ชีวิตสัตว์และเทคโนโลยีชีวภาพ 

รายวิชาวิทยาศาสตร์พื้นฐาน (ว32101)  ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2  ชุดที่ 2

 


โครงสร้างและหน้าที่

ของระบบย่อยอาหารในสัตว์

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  นางจินต์พิมล   งอยไธสง

                     โรงเรียนดอนมัน  สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานครราชสีมา เขต  7

 

 

 

 

 

 

คำนำ

 

 การเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เป็นการพัฒนาผู้เรียนให้ได้รับทั้งความรู้ กระบวนการและเจตคติ

ผู้เรียนทุกคนควรได้รับการกระตุ้น ส่งเสริมให้สนใจและกระตือรือร้นที่จะเรียนวิทยาศาสตร์ 

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์พื้นฐาน ชุดชีวิตสัตว์และเทคโนโลยีชีวภาพ  จัดทำขึ้นให้สอดคล้องกับการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ โดยจัดทำตามกรอบสาระและมาตรฐานการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ มีเนื้อหาและกิจกรรมที่สอดคล้องกับหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช  2544  ชุดกิจกรรมชุดนี้ เป็นเครื่องมือในการแสวงหาความรู้ของนักเรียนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ เน้นให้นักเรียนได้ลงมือปฏิบัติกิจกรรมตามที่กำหนดให้ด้วยตนเอง นักเรียนได้สำรวจ สังเกต และรวบรวมข้อมูลมาสรุปเป็นองค์ความรู้  ได้ฝึกคิดอย่างมีระบบ ค้นพบสิ่งต่างๆด้วยตนเอง โดยใช้กระบวนการเรียนรู้แบบ 4  MAT  ในชุดกิจกรรมจะประกอบไปด้วย  คำแนะนำการใช้กิจกรรม จุดประสงค์การเรียนรู้ แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน กิจกรรมการเรียนรู้ บัตรความรู้ แบบฝึกทักษะการเรียนรู้ การวัดประเมินผล

 

หวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์พื้นฐานนี้  จะเป็นประโยชน์ต่อการจัดการเรียนการสอนและผู้ที่สนใจนำไปใช้ในการพัฒนาเยาวชนไทยให้เป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้และมีความสุขในการดำรงชีวิตในอนาคตต่อไป

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

จินต์พิมล   งอยไธสง

คำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรมสำหรับครู     

                                                                                                         

1.      ศึกษาแผนการจัดการเรียนรู้ซึ่งประกอบด้วยสาระสำคัญผลการเรียนรู้ที่

      คาดหวังรายปี  จุดประสงค์การเรียนรู้   กิจกรรมการเรียนรู้  สื่อการ   

      เรียนรู้การวัดและประเมินผล

2.      เตรียมสื่อการเรียนรู้ให้ครบตามขั้นตอนการจัดกิจกรรม  ดังนี้

1)     บัตรกิจกรรม         5)  เฉลยแบบฝึกทักษะ

2)     บัตรความรู้            6) แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 

3)     แบบฝึกทักษะ       7) เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน

         4)   เฉลยกิจกรรม        8) อุปกรณ์การทดลอง

3.      ครูต้องจัดการจัดกิจกรรมการเรียนรู้  ให้ครบตามที่ระบุไว้ในแผนการจัดการเรียนรู้  และเรียงลำดับขั้นตอนอย่างต่อเนื่องไม่ข้ามขั้นตอน

4.      ควรชี้แจงวิธีการปฏิบัติกิจกรรมให้ชัดเจน  และทำความเข้าใจกับนักเรียนให้เข้าใจตรงกัน จึงจะทำให้การจัดกิจกรรมบรรลุเป้าหมายอย่างมีประสิทธิภาพ

5.      ควรเน้นให้นักเรียนทุกคนมีส่วนร่วมในการปฏิบัติกิจกรรม เพื่อฝึกให้นักเรียนรู้จักทำงานร่วมกัน  ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน  รับผิดชอบต่อหน้าที่และกล้าแสดงออก

6.      ครูประเมินผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้  หลังการเสร็จสิ้นแต่ละกิจกรรม

7.      ครูควรสังเกตและให้คำแนะนำแก่นักเรียนที่ไม่เข้าใจจากการปฏิบัติกิจกรรมอย่างใกล้ชิด

 

        คำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรมสำหรับนักเรียน

 

     นักเรียนปฏิบัติการศึกษาตามขั้นตอนดังนี้

 

 

 


         

      ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน

 

1

      ศึกษาจุดประสงค์ของชุดกิจกรมให้เข้าใจถึงผลที่จะเกิดกับนักเรียนหลังการเรียนรู้

 

 

2

 

 


             

 

 

           ศึกษาและปฏิบัติกิจกรรม    ตามลำดับของชุดกิจกรรรมไม่ควรข้ามกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง

 

 

      หลังจากการศึกษาจบแล้วให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน

 

 

3

4

 

 

 

 

 

 

 

      หากนักเรียนไม่เข้าใจการปฏิบัติกิจกรรมให้ปรึกษาคุณครูผู้สอน

 

 

      ถ้านักเรียนได้ผลการประเมินร้อยละ 80 ขึ้นไป ถือว่านักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมิน

 

 

5

6

 

 

 

 

 

 

      ถ้านักเรียนได้ผลการประเมินน้อยกว่าร้อยละ 80 ให้นักเรียนกลับไปศึกษา และปฏิบัติกิจกรรมตามลำดับขั้นตอนใหม่อีกครั้ง

 

 

7

 

 

 

 

 

 


 

                                           หน่วยการเรียนรู้

             ชีวิตสัตว์และเทคโนโลยีชีวภาพ

              

       จุดประสงค์การเรียนรู้

          

            

         

      1.อธิบายและเขียนแผนภาพโครงสร้างของระบบย่อยอาหารของสัตว์บางชนิดได้

 

                         

2.       ระบุอวัยวะที่เป็นส่วนประกอบของ

          ระบบย่อยอาหารในร่างกายสัตว์บางชนิดได้ 

                               

                                 

                                   3. สืบค้นข้อมูล, อธิบายการทำงานของระบบย่อยอาหาร

                                      ในร่างกายสัตว์บางชนิดได้

                                         

                4. มีความกระตือรือร้น สนใจใฝ่รู้ และนำความรู้ไปใช้

         ได้อย่างเหมาะสม

 

 


                       

                                                                                                               

                          

                                                                                   

                   

              

 

 

สาระการเรียนรู้

 

 

ระบบย่อยอาหารของสัตว์  ประกอบด้วยอวัยวะหลาย ๆ อวัยวะทำงานร่วมกัน สัตว์ทุกชนิดจะมีวิธีการย่อยอาหารแตกต่างกัน บางชนิดไม่มีทางเดินอาหาร เช่น  ฟองน้ำ บางชนิดมีทางเดินอาหารเป็นแบบไม่สมบูรณ์

คือ มีรูเปิดทางเดียวทำหน้าที่เป็นทั้งปากและทวารหนัก  เช่น ไฮดรา 

พลานาเรีย และสัตว์บางชนิดมีระบบทางเดินอาหารแบบสมบูรณ์ 

คือ มีรูเปิด  2 ทาง เป็นปากและทวารหนักแยกจากกัน  เช่น ไส้เดือนดิน

ตั๊กแตน ยุง  แมลงวัน ไก่ และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                                                                      เวลา : 2  ชั่วโมง

 

 

 

 

 

 

                                               1. การเสริมสร้างประสบการณ์

 

คำชี้แจง   ให้นักเรียนศึกษาสถานการณ์ต่อไปนี้  แล้วปฏิบัติกิจกรรมตามลำดับขั้นตอน

 

สถานการณ์ปัญหา

 

กะทิรู้สึกหิว จึงเดินเข้าไปในครัว เห็นแม่กำลังตั้งใจทำอะไรบางอย่าง

 จึงเข้าไปถาม

กะทิ :  คุณแม่ทำอะไรอยู่คะ

แม่   :   แม่กำลังโม่แป้งทำขนมครกอยู่

กะทิ :  หนูช่วยแม่ทำขนมได้ไหมคะ

ขณะที่กะทิกำลังช่วยแม่โม่แป้งอยู่  ก็เกิดความสงสัยว่าทำไมแม่ต้อง

 โม่แป้ง  2 รอบทั้งๆที่รอบเดียวก็น่าจะใช้ได้

กะทิจึงถามแม่

กะทิ :  คุณแม่คะ ทำไมคุณแม่ต้องโม่แป้ง  2  รอบคะ

 แม่   :   การโม่แป้งก็เหมือนกับการที่เรารับประทานอาหารเข้าไปแล้วเราต้องเคี้ยว แต่อาจจะไม่ละเอียดพอเปรียบได้กับการโม่แป้งรอบที่ 1 

ส่วนการโม่แป้งรอบที่ 2 จะทำให้แป้งละเอียดมากขึ้น การโม่แป้งทั้งสองรอบ ก็เปรียบได้กับการย่อยอาหารในร่างกายของมนุษย์และสัตว์ ซึ่งอาหารต้องถูกย่อยก่อน ร่างกายจึงจะใช้ประโยชน์ได้

กะทิ :  หนูเข้าใจแล้วค่ะคุณแม่ ขอบคุณมากค่ะที่ช่วยอธิบายให้หนูเข้าใจ

 

 

 

 

 

 

          

 

 

 

 

 

                                          2. วิเคราะห์ประสบการณ์

                                            

 

     ให้นักเรียนตอบคำถามจากการศึกษาสถานการณ์ปัญหา

 

 

  1.โม่เปรียบเสมือน……………………………………………………………………………….  

………………………………………………………………………………………………………  …………………………………………………………………………………………………….

 

  2.แป้งเปรียบเสมือน ……………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………….

 

  3. เพราะเหตุใด อาหารที่เรารับประทานเข้าไปจึงต้องถูกย่อยก่อน ร่างกายจึงจะใช้ประโยชน์ได้

……………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………….

 

  4.การย่อยอาหารของสัตว์เกิดขึ้นที่ใดบ้าง …………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………........

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       3.  ปรับประสบการณ์เป็นความคิดรวบยอด

  

 

  

 

จุดประสงค์          1.    ฏิบัติกิจกรรมสร้างความคิดรวบยอด                                             .............................งีซลล์ใดที่ทำหน้าที่อธิบายการทำงานของระบบย่อยอาหารในร่างกายของสัตว์บางชนิดได้

คำชี้แจง   ให้นักเรียนศึกษาและปฏิบัติกิจกรรมตามลำดับขั้นตอนพร้อมทั้งตอบคำถาม

สื่อและอุปกรณ์    1.   ดินน้ำมัน

2.       หลอดกาแฟ

3.       กล่องชอล์ก

ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรม

       1.    ให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม  กลุ่มละ  4-5  คน โดยคละเพศและความสามารถ

2.       ให้ตัวแทนกลุ่มรับอุปกรณ์ กลุ่มละ  1 ชุด

3.       ให้นักเรียนสังเกตขนาดของดินน้ำมันก่อนการทดลอง

4.    ให้นักเรียนคิดหาวิธีการที่จะนำดินน้ำมันใส่ลงไปในหลอดกาแฟที่อยู่บนกล่องจนดิน 

       น้ำมันหมด

4.       เมื่อใส่ดินน้ำมันหมด  ให้นักเรียนเปิดกล่องเพื่อสังเกตขนาดของ

       ก้อนดินน้ำมัน บันทึกผล

6.        ส่งตัวแทนกลุ่มนำเสนอผลการทดลองหน้าชั้นเรียน

  

บันทึกผล

ขนาดก้อนดินน้ำมัน

ก่อนการทดลอง

หลังการทดลอง

…………………………………………………

…………………………………………………

…………………………………………………

 

…………………………………………………

…………………………………………………

…………………………………………………

 

 

 

1.       จากผลการสังเกตขนาดของก้อนดินน้ำมันก่อนและหลังการทดลองเปลี่ยนแปลง

หรือไม่ อย่างไร…………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………

2.  การย่อย คืออะไร……… .............................. …………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

3.  ถ้าอาหารที่รับประทานเข้าไปไม่ผ่านกระบวนการย่อย จะเกิดผลต่อร่างกายอย่างไร…………………………………………………………………….……………………………………………………………...................................................................................

…………………………………………...................................................................................

4. สัตว์แต่ละชนิดมีกลไกการย่อยอาหารในร่างกายเหมือนกันหรือไม่ อย่างไร

………………………………………………………………………………………………..

      ………………………………………………………………………………………………………………………………..

      ………………………………………………………………………………………………………………………………..

…………………….

 

 

 

 


การวัดและประเมินผล

 

 

 

 

 

 

     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

             4.  พัฒนาความคิดด้วยข้อมูล

 

ให้นักเรียนศึกษาใบความรู้ เรื่อง ระบบย่อยอาหารในร่างกายสัตว์

 

         

ใบความรู้ : ระบบย่อยอาหารในร่างกายสัตว์

 

                 ระบบย่อยอาหาร  (Digestive  System )  เป็นระบบที่เกี่ยวกับการย่อยอาหาร  ได้แก่    

การเดินทางอาหารตั้งแต่ปากตลอดไปจนถึงทวารหนัก

การย่อยอาหารของสัตว์

สัตว์บางชนิด เช่น  ฟองน้ำ ไม่มีระบบทางเดินอาหาร  แต่จะมีเซลล์พิเศษทำหน้าที่จับอาหารเข้าสู่เซลล์แล้วทำการย่อยภายในเซลล์  สัตว์บางชนิดมีระบบทางเดินอาหารไม่สมบูรณ์  เนื่องจากมีช่องเปิดทางเดียว เช่น ไฮดรา พลานาเรีย  สัตว์บางชนิด มีระบบทางเดินอาหารสมบูรณ์  คือมีปากและทวารหนัก เช่นไส้เดือนดิน แมลงและสัตว์มีกระดูกสันหลัง ระบบทางเดินอาหารของสัตว์เหล่านี้จะมีโครงสร้างรายละเอียดบางอย่างแตกต่างกัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของอาหารและพฤติกรรมการกิน

1.  การย่อยอาหารของสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลัง

                1.1  การย่อยอาหารของสัตว์บางชนิดที่ไม่มีทางเดินอาหาร

                การย่อยอาหารของฟองน้ำ (Sponge)  ฟองน้ำเป็นสัตว์ไม่มีปากและทวารหนักทที่แท้จริง เป็นเพียงรูเปิดเล็กๆ ข้างลำตัว  เรียกว่า ออสเทีย (Ostia)  ทำหน้าที่เป็นทางน้ำไหลลงสู่ลำตัว

ฟองน้ำเป็นการนำอาหารเข้าสู่ลำตัว ส่วนรูเปิดด้านบนลำตัว เรียกว่า ออสคิวลัม (Osculum) ทำหน้าที่เป็นทางน้ำออก ผนังด้านในมีเซลล์พิเศษ เรียกว่า เซลล์โคแอนโนไซต์ (Choanocyte) โบกพัดเซลล์อยู่ตลอดเวลา  ทำให้เกิดการไหลเวียนของอาหาร ตัวเซลล์โคแอนโนไซต์นำอาหารเข้าสู่เซลล์โดยฟาโกไซโทซีส (Phagocytosis) เกิดเป็นฟูดแวคิวโอล และมีการย่อยอาหารภายในฟูด

แวคิวโอลนอกจากนี้ยังพบเซลล์ บริเวณใกล้กับเซลล์โคแอโนไซต์มีลักษณะคล้ายอะมีบา เรียกว่า อะมีโบไซต์ (Amoebocyte)  สามารถนำสารอินทรีย์ขนาดเล็กเข้าสู่เซลล์และย่อยอาหารภายในเซลล์แล้วส่งอาหารที่ย่อยแล้วไปยังเซลล์อื่นได้

 

 

รูปแสดงการย่อยอาหารของฟองน้ำ

ที่มา http://thailabonline.com  

  

1.2  การย่อยอาหารของสัตว์บางชนิดที่มีทางเดินอาหารไม่สมบูรณ์

เป็นทางเดินอาหารที่มีทางเปิดทางเดียว คือ  มีปากแต่ไม่มีทวารหนัก  ปากทำหน้าที่เป็นทางเข้าของอาหารและทางออกของกากอาหาร  ระบบทางเดินอาหารยังไม่พัฒนามากนัก

(1) การย่อยอาหารของไฮดรา  ไฮดราจะมีเข็มพิษ (Nematocyst) อยู่บริเวณหนวด (Tentacle) ซึ่งจะปล่อยพิษออกมาทำร้ายเหยื่อในน้ำ แล้วจับเหยื่อส่งเข้าสู่ปากผ่านเข้าสู่ช่องกลางลำตัว (Gastrovascular Cavity) ที่ผนังลำตัวจะมีเซลล์แกสโทรเดอร์มิส (Gastrodermis) ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการย่อยอาหาร ประกอบด้วยเซลล์ 2 ชนิด คือ
              1. เซลล์ต่อม เป็นเซลล์ขนาดเล็ก ทำหน้าที่สร้างน้ำย่อยส่งออกไปย่อยอาหารที่อยู่ ในGastrovascular Cavity ซึ่งเป็นการย่อยภายนอกเซลล์ กากอาหารจะถูกขับถ่ายออกทางช่องปาก
                2. เซลล์ย่อยอาหาร เป็นเซลล์ที่มีขนาดใหญ่กว่า Gland Cell  ส่วนปลายมีแฟลเจลลัม

ทำหน้าที่จับอาหารที่มีขนาดเล็กเข้าสู่เซลล์ สามารถสร้าง Food Vacuole ได้แบบเดียวกับอะมีบา เกิดการย่อยภายในเซลล์

 

 

 

        

               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                 

                                                  

รูปแสดงการย่อยอาหารของฟองน้ำ

     ที่มา 61.19.145.8/.../web42106/503/503-4244/diges2.htm

 

 (2) การย่อยอาหารของพลานาเรีย   โครงสร้างที่เกี่ยวกับการกินและการย่อยอาหารของ

พลานาเรียสูงกว่าไฮดราเล็กน้อย เริ่มต้นจากช่องปาก ซึ่งเป็นช่องเปิดรับอาหารและขับถ่ายกากอาหาร ต่อจากปากเป็นคอหอย (Pharynx) ซึ่งมีลักษณะคล้ายวงยาว มีเซลล์กล้ามเนื้อแข็งแรงยืดตัวและหดตัวได้ สามารถยื่นออกมาจับสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กและอินทรีย์สารเป็นอาหารได้ เมื่ออาหารผ่านเข้าสู่ปากจะเข้าสู่ทางเดินอาหารที่มีแขนงแยกออกไปสองข้างของลำตัวและแตกแขนงไปทั่วร่างกาย ทำหน้าที่ย่อยอาหารโดยเฉพาะ อาหารที่ย่อยแล้วจะถูกดูดซึมผ่านเข้าสู่เซลล์ไปทั่วร่างกาย

 


 

 

 

 

 

 

 

(3) การย่อยอาหารของพยาธิใบไม้ ทางเดินอาหารของพยาธิใบไม้ประกอบด้วยปากอยู่ทางด้านบนสุดต่อจากปากเป็นคอหอย (pharynx) ซึ่งเป็นกล้ามเนื้อหนา ต่อจากคอหอยเป็นหลอดอาหารสั้น ๆ ซึ่งจะต่อกับลำไส้ (intestine) ซึ่งแตกแขนงเป็น 2 แฉกใหญ่ ๆ อยู่ข้างลำตัว แต่ละแฉกยังมีแฉกย่อยอีกมากมายแยกออกไปทั่วร่างกาย แขนงย่อยหรือไดเวอร์ทิคิวลัมนี้ ช่วยเพิ่มพื้นที่ผิวในการดูดซึมอาหารไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้อย่างทั่วถึง โดยไม่ต้องอาศัยระบบ

การลำเลียงโดยเฉพาะส่วนกากอาหารก็ถูกกำจัดออกทางปากเช่นเดียวกับไฮดราและพลานาเรีย

 

 

 

 

 

 

  

    

              รูปแสดงการย่อยอาหารของพยาธิใบไม้

             ที่มา www.geocities.com/boonat412/h.htm

1.3 การย่อยอาหารของสัตว์บางชนิดที่มีทางเดินอาหารสมบูรณ์

สัตว์ที่มีทางเดินอาหารสมบูรณ์ ได้แก่ ไส้เดือนดิน แมลง ปลา สัตว์ปีกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

(1) การย่อยอาหารของไส้เดือนดิน ไส้เดือนดิน  มีระบบทางเดินอาหารเป็นแบบช่องเปิด 2 ทาง (Two hole tube) ทางเดินอาหารของไส้เดือนดินประกอบด้วยปากซึ่งเป็นรูเปิดทางด้านหน้าของปล้องที่หนึ่งต่อจากปากก็จะเป็นช่องปาก (Buccal cavity) คอหอยมีกล้ามเนื้อหนาช่วยในการฮุบกิน มีกระเพาะพักอาหารและมีกึ๋นช่วยในการบดอาหาร ลำไส้สร้างน้ำย่อยปล่อยออกมาย่อยยอาหาร สารอาหารจะถูกดูดซึมเข้าสู่ระบบเลือด เพื่อลำเลียงไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายส่วนสารที่ย่อยไม่ได้ก็จะถูกขับออกทางช่องทวารหนักที่อยู่ทางส่วนท้ายของลำตัวเป็นกากอาหาร

 

 

  

 

 

 

 

 

 

                          ภาพแสดงส่วนประกอบของทางเดินอาหารของไส้เดือนดิน

                                                     ที่มา : www.anatomy.th

     (2) การย่อยอาหารของแมลง  แมลงเป็นสัตว์ในกลุ่มขาปล้อง ทางเดินอาหารเป็นแบบช่องเปิด

2 ทาง  (Two hole tube) ปากของแมลงมีการเปลี่ยนแปลงและแตกต่างออกไป ให้มีความเหมาะสม

กับสภาพของอาหารที่แมลงแต่ละชนิดกิน แต่แมลงมีลักษณะพื้นฐานของทางเดินอาหารที่เหมือนกัน คือ ปาก คอหอย หลอดอาหาร กระเพาะพักอาหารขนาดใหญ่ อยู่บริเวณทรวงอกและกระเพาะบดอาหาร(Gizzard)  ช่วยในการกรองและบดอาหาร มีต่อมสร้างน้ำย่อย (Digestive  gland) มีลักษณะคล้ายนิ้วมือ  8  อัน ยื่นออกมาจากทางเดินอาหารระหว่างกึ๋นและกระเพาะอาหาร

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


ภาพแสดงทางเดินอาหารของแมลง

ที่มา 61.19.145.8/.../web42106/503/503-4244/diges2.htm

 

2. การย่อยอาหารของสัตว์บางชนิดที่มีกระดูกสันหลัง

2.1 การย่อยอาหารของปลา ปลาเป็นสัตว์มีกระดูกสันหลัง มีทั้งปลาปากกลมซึ่งเป็นปลาที่ไม่มีขากรรไกรขอบของปากและลิ้นมีฟันใช้ขูดเนื้อและดูดกินเลือดสัตว์อื่น  ปลาฉลามมีปากอยู่ทางด้านล่างและมีฟันจำนวนมาก  ฉลามมีลำไส้สั้นและภายในมีลิ้นซึ่งมีลักษณะเหมือนบันไดเวียน (Spiral valve) ช่วยในการถ่วงเวลาไม่ให้อาหารเคลื่อนตัวไปเร็ว และพวกปลากระดูกแข็งมีปาก ซึ่งภายในมีฟันรูปกรวย  มีลิ้นขนาดเล็กยื่นออกมาจากปากทำหน้าที่รับสัมผัส  พวกปลากินเนื้อ เช่น ปลาช่อน ปลาน้ำดอกไม้ ปลาพวกนี้จะมีลำไส้สั้น ส่วนปลากินพืช เช่น  ปลาทู ปลาสลิด จะมี

ลำไส้ยาว

                                                       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ภาพแสดงทางเดินอาหารของปลา

   ที่มา : สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. 2544. ชีววิทยาเล่ม. บทที่ 5 หน้า 32

 

2.2  การย่อยอาหารของสัตว์ปีกบางชนิด  ได้แก่ นก เป็ด ไก่  ซึ่งเป็นสัตว์มีกระดูกสันหลัง ทางเดินอาหารประกอบด้วยปากซึ่งไม่มีฟัน ต่อมน้ำลายเจริญไม่ดี  แต่สร้างเมือกสำหรับคลุกเคล้าอาหารและหล่อลื่นได้  มีคอหอยสั้น  หลอดอาหารยาว  มีถุงพักอาหาร(Crop) ซึ่งทำหน้าที่เก็บอาหารสำรองไว้ย่อยภายหลัง  กระเพาะอาหารแบ่งออกเป็น 2 ส่วน  คือ  กระเพาะตอนหน้าหรือกระเพาะย่อย (Proventriculus)  ทำหน้าที่สร้างน้ำย่อยและกระเพาะอาหารตอนท้ายหรือกระเพาะ

บด (Gizzard)  ต่อจากกระเพาะบดเป็นลำไส้เล็ก ลำไส้ใหญ่  ส่วนท้ายเป็นโคลเอกา (Cloaca)  ที่มีท่อไตและท่อของระบบสืบพันธุ์มาเปิดเข้าด้วยกันและทวารหนักซึ่งเป็นส่วนท้ายสุด

 

 

ภาพแสดงทางเดินอาหารของสัตว์ปีก

ที่มา 61.19.145.8/.../web42106/503/503-4244/diges2.htm

2.3 การย่อยอาหารของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม (Mammal)  สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเป็นสัตว์ที่มีจำนวนมาก จึงมีทางเดินอาหารแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับชนิดของอาหารที่กิน ตัวอย่างเช่น สัตว์กินพืช เช่น วัวและควาย จะมีโครงสร้างของทางเดินอาหารที่แตกต่างจากสัตว์อื่น โดยเฉพาะกระเพาะอาหารจะแบ่งเป็น 4 ส่วน คือ
              1. รูเมน (Rumen) เรียกว่า ผ้าขี้ริ้ว มีลักษณะเป็นผนังยื่นออกมา ทำหน้าที่หมักอาหารโดย

จุลินทรีย์ อาหารจะถูกส่งออกมาเคี้ยวเอื้องอีกครั้งหนึ่งเพื่อบดเส้นใยให้ละเอียด
             2. เรติคิวลัม (Reticulum) เรียกว่า กระเพาะรังผึ้ง
             3. โอมาซัม (Omasum) เรียกว่า กระเพาะสามสิบกลีบ
             4. อะโบมาซัม (Abomasum) หรือกระเพาะจริง จะมีการย่อยอาหารทางเคมี และส่งอาหารต่อไปยังลำไส้เล็ก เพื่อย่อยอาหารที่กินเข้าไป และย่อยจุลินทรีย์เป็นอาหารต่อไป

 

 

 

                                          

 

 

 

ภาพที่ 2.16  แสดงทางเดินอาหารของวัว

ที่มา : www.nicksnowden.net/images/cow_cutaway_rumina

 

 

 

                                               

                               5. ปฏิบัติตามกรอบความคิดที่กำหนด

 

แบบฝึกทักษะ : โครงสร้างระบบย่อยอาหารของสัตว์

 

จุดประสงค์          1.อธิบายและเขียนภาพโครงสร้างของระบบย่อยอาหารของสัตว์บางชนิดได้

                                2. ระบุอวัยวะที่เป็นส่วนประกอบของระบบย่อยอาหารของสัตว์บางชนิดได้

อุปกรณ์                  1.  รูปภาพสัตว์  4  ชนิด

2.       ดินสอ , สี

คำชี้แจง                 ให้นักเรียนศึกษาและปฏิบัติกิจกรรมต่อไปนี้

 

1.       ให้นักเรียนสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับโครงสร้างของระบบย่อยอาหารของสัตว์ที่กำหนดให้ จากแหล่ง

        ต่างๆ เช่น  ห้องสมุด เครือข่ายอินเตอร์เนต

2.       เลือกเขียนภาพโครงสร้างแสดงระบบย่อยอาหารของสัตว์ที่สืบค้น จำนวน  2  ชนิด

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                     6.  สร้างชิ้นงานตามความถนัดและความสนใจ

                         

                                                                   

                      ภาพโครงสร้างแสดงระบบย่อยอาหารของ………….

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                                                                                     

 

 

 

 

 

 

 

                                                

 

 

 

ภาพโครงสร้างแสดงระบบย่อยอาหารของ…………….

                      

 

 

                                           7.วิเคราะห์ผลและประยุกต์ใช้

ฝึกคิด

 

 


                                                             

 

 

 จงเติมคำหรือข้อความลงในช่องว่างให้ถูกต้อง

 

ให้พิจารณาภาพแสดงทางเดินอาหารของสัตว์ต่อไปนี้  แล้วตอบคำถาม

         A                                                   B

 

1.       หนูเป็นสัตว์ชนิด......................................มีทางเดินอาหารเช่นเดียวกับภาพ.......................

2.       สัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลัง  แต่มีทางเดินอาหารเช่นเดียวกับภาพ A  คือ…………………..

       ...........................................................................................................................................

       แต่พวกที่มีทางเดินอาหารเช่นเดียวกับภาพ  B  คือ............................................................  

      .........................................................................................................................................          

3.       ช่องแกสโตรวาสคิวลาร์ทำหน้าที่......................................................................................และสัตว์อวัยวะส่วนนี้  ได้แก่.............................................................................................

4.       สัตว์ที่ไม่มีทางเดินอาหารได้แก่......................................................................สัตว์ชนิดนี้มีเซลล์ใดที่ทำหน้าที่ย่อยอาหาร.............................................................................................

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

             

              

                          ให้นักเรียนนำผลงานทั้งหมดมาจัดแสดงร่วมกัน

                                                                

                                                                      

                                           

โดยจัดในรูปแบบนิทรรศการเพื่อ

แลกเปลี่ยนความคิดกับผู้อื่น

 

 

                                    เก็บผลงานใส่แฟ้มสะสมงาน

 

 

 

 

 

 

 


                      

 


 

 

                                                                                           

                  …..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

................

……………………………………..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

                                     การวัดและการประเมินผล 

 

 

 

การประเมินผล

 

 

ข้อเสนอแนะของครูผู้สอน

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

ลงชื่อ………………..…ครูผู้สอน

    (                                     )

   วันที่……………………

ด้านความรู้และทักษะ

คะแนน

เกณฑ์ 80%

เต็ม

ได้

มผ

1.  การวางแผนการดำเนินกิจกรรม

2.  การตอบคำถาม

3.  การนำเสนอ

4.  การสรุป

5

5

5

5

 

 

 

รวม

20

 

 

 

การประเมินจิตวิทยาศาสตร์

ระดับคุณภาพ

1

2

3

 

1.การมีส่วนร่วมของสมาชิก

   ภายในกลุ่ม

2. มีความกระตือรือร้น สนใจใฝ่รู้

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


แบบทดสอบก่อนเรียน          กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์       ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2

เรื่อง ชีวิตสัตว์และเทคโนโลยีชีวภาพ   ชุดที่ 2   ระบบย่อยอาหารในสัตว์  จำนวน  10  ข้อ  10  นาที

 

 

คำชี้แจง  ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงคำตอบเดียว แล้วทำเครื่องหมาย  X   ลงในกระดาษคำตอบ

 

 

1. สิ่งมีชีวิตในข้อใดได้รับสารอาหารโดยการสร้างแวคิวโอลอาหาร  (food  vacuole )

. อะมีบา                              ข. ฟองน้ำ             

ค. พารามีเซียม                      ง. ถูกหมดทุกข้อ

 

2. สัตว์ที่ได้รับอาหารโดยการจับและกลืนเหยื่อโดยไม่มีการเคี้ยว คือ

            ก. งู  ปลา                               ข. นก  คน       

ค. ไฮดรา  แมลง  ง. ปลิง  หอยทาก

 

3. สัตว์ที่ได้รับอาหารโดยการดูดซึมผ่านผิวหนังของร่างกาย คือ

ก. แมงมุม                              ข. ตัวตืด                

ค. หอยทาก                           ง. เพลี้ยอ่อน

 

4.  ช่องว่างในลำตัวหรือช่องแกสโตรวาสคิวลาร์ (gastrovascular cavity) พบได้ในสิ่งมีชีวิตใด

ก. ไฮดรา                               ข. ฟองน้ำ             

ค. พลานาเรีย                        ง. พารามีเซียม

5.  สิ่งมีชีวิตที่มีระบบทางเดินอาหารไม่สมบูรณ์ (incomplete digestive tract) คือ

ก. ฟองน้ำ  พลานาเรีย                        ข. ไฮดรา  ตัวตืด      

 ค. พยาธิใบไม้  พลานาเรีย                ง. ถูกหมดทุกข้อ

 

6.   สิ่งมีชีวิตที่ระบบทางเดินอาหารแบบสมบูรณ์ (complete digestive tract) คือ

                ก. หนอนตัวกลม  แมลง                     ข. ปลิงน้ำจืด  ไส้เดือนดิน 

ค. แมลง  หอย                                       ง. ถูกหมดทุกข้อ

 

7.   ระบบการย่อยอาหาร (digestive system) ไม่สำคัญต่อสิ่งมีชีวิตชนิดใด

                ก. ปลิง                                   ข.ฟองน้ำ                              

ค. ตัวตืด                                 ง. พลานาเรีย

 

8.   ระบบทางเดินอาหารแบบสมบูรณ์ (complete digestive tact) เริ่มพบในสิ่งมีชีวิตใด

                ก. พลานาเรีย                                        ข. พยาธิใบไม้                      

ค. หนอนตัวกลม                                   ง. พยาธิตัวตืด

 

9.   ระบบทางเดินอาหารของสิ่งมีชีวิตที่มีการแตกกิ่งก้านสาขาออกไปมากมาย เพื่อเพิ่มพื้นที่ผิวในการ

      ย่อยการดูดซึมและลำเลียงไปยังเซลล์ต่างๆได้อย่างทั่วถึงพบได้ในสิ่งมีชีวิตใด

              ก. ไฮดรา                                                 ข. ยูกลีนา                             

ค. พลานาเรีย                                          ง. พยาธิใบไม้

 

10.        ไส้เดือนดินมีโครงสร้างของทางเดินอาหาร ที่มีลักษณะแตกต่างจากไฮดราและพลานาเรียอย่างไร

              ก. มีลักษณะเฉพาะมากกว่า เช่น คอหอย กระเพาะพัก กึ๋น ลำไส้

              ข. มีส่วนที่กล้ามเนื้อแข็งแรงใช้ในการกลืน (คอหอย) และบดอาหาร (กึ๋น)

              ค. มีระบบเลือดช่วยในการลำเลียงสารอาหารไปทั่วร่างกาย

              . ถูกหมดทุกข้อ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

แบบทดสอบหลังเรียน          กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์                     ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2

เรื่อง ชีวิตสัตว์และเทคโนโลยีชีวภาพ   ชุดที่ 2   ระบบย่อยอาหารในสัตว์  จำนวน  10   ข้อ  10  นาที

 

คำชี้แจง  ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงคำตอบเดียว แล้วทำเครื่องหมาย  X   ลงในกระดาษคำตอบ

 

1. สัตว์ที่ได้รับอาหารโดยการดูดซึมผ่านผิวหนังของร่างกาย คือ

ก. แมงมุม                                              ข. ตัวตืด                

ค. หอยทาก                                           ง. เพลี้ยอ่อน

 

2. สิ่งมีชีวิตที่มีระบบทางเดินอาหารไม่สมบูรณ์ (incomplete digestive tract) คือ

ก. ฟองน้ำ  พลานาเรีย                        ข. ไฮดรา  ตัวตืด      

 ค. พยาธิใบไม้  พลานาเรีย                ง. ถูกหมดทุกข้อ

 

3. สิ่งมีชีวิตในข้อใดได้รับสารอาหารโดยการสร้างแวคิวโอลอาหาร  (food  vacuole )

. อะมีบา                                              ข. ฟองน้ำ             

ค. พารามีเซียม                                      ง. ถูกหมดทุกข้อ

 

4.  สิ่งมีชีวิตที่ระบบทางเดินอาหารแบบสมบูรณ์ (complete digestive tract) คือ

                ก. หนอนตัวกลม  แมลง                     ข. ปลิงน้ำจืด  ไส้เดือนดิน 

ค. แมลง  หอย                                        ง. ถูกหมดทุกข้อ

 

5.  สัตว์ที่ได้รับอาหารโดยการจับและกลืนเหยื่อโดยไม่มีการเคี้ยว คือ

            ก. งู  ปลา                                               ข. นก  คน       

ค. ไฮดรา  แมลง            ง. ปลิง  หอยทาก

 

6.   ช่องว่างในลำตัวหรือช่องแกสโตรวาสคิวลาร์ (gastrovascular cavity) พบได้ในสิ่งมีชีวิตใด

ก. ไฮดรา                                               ข. ฟองน้ำ             

ค. พลานาเรีย                                        ง. พารามีเซียม

7.   ระบบการย่อยอาหาร (digestive system) ไม่สำคัญต่อสิ่งมีชีวิตชนิดใด

                ก. ปลิง                                   ข.ฟองน้ำ                              

ค. ตัวตืด                                 ง. พลานาเรีย

 

8.   ระบบทางเดินอาหารแบบสมบูรณ์ (complete digestive tact) เริ่มพบในสิ่งมีชีวิตใด

                ก. พลานาเรีย                                        ข. พยาธิใบไม้                      

ค. หนอนตัวกลม                                   ง. พยาธิตัวตืด

 

9.   ไส้เดือนดินมีโครงสร้างของทางเดินอาหาร ที่มีลักษณะแตกต่างจากไฮดราและพลานาเรียอย่างไร

              ก. มีลักษณะเฉพาะมากกว่า เช่น คอหอย กระเพาะพัก กึ๋น ลำไส้

              ข. มีส่วนที่กล้ามเนื้อแข็งแรงใช้ในการกลืน (คอหอย) และบดอาหาร (กึ๋น)

              ค. มีระบบเลือดช่วยในการลำเลียงสารอาหารไปทั่วร่างกาย

              . ถูกหมดทุกข้อ

 

10.   ระบบทางเดินอาหารของสิ่งมีชีวิตที่มีการแตกกิ่งก้านสาขาออกไปมากมาย เพื่อเพิ่มพื้นที่ผิวในการ

      ย่อยการดูดซึมและลำเลียงไปยังเซลล์ต่างๆได้อย่างทั่วถึงพบได้ในสิ่งมีชีวิตใด

              ก. ไฮดรา                                  ข. ยูกลีนา                            

ค. พลานาเรีย                                          ง. พยาธิใบไม้

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                

                                                                                     

เฉลย                                                                   เฉลย         

แบบทดสอบก่อนเรียน                                                แบบทดสอบหลังเรียน

1.                                                                               1.        

2.                                                                               2.        

3.                                                                               3.        

4.                                                                               4.        

5.                                                                               5.        

6.                                                                               6.        

7.                                                                               7.        

8.                                                                               8.        

9.                                                                               9.        

10.                                                                             10.      

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                    

 

 

                             บรรณานุกรม

 

จริยา สุจารีกุล.  โลกของสัตว์.  กรุงเทพ : วัฒนาพานิช, 2541.

ถนัด ศรีบุญเรือง และคนอื่นๆ.  สื่อสัมฤทธิ์มาตรฐานวิทยาศาสตร์ ม.2.  พิมพ์ครั้งที่ 7.  กรุงเทพฯ :

          อักษรเจริญทัศน์, ม.ป.ป.

ประดับ  นาคแก้ว และคนอื่นๆ.  หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานกลุ่มสาระการเรียนรู้

          วิทยาศาสตร์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2.  กรุงเทพฯ : แม็ค, 2547.

พิมพันธ์ เตชะคุปต์ และคนอื่นๆ.  ชุดกิจกรรมพัฒนาการคิดวิเคราะห์เสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรม

           และค่านิยมอันดีงาม.  กรุงเทพฯ : สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.), 2550.

พเยาว์ ยินดีสุข และคนอื่นๆ.  หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานชีววิทยา ม.5.  กรุงเทพฯ :

           สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.), 2547.  

ยุพา วรยศ และคนอื่นๆ.  หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์

          ม.2.   พิมพ์ครั้งที่ 2.  กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน์, 2547.

วัฒนา ก้อนเชื้อรัตน์.  การเขียนรายงานทางวิชาการ 5 บท.  พิมพ์ครั้งที่ 3  กรุงเทพฯ : เฟื่องฟ้าจำกัด,

          2551.

ศรีลักษณ์ ผลวัฒนะ และคนอื่นๆ.  สื่อการเรียนรู้และเสริมสร้างทักษะตามมาตรฐานการเรียนรู้

          กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ช่วงชั้นที่ 3.  กรุงเทพฯ : นิยมวิทยา, 2546.

ส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี,  สถาบัน.  หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐาน

          ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม สิ่งมีชีวิตกับกระบวนการดำรงชีวิต ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3.  พิมพ์ครั้งที่ 3. 

         กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2549. 

สุวิทย์ มูลคำ และอรทัย มูลคำ.  21 วิธีการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนากระบวนการคิด.  พิมพ์ครั้งที่ 7.

          กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ภาพพิมพ์, 2551.

โดย สงการน์

 

กลับไปที่ www.oknation.net