วันที่ อังคาร พฤศจิกายน 2552

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

ลอยกระทงคืนเพ็ญ : เดือนเด่นเบิ่งสาวผู้ไทยงาม


ลอยกระทงคืนเพ็ญ เดือนเด่นเบิ่งสาวผู้ไทยงาม

เดือนสิบสองปีนี้อากาศไม่หนาวมากนัก ชาวบ้านทุ่งจูงมือบุตรฉุดมือแฟน ทั้งลูกเล็กเด็กแดงไปร่วมงานลอยกระทงกันที่หนองน้ำท้ายหมู่บ้าน

หลังจากที่ขบวนแห่กระทงและนางนพมาศไปรวมกันที่บริเวณงาน กระทงสวยงามออกแบบอย่างประณีตบรรจงไปตั้งรอไว้ที่โต๊ะที่ทางคณะกรรมการดำเนินงานจัดเตรียมไว้ เพื่อให้คณะกรรมการให้คะแนนและตัดสินให้รางวัล

เท่านี้แหละครับ ความสุขเล็ก ๆ น้อย สำหรับชาวบ้านทุ่งอย่างเรา ก่อนที่ลงไร่ลงนาในฤดูกาลเก็บเกี่ยว

ความมืดเริ่มปกคลุมมองเห็นเดือนเด่นสดใสเหนือขุนเขาทางด้านทิศตะวันออกของหมู่บ้าน ในขณะที่บนเวทีหายในบริเวณจัดงานประดับประดาด้วยสีสันของโคมไฟหลากสี คือความงดงามทางวิทยาศาสตร์ที่นำมาอวดประชันกับความงดงามตามธรรมชาติ

ประเพณีลอยกระทงถือได้ว่าเป็นความงดงามและสีสันแห่งสายน้ำที่เป็นประเพณีที่ปฏิบัติและสืบทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน ในคืนวันแห่งการสำนึกถึงบุญคุณของแม่น้ำอันมีความหมายต่อการดำรงชีวิต อีกทั้งเป็นการบูชาพระแม่คงคาด้วยกระทงดอกไม้ ธูปเทียน ที่ทำจากวัสดุธรรมชาติผ่านการออกแบบและประดิดประดอยด้วยฝีมือโดยแท้

กล่าวได้ว่า “ประเพณีลอยกระทง” นั้นมีความเป็นมาตั้งแต่เมื่อครั้งกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ทั้งนี้มีพื้นฐานความเชื่อมาจากลัทธิพิธีกรรมของพราหมณ์ผสมผสานกับศรัทธาในพระพุทธศาสนาจนเกิดเป็น “ประเพณีชักโคม” ขึ้น ณ ริมฝั่งแม่น้ำเพื่อบูชาพระบรมสารีริกธาตุพระจุฬามณีในชั้นดาวดึงส์

อีกทั้ง “ประเพณีลอยโคม” เพื่อบูชารอยพระพุทธเจ้าจากตำนานที่กล่าวขานถึง “นางนพมาศ” หรือ “ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์” พระสนมของพระร่วง ได้คิดวิธีทำกระทงเป็นรูปดอกบัวถวายให้ลอยตามกระแสน้ำ แทนการการลอยโคมไฟ เพื่อต้อนรับพระพุทธเจ้าในวันเสด็จกลับจากเทวโลกเมื่อครั้งเสด็จไปจำพรรษาอยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อเทศนาอภิธรรมโปรดพระพุทธมารดา   เพื่อสักการะรอยพระพุทธบาทของพระพุทธเจ้าที่หาดทรายริมแม่น้ำนัมมหานัที เมื่อคราวเสด็จไปแสดงธรรมโปรดในนาคพิภพ จึงเกิดเป็น “ประเพณีลอยกระทงทางประทีป”  สืบมาจนถึงปัจจุบัน

เดือนเพ็ญงาม ตระการตาสาวผู้ไทยงามหลาย

ตำนานความเป็นมาของ “นางนพมาศ” กล่าวไว้ว่าเกิดในรัชกาลพญาเลอไท กษัตริย์ที่ 4 แห่งราชวงศ์พระร่วง เป็นธิดาของพราหมณ์ปุโรหิตชื่อพระศรีมโหสถกับนางเรวดี ได้รับการอบรมทั้งด้านอักษรศาสตร์ พุทธศาสนา ศาสนาพราหมณ์ การช่างของสตรี การขับร้องดนตรี จากบิดา

นางนพมาศเป็นสนมเอกของพระร่วง ตำแหน่ง ท้าวศรีจุฬาลักษณ์ เป็นบุคคลที่ฉลาดถ่อมตัวจนได้สมญาว่า "กวีหญิงคนแรกของไทย" นับได้ว่าเป็นหญิงรูปงาม ฉลาด เป็นผู้ประดิษฐ์กระทงรูปดอกบัว จนเป็นต้นแบบของการประกวด นางนพมาศ ใน วันลอยกระทง ในปัจจุบัน

 

กล่าวได้ว่า “นางนพมาศ” ได้ทำคุณงามความดีครั้งสำคัญอยู่ 3 ครั้ง คือ...

ครั้งที่ 1 เมื่อครั้งเข้าไปถวายตัวในวังได้ห้าวัน ก็ถึงพระราชพิธีจองเปรียงลอยพระประทีป (ลอยกระทง) ได้คิดประดิษฐ์โคมลอยรูปดอกกระมุท (ดอกบัว) มีนกเกาะดอกไม้สีสวยต่างกัน เป็นที่โปรดปรานของพระร่วงมาก

ครั้งที่ 2 พิธีคเชนทร์ศวสนานในเดือนห้า เป็นพิธีชุมนุมข้าราชการทุกหัวเมืองเข้าเฝ้าถวายเครื่องราชบรรณาการ ในพิธีนี้พระร่วงทรงรับแขกด้วยเครื่องหมากพลู  นางนพมาศคิดประดิษฐ์พานหมากสองชั้น ร้อยกรองด้วยดอกไม้งดงาม พระองค์ทรงโปรดปรานและรับสั่งว่า ต่อไปหากผู้ใดจะทำการมงคลก็ดี รับแขกก็ดี  ให้ใช้พานหมากรูปดังนางนพมาศประดิษฐ์ขึ้น อันเป็นที่มาของพานขันหมากแต่งงานจนถึงปัจจุบัน

ครั้งที่ 3 ได้ประดิษฐ์พนมดอกไม้ถวายพระร่วงเจ้า เพื่อใช้บูชาพระรัตนตรัย ต่อมาในพิธีเข้าพรรษาจึงบูชาด้วยพนมดอกไม้กอบัว

นอกจากนี้ “นางนพมาศ” ยังเขียน “ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์” เพื่อเป็นหลักประพฤติปฏิบัติตนในการเข้ารับราชการของนางสนมกำนัลในยุคนั้น มีลักษณะเป็นร้อยแก้วมีกลอนดอกสร้อยแทรก กล่าวถึงประเพณีต่าง ๆ ของไทย เช่น การประดิษฐ์ พานหมากสองชั้นรับแขกเมือง การประดิษฐ์โคมลอยรูปดอกกระมุท (ดอกบัว) เพื่อใช้ในพระราชพิธีจองเปรียงลอยพระประทีป (ลอยกระทง) สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

ในปีนี้สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ มีแนวคิดหลักในการจัดงานลอยกระทงว่า “ลอยกระทงอธิษฐาน น้อมใจถวายพระพร” เพื่อเป็นการสนับสนุนให้ประชาชน นักเรียน นักศึกษา เห็นความสำคัญของการลอยกระทง อีกทั้งให้มีการประกวดกระทงเพื่อส่งเสริมวัฒนธรรมไทยและภูมิคุ้มกันคุณธรรมที่มีแก่คนในท้องถิ่น อีกทั้งการจัดมหรสพสมโภชตามแต่เห็นควร

ชาวบ้านทุ่งอย่างเรา ๆ ต่างคุ้นเคยเป็นอย่างดีเกี่ยวกับการประกวดประชันความสวยงาม ตั้งแต่นางงามปีใหม่ นางงามลมหนาว นางงามกาชาด รวมทั้งนางงามภูผาเทิบที่เพิ่งจัดในระดับจังหวัดเมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา

แต่ก็ถือได้ว่าเป็นโอกาสอันดีที่ลูก ๆ หลาน ๆ ชาวบ้านทุ่งจะได้มีโอกาสประกวดประชันกันบ้าง บางคนก็เห็นหน้ากันเกือบทุกวัน แต่ครั้งแต่งหน้าหน้าแต่งตาสวมเสื้อผ้าสวยงามขึ้นอวดโฉมอยู่บนเวที แทบจะจำกันไม่ได้หากพิธีกรบนเวทีไม่ประกาศชื่อเสียงเรียงนามว่าเป็นลูกเต้าเหล่าใคร บางครั้งแม้แต่ผู้เป็นพ่อแม่ก็จำลูกสาวของตนเองไม่ได้

ผมเองก็ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นกรรมการตัดสินกระทงสวยงามของแต่ละคุ้ม ซึ่งต่างออกแบบด้วยความประณีตบรรจง มีทั้งรูปทรงธรรมดา รูปทรงสมัยใหม่ตามแต่จินตนาการของแต่ละคุ้ม

บางคุ้มก็จะประยุกต์ใช้วัสดุวิทยาศาสตร์ นำดอกไม้เพลิงมาประดับประดาและจุดให้เกิดเป็นแสงสว่างในระหว่างที่กรรมการตัดสินให้คะแนน  แต่ที่โดดเด่นเห็นจะเป็นการออกแบบเป็นรูปพญาหงส์ที่สวยงาม คือจินตนาการที่ไม่สิ้นสุดของมนุษย์

คณะกรรมการต่างแสดงความคิดเห็นในหลายแง่มุมจนสุดท้ายจึงตัดสินให้กระทงรูปพญาหงส์นั้นโดดเด่นกว่าใคร ทั้งแนวคิดสร้างสรรค์และฝีมือการเย็บที่สวยงาม จึงได้คะแนนรางวัลชนะเลิศอย่างเป็นเอกฉันท์ ส่วนคุ้มต่าง ๆ ก็ได้รับรางวัลรองลงมา

ด้านการประกวดนางนพมาศของชาวบ้านทุ่งในปีนี้ก็มีสีสันเป็นพิเศษทั้งพิธีกรคู่บนเวทีที่มีลูกล่อลูกซนแพรวพราวบนเวที สร้างสีสันและความประทับใจแก่ผู้ชมด้านล่างเวที ทั้งคำถามและคำตอบถือว่าสอบผ่านทั้งพิธีกรและนางนพมาศบนเวที

งานปีนี้สุขีทั้งผู้ดู ผู้ชม ผู้จัดงาน และบรรดาพ่อยกแม่ยกที่ซื้อดอกไม้สำหรับนางงามขวัญใจชาวบ้านทุ่ง ส่วนตำแหน่งนางนพมาศนั้นก็ทำเอาคณะกรรมการแต่ละทั้งต่างหนักใจ เพราะแต่ละคนต่างมีปฏิภาณไหวพริบในการตอบคำถามอย่างมั่นใจ จนเมื่อผลการตัดสินประกาศออกมา ทุกคนต่างก็พึงพอใจเห็นด้วยกับการตัดสินของคณะกรรมการ ดังภาพบรรยากาศของงานที่ผมได้นำลงประกอบให้ท่านได้ชมครับ 

ข้อมูลเพิ่มเติมจาก : http://hilight.kapook.com/view/17597

โดย เจนอักษราพิจารณ์

 

กลับไปที่ www.oknation.net