วันที่ พุธ มีนาคม 2553

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

หญิงสาวผู้มาพร้อมกับอิสรภาพราคาแพง


หญิงสาวผู้มาพร้อมกับอิสรภาพราคาแพง
เรื่อง : นายชายเล ทะเลงาม                                                                                          ขอบคุณภาพจาก http://www.oknation.net/blog/home/blog_data/374/25374/images/cry.jpg

                                                       1

เช้านี้อากาศดีเหมือนเคย พลอยทำให้ผู้คนรอบกายดูสดใสขึ้นด้วย ผมพาตัวเองมาอยู่หน้า
สถานที่อันเป็นสัญลักษณ์แห่งความยุติธรรมของเมืองที่เทือกเขาเป็นกำแพงล้อมรอบ
หรือที่เรารู้จักกันในนามจังหวัดพังงา

รอบนอกของเมืองแห่งนี้ ใครบางคนคงพอจะรู้มาบ้างว่า นอกจากมีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเลอัน
ดกดื่นไปด้วยหมู่เกาะแล้ว ยังประกอบด้วยภูเขาน้อยใหญ่เรียงรายอยู่แทบทุกพื้นที่ของจังหวัด 
และด้วยสภาพพื้นที่ที่มีภูเขาจัดวางอยู่เป็นองค์ประกอบสำคัญของจังหวัดนี่เอง จึงทำให้จังหวัด
แห่งนี้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยพืชพันธุ์ธัญญาหาร หรือที่เราเรียกกันสั้นๆว่า “ป่า”  อันเหมาะกับ
สิ่งมีชีวิตที่เรียกว่าคนใช้เป็นที่มั่นเพื่ออยู่อาศัยและเป็นหลักประกันด้านอาหารการกินตลอดปี

ไม่ต่างกับชุมชนอีกมากมายในภาคใต้ ที่เรามักจะพบว่ามีที่ตั้งใกล้ชิดสนิทสนมกับป่าแทบทั้งนั้น

                                                      2

พื้นที่ลำแก่นเป็นอีกพื้นที่หนึ่งในจังหวัดพังงาที่มีป่าเป็นองค์ประกอบหนึ่งของชุมชน พวกเขา
เหล่านั้นมีแหล่งที่อยู่อาศัยและที่ทำกินอยู่ในป่ามาช้านาน  บางคนมีบ้านอาศัย บางครอบครัว
มีสวนยางไว้สำหรับประกอบอาชีพส่งเสียเลี้ยงดูลูกหลาน บางคนใช้เป็นพื้นที่เก็บผักหักหญ้า
สำหรับใช้เป็นอาหารมื้อหลักของครอบครัว สิ่งเหล่านี้เป็นวิถีปกติของชุมชนแถบนี้

เป็นความปกติขั้นพื้นฐานที่ไม่ได้ใช้พื้นที่ป่าไปแสวงหากำไรในความหมายของนายทุนแต่อย่างใด

“พวกเรากับป่าอยู่ด้วยกันมาก่อน รัฐมาทีหลัง”  ครั้งหนึ่ง ชาวบ้านลำแก่นเคยพูดเสียงดังฟังชัด
กลางวงประชุมหมู่บ้าน หลังจากที่พวกเขาถูกกล่าวหาจากหน่วยงานภาครัฐว่าเป็นคนบุกรุกป่าอัน
เป็นสาธารณสมบัติของชาติ จนได้สถานะ “จำเลย”  มาให้หวาดกลัวและเสียดแทงใจสำหรับ
ชาวบ้านผู้หาเช้ากินค่ำอย่างพวกเขา

ได้ยินได้ฟังปัญหาของพวกเขา ผมนึกไปถึงกลุ่มคนที่มีอาชีพนัก(เล่น)การเมือง (ที่ตอนนี้กำลังจัด
กิจกรรมกีฬาสี เหลือง แดง น้ำเงิน เขียว กากี กันชุลมุนไปหมด) ว่า ถ้าพวกเขากระทำเช่นนี้บ้าง จะ
ได้รับสถานะ”จำเลย” บ้างไหมหนอ?  ไม่นานเกินที่จะรอคำตอบ ผมนึกไปถึงข่าวพาดหัวหนังสือ
พิมพ์เล่มหนึ่ง “รองฯป่าไม้ยันอดีตนายกไม่ได้บุกรุกเขายายเที่ยง แค่ครอบครองแทน”  ตามมา
ด้วยคำอธิบายเพิ่มเติมอีกมากมายหลายสาเหตุที่อัยการไม่ส่งฟ้อง 

นึกถึงตรงนี้ผมได้แต่ไว้อาลัยให้กับสิ่งที่เกิดขึ้นในกระบวนการยุติธรรม
      
การถูกตราหน้าว่าเป็นผู้บุกรุกป่าอันเป็นสมบัติของแผ่นดินไม่ใช่สิ่งเลวร้ายอย่างเดียวที่
ชาวบ้านลำแก่นได้รับ แต่สิ่งที่หนักหน่วงไปกว่าคือ เมื่อเรื่องราวนั้นส่งถึงมือของคนที่มี
อำนาจตัดสินใจปัญหา  กลับได้คำตอบว่า “คดีนี้เป็นคดีนโยบาย หลักทรัพย์แสนเดียวไม่พอ
ต้องสามแสน”   เหมือนฟ้าผ่าลงมากลางใจของจำเลยรวมไปถึงพี่น้องเพื่อนฝูงที่มานั่งรอฟัง
คำตัดสิน  พวกเขาได้แต่มองหน้ากันอย่างอ้ำอึ้ง ไม่มีเสียงใดออกจากปาก  ขณะที่ในใจของ
ผมได้แต่ตั้งคำถาม “ศาลเป็นองค์กรอิสระไม่ใช่หรือ ทำไมนโยบายของฝ่ายบริหารถึงมี
บทบาทในคำตัดสิน ?  การเป็นคนที่ไร้ที่ทำกินและการประกอบอาชีพในที่ดินของตนที่มี
มาก่อนรัฐจะนำกฎหมายแทนดินสอมาขีดเส้นเป็นป่าสงวนแห่งชาติ เป็นความผิดร้ายแรง
จนต้องเพิ่มเงินประกันตัวมากกว่าที่เคยทำกันปกติด้วยเชียวหรือ? ”

จากเงินประกันตัวที่หนักอึ้งเกินกว่าจะรับไหวนั้น พวกเขาจำต้องรีบช่วยกันหาผู้มีตำแหน่งทาง
ราชการเพื่อใช้ประกันตัวเบื้องต้น เพื่อต่อสู้คดีในชั้นศาล

“แม้จะมีตำแหน่งแต่ไม่ได้เป็นพ่อแม่หรือญาติพี่น้องจำเลย ฉะนั้นไม่สามารถนำตำแหน่ง
ของบุคคลเหล่านี้มาประกันตัวได้” ศาลสรุปใจความหลังจากที่พวกเขาหาตำแหน่งราชการ
มายื่นประกันตัว

นาทีนั้นพวกเขาได้แต่มองหน้ากันอย่างอ้ำอึ้ง

                                                         3

ไม่นานหลังจากคำสรุปของศาล หญิงสาวแต่งตัวดีน่าเชื่อถือสองสามคนก็หอบหิ้วอุปกรณ์
เครื่องมือเครื่องใช้และเอกสารหลายปึกเข้ามานั่งมุมหนึ่ง

หล่อนวางอุปกรณ์ที่เตรียมมาที่โต๊ะตัวยาวซึ่งวางอยู่หน้าห้องประชาสัมพันธ์ ข้างๆโต๊ะตัวนั้น
มีป้ายตัวอักษรติดอยู่อย่างเห็นชัดถนัดตา ผมอดสงสัยไม่ได้ จึงเดินไปเลียบๆเคียงๆเข้าไปดู
จึงทำให้ทราบว่า สาวๆหน้าตาแชล่มเหล่านั้นเป็นพนักงานบริษัทประกันอิสรภาพ (เอกชน)
มาคอยบริการสำหรับคนที่ไม่มีหลักทรัพย์ประกันตัว หากจำเลยผู้ใดไม่มีเงินประกัน สามารถ
ซื้อประกันอิสรภาพที่โต๊ะนี้ได้เลย (แต่ต้องแลกกับดอกเบี้ยโคตรแพง)  เมื่อได้คำตอบ ผมก็ได้
แต่ยิ้มและถอยออกมาจากโต๊ะตัวนั้น ก่อนจะแอบชำเลืองมองใบหน้าของผู้มีอำนาจตัดสินใจ
ปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างอิดหนาระอาใจ 

ในใจได้แต่คิดกลับไปกลับมา... “ บริษัทขายประกันอิสรภาพครับคุณเป็นพ่อจำเลยหรือครับ” 

ถาม - ปัญหากฎหมายใกล้ตัวเรา

ถาม : สวัสดีครับ วันก่อนแม่ของผมโดนเถ้าแก่เห็นแก่ได้คนหนึ่งฟ้องศาล โดยกล่าวหาว่า
ฉ้อโกงทรัพย์  หลังจากศาลรับฟ้อง ผมจะประกันตัวตัวแม่ออกมาสู้คดี(เพราะแม่ผมไม่ผิด)
โดยใช้ตำแหน่งของเพื่อนผู้เป็นข้าราชการที่รู้จักกัน แต่ศาลไม่ให้ประกันตัว โดยอ้างว่า
ข้าราชการผู้นี้ไม่ใช่ญาติของแม่  ผมอยากทราบครับว่าทำไมถึงเป็นเช่นนี้ เพราะก่อน
หน้านี้ผมเคยเห็นมาว่า ถึงแม้ไม่ใช่ญาติก็สามารถใช้ตำแหน่งทางราชการของใครคน
ใดคนหนึ่งประกันตัวได้

ตอบ :  ก่อนอื่นต้องบอกว่าในคดีอาญานั้น เมื่อใครถูกฟ้องเป็นคดีต่อศาลเมื่อศาลรับฟ้อง
ก็จะตกเป็นจำเลยในคดีนั้น เมื่อต้องตกเป็นจำเลยก็ต้องประกันตัวออกไปต่อสู้คดี ซึ่งตาม
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา114 บอกไว้ว่าเมื่อ “จะปล่อยชั่วคราว
โดยมีประกัน และ หลักประกันด้วย ก่อนปล่อยตัวไป ให้ผู้ร้องขอประกัน จัดหา หลักประกัน
มาดั่งต้องการ

หลักประกัน มี ๓ ชนิด คือ
(๑) มี เงินสด มาวาง
(๒) มี หลักทรัพย์อื่น มาวาง
(๓) มี บุคคล มาเป็นหลักประกัน โดยแสดงหลักทรัพย์ ”

จะเห็นว่าตามกฎหมายแล้วตาม (3)การใช้บุคคลมาเป็นประกันนั้นก็คือการใช้ตำแหน่ง
ทางราชการของคนนั้นๆมาประกันนั่นเองซึ่งถ้ายึดตามกฎหมายแล้วสามารถทำได้ เคยสังเกต
กันไหมครับว่าตามสำนักงานอัยการหรือศาลจะมีเขียนไว้ว่าตำแหน่งต่างๆนั้นสามารถประกัน
ได้ในวงเงินประกันเท่าไหร่

แต่นอกจากกฎหมายดังกล่าวแล้วยังมี “ข้อบังคับของประธานศาลฎีกา ว่าด้วยหลักเกณฑ์
วิธีการและเงื่อนไขเกี่ยวกับการเรียกประกันหรือหลักประกันในการปล่อยตัวชั่วคราวผู้ต้องหา
หรือจำเลยในคดีอาญา พ.ศ. 2548” ข้อที่ 11.1 บอกเอาไว้ว่าการที่ผู้มีตำแน่งหน้าที่การงาน
เป็นข้าราชการฯจะต้องเป็นบุคคลที่มีความสัมพันธ์กับผู้ต้องหาหรือจำเลย เช่น พ่อแม่ ภรรยา
สามี ญาติพี่น้องฯ หรือบุคคลที่ศาลเห็นว่ามีความสัมพันธ์ใกล้ชิดเสมือนญาติพี่น้องหรือมีความ
สัมพันธ์ในทางอื่นที่ศาลเห็นควรให้ประกันตัวได้

จากข้อบังคับของประธานศาลฎีกาฯทำให้เห็นว่าการมีตำแหน่งของบุคคลไม่เพียงพอจะเป็น
เหตุผลที่ศาลจะอนุญาตให้ประกันตัวได้ จะต้องได้ความว่าต้องเป็น พ่อ แม่ ญาติฯของผู้ต้องหา
หรือจำเลยด้วย ซึ่งถ้าอ่านต่อไปก็จะพบว่าข้อบังคับฯยังบอกไว้ว่า “หรือจะมีความสัมพันธ์อื่นที่
ศาลเห็นควรให้ประกันได้” ซึ่งก็คือเป็นดุลพินิจของศาลนั่นเอง หมายความว่าเมื่อมีตำแหน่ง
แต่ไม่ใช่ญาติศาลก็สามารถสั่งให้ประกันตัวได้ถ้าศาลเห็นควร

แต่อยู่ที่ว่าศาลที่เรายื่นประกันตัวนั้นจะตีความแบบ “หยวนๆ” กันแค่ไหนเท่านั้นเองครับ

ปัจจุบันกรณีที่ศาลไม่อนุญาตให้บุคคล(ที่ไม่ใช่ญาติ) ใช้ตำแหน่งประกันตัวเกิดขึ้นทั่วทุกภาค
ของประเทศ โดยเหตุผลที่แท้จริงที่มีข้อบังคับนี้ออกมาใช้หลายส่วนและผมเองยังไม่แน่ชัดนัก
แต่ถ้ามองในแง่สิทธิพื้นฐานของคนที่ตกเป็นผู้ต้องหาหรือจำเลยแล้ว เขาเหล่านั้นมีสิทธิที่จะ
ขอประกันตัวออกมาต่อสู้คดีเพราะตราบใดยังไม่มีคำพิพากษาของศาล ผู้ต้องหาหรือจำเลยถือ
ว่ายังมิใช่ผู้กระทำผิด

เมื่อกำหนดระเบียบขั้นตอนแล้วสร้างภาระให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยเกินควรถือว่าเป็นการจำกัดสิทธิที่เขาจะได้รับโอกาสในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม ด้วยเหตุนี้จึงมีนักกฎหมายหลายๆคนที่เห็นว่าการออกข้อบังคับเช่นนี้เป็นการไม่เอื้อให้กระบวนการยุติธรรมเดินหน้าได้อย่างเต็มที่หรือไม่ พวกเขาก็กำลังศึกษาและทำการเสวนาเพื่อผลักดันประเด็นนี้ให้ได้กลับมาทบทวนเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อไป


โดย ศูนย์สื่อสังคมภาคใต้

 

กลับไปที่ www.oknation.net