วันที่ เสาร์ สิงหาคม 2554

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

เหมือนไทยในกัมพูชาหรือเหมือนกัมพูชาในไทย ...ใยอุษาคเนย์


         เรื่องของนาฎศิลป์ที่กำลังเป็นโจทย์ แม้แต่เรื่องของเครื่องดนตรีและเสียงเพลง ความเหมือนในความแตกต่างที่มีรากร่วมทางวัฒนธรรมในอุษาคเนย์มาแต่ครั้งอดีต จนเกิดวิวัฒนาการเอกลักษณ์เฉพาะ

          หากลองรับสัมผัสในรายละเอียดของทำนองท่วงท่ามายาวัฒนธรรมในอุษาคเนย์ด้วยรูปทั้งสี่ดีๆจะได้รับรู้และเข้าใจถึงเสน่ห์เฉพาะของประเทศนั้นๆ

          แม้ว่าหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวดังกล่าวปรากฏอยู่ในหลายๆที่ไม่ว่าจะเป็นภาพสลัก ภาพวาด  แต่ใช่ว่าจะเป็นแหล่งที่มาและมีต้นกำเนิดในประเทศนั้น

         หากแต่นั่นอาจเป็นการจงใจเพียงเพื่อทนุบำรุงรักษาถ่ายทอดงานศิลปะของเหล่าศิลปินโบราณที่เคยได้พบเห็นในมุมต่างๆ ทิ้งไว้ให้เป็นมรดกเหล่านี้เป็นแหล่งศึกษาสืบสานแก่อนุชนรุ่นหลังซึ่งเป็นการรักษาที่มั่นคงกว่า ดั่งคำที่ว่า "คนตายแต่งานศิลปะไม่มีวันตาย" 

         ปฎิเสธไม่ได้ว่างานศิลปะมีการเลื่อนไหลเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยและภูมิศาสตร์ทางวัฒนธรรม แต่ที่สำคัญงานศิลปะแขนงต่างๆเป็นเครื่องมือที่สร้างสรรค์ไปสู่สุนทรียะร่วมในการดำเนินชีวิต ให้เกิดสันติสุขในสังคมโลก  

         ใกล้ตัวอย่างในกัมพูชาและไทยที่ดูเผินๆแยกไม่ออกเลยว่าเหมือนหรือแตกต่าง หากแต่สัมผัสได้ถึงเสน่ห์

          ลองดูตัวอย่างอะไรๆในเรื่องเดียวกันที่กล่าวมาข้างต้น หลายอย่างที่มีในไทยและในกัมพูชาก็มีเหมือน"คล้ายดุจติดแปะ (เซิ๊ชโด๊จแบ๊ะปฺเติ๊ด )" ตามสำนวน แถวๆอีสานใต้ว่ากัน

ทับหลังชิ้นหนึ่งเข้าใจว่าสมัย"ซ็อมโบร์เปร็ยคุฮฺ" สักเกตดีๆ นักดนตรีเหล่านี้น่าจะเป็น "เนี๊ยะพนมหรือเนี๊ยะเลออ(ชาวเขาหรือคนเหนือ) ลักษณะการนุ่งผ้าเหมือนชาวเขาบางเผ่าในปัจจุบัน เช่น ชาวพน็อง ญาราย กรึ่ง กูย ภาคเหนือของเขมร เข้าใจว่าแสดงท่าทางการนิ้วมือทำวีดเป่าปากให้เกิดเสียง ถัดมาสองคนดีดแซเดียวเครื่องดนตรีที่แพร่หลายสมัยนั้น หรือคนไทยรู้จักในชื่อพิณน้ำเต้ามีวิวัฒนาการสู่พิณจำนวนหลายสายที่เรียกว่า พิณเปี๊ยะของทางล้านนา  แซเดวปัจจุบันในกัมพูชาเครื่องดนตรีชนิดนี้ได้รับการฟื้นฟู ครั้งหนึ่งในประเทศไทยเคยมีเล่นเช่นในจังหวัดสุรินทร์ที่เรียกว่า ขฺแซมูย แต่ปัจจุบันหาคนเล่นเป็นแทบไม่มีแล้ว  เช่นเดียวกันเครื่องดนตรีชนิดนี้ทำจาก ลูกน้ำเต้ามาทำเป็นกระโหลกเกิดเสียงทุ้มก้องเป็นพืชที่ชาวเขานิยมปลูกคนเขมรที่สูงแถบรัตนคีรี มณด็อลคีรี สตรึงเตร็งบางส่วน เรียกว่า คฺโลก แลเรียกดนตรีชนิดนี้ว่า เป็ยคฺโลก ถัดมาเป็นบุคคลกำลังแสดงท่าทางฟ้อนรำประลองดูท่วงท่าเก้งก้างเหมือนภาพสลักที่ฐานอะไรสักสมัยจามปา และถัดมาคงเป็นรูปคนเป่าแคนน้ำเต้า ซึ่งนิยมแพร่หลายของชาวเขา

         ทับหลังชิ้นนี้แสดงถึงการละเล่นของชาวพนม การละเล่นที่นิยมในสมัยนั้น เป่าปาก ดีดพิณคฺโลก เป่าแคนน้ำเต้า อาจจะเป็นการละเล่นทางพิธีกรรมเพื่อบูชาเทพเจ้าอะไรสักอย่าง

มาดูชิ้นนี้

เป็นวงนักดนตรีสตรี คนแรกดีดเครื่องดนตรีเป็นพิณอะไรสักอย่าง ซึ่งปัจจุบันกัมพูชาไม่น่าจะมีเล่นแล้ว แต่ในพม่า กะเรี่ยง นั้นนิยมมาก ผู้หญิงอีกคนถือ แซแดว คงกำลังแสดงท่วงท่าดีด ใช้เทคนิคแบบไม่ประกบแนบกับอกกระมั้ง ซึ่งจะให้เสียงกังวาลกว่า

     ภาพจำหลักเครื่องดนตรีประเภทนี้นิยมมากในสมัยบายน ปรากฎในภาพจำหลักที่ปราสาทบายน และปราสาทบางแห่งที่ร่วมสมัยกัน เช่น บ็อนเตียยซฺมาร ตาปรม

ส่วนภาพชิ้นนี้

ภาพชิ้นนี้ มีนักดีดพิณสายเรียงเป็นแผง สตรีสองคนถัดมา ดีดพิณค่ำเต้าพิณลง เทคนิคพิสดารอีกเทคนิคหนึ่ง คงจะให้เสียงกังวาลไม่แพ้เทคนิคในกลุ่มสตรีภาพสลักที่สอง แต่ที่ชัดเจนสตรีนักดนตรีคนที่สองดีดพิณที่มีถึงสองเต้า เท่าเธอ แต่เทคนิคการดีดพิณชนิดนี้ของสตรีสังเกตดีๆไม่ยักจะประกบเต้าแนบกับหน้าอกของเธอ

มาดูรูปนี้เป็นวงของชายหนุ่มมั่ง ดีด แซเดวสองเต้า เทคนิคการดีดไม่ต่างจากสตรี ให้จังหวะด้วยการปรบมือ ท่าทางไพเราะเสนาะหูน่าดู มีเพียงพิณด้ามเดียวบรรเลงเป็นเพลงได้

       ภาพสลักเหล่านี้อยู่ในช่วงสมัยบายน

มาดูภาพสลักนักดนตรีที่ปราสาท "นอกอเวือด" บ้าง ภาพสลักนี้ ถูกสลักขึ้นเพิ่มเติมสมัยหลังเมืองพระนครธม เริ่มมีการ นำเครื่องเป่่า มาบรรเลงประสม เครื่องดนตรี แซเดว    รวมทั้ง มีเครื่องตีทำจากโลหะตีประกอบจังหวะด้วยไม่ใช้ปรบมือแล้ว เจ็บมือ                                                                                                                                                                                                    

ว่าด้วยเรื่องดนตรีแล้วลองมาดูเรื่องหนังๆ บ้าง

ไทยมี"หนังใหญ่" ในกัมพูชามี"ซฺแบกทม" แปลตามตัวเลยครับ ซฺแบก แปลว่า หนัง  ส่วน ทม แปลว่า ใหญ่ รวมแล้ว ความหมาย เหมือนไทยเลย คือหนังใหญ่

                           

                                           ซฺแบกทม ในเรื่อง เรียมเกร์

ซฺแบกทม มีในกัมพูชาเมื่อไหร่ไม่รู้ นะครับ แต่ดูน่าจะเป็นการแสดงหนังรุ่นน้องกว่าและเป็นลักษณะญาติๆกันเพราะเรื่องที่แสดงคล้ายกัน คือเรื่อง รามเกียรติ์ ในกัมพูชา เรียก เรียมเกร์

ซฺแบกทม นิยมมาก ในแถบเขมรภาคตะวันตก เมือง บัตดัมบอง เซียมเรียบ โปซัต กัมปอต ซึ่งอยู่ในแถบที่เชื่อมต่อบริเวณอ่าวไทยและภาคใต้ช่วงกลางๆของไทย วัฒนธรรมการแสดงหนังใหญ่จึงมีการเลื่อนไหล ด้วยปัจจัยทางการติดต่อบนปากอ่าวไทยไปสู่ภาคใต้ 

      

                    การ เจิดซฺแบกทม กัมพูชาภาคตะวันตก โดยเฉพาะที่เมือง บัตดัมบอง

                  

                     การแสดงท่าขึ้นเกี้ยวกันของนักเชิดหนังเมื่อตัวหนังต่อสู้กัน

         อันนี้คล้ายๆหนังตะลุงของทางภาคใต้ของไทย ในกัมพูชาก็มี นิยมเล่นกันในแถบกัมพูชาทางภาคใต้แถบเมือง กัมปอต แกบ กำปงสปือ โปซัต บางพื้นที่

                                       

         เรื่องราวพื้นบ้านตลกขบขันสมัยปัจจุบันแฝงคติสอนใจ สังเกตตัวหนังสตรี สวมเสื้อชายยาว เขมรเรียก อาวอำป็วง(เสื้อกระบอก) นิยมมากของสมัยแถบภาคใต้ของกัมพูชา โดยเฉพาะชาวเขมรเชื้อสายจามมุสลิม 

         

              อันนี้เรื่องจักรๆวงๆ สังเกตคนเชิดตัวนาง เป็นสตรีแต่งตัวเหมือนนางรำเพื่อเชิด การเชิดใช้คนเชิดหนึ่งคนต่อตัวหนังหนึ่งตัว ยืน เดินไปมา เชิดกันเป็นหมู่มาก ต่างจากการเชิดหนังตะลุงทางภาคใต้ของไทย

นอกจากนั้นก็ยังมีการแสดงอื่นๆอีกมากมาย ที่คล้ายคลึงกับของไทย ทั้งการแสดงที่เป็นแบบแผนของหลวง และของชาวบ้าน ประเภทระบำ เช่น

  รฺบำ กั๊วะ ตฺรอ ลอก           

คล้ายการแสดง เซิ้งกะลา หรือ กะโป๋ ของชาวอีสาน แต่ของกัมพูชา มีท่วงท่าลีลาจังหวะที่เป็นแบบแผน เนิบนาบ ช่วงต้น ช่วงกลางและท้าย จะเริ่มเร่งเร้า สนุกสนาน ต้นกำเนิดระบำนี้เกิดที่แถบภาคตะวันตกของกัมพูชา แถวเมืองพระตะบอง และลงไปแถบภาคใต้ของกัมพูชา

             

                          รบำ เนี๊ยะซัต ประดิษฐ์ขึ้นจากวิถีชีวิตชาวบ้านทำการดำรงชีพจับสัตว์ด้วยอุปกรณ์พื้นบ้าน เช่น สุ่ม(องรุต) ชะนาง(ชฺเนียง) วิถีชีวิตส่วนใหญ่ของชาวนาลุ่มน้ำ  ใช้อุปกรณ์พื้นบ้านประกอบการแสดงน่าสนใจสะท้อนวิถีชีวิตชาวบ้านชนบทได้อย่างมีเสน่ห์

                นอกจากนั้นเมื่อถึงเข้าสู่ฤดูหนาว หน้าเกี่ยวข้าว ลมหนาวพัดเข้ามา การร็วตคฺแคลง แถบเมืองโปซัต จะเริ่มขึ้น เป็นเทศกาลใหญ่ เช่นเดียวกับ เทศกาลว่าวไทย เมืองบุรีรัมย์ของไทย

                        

                

                 อันนี้  เรือม การแสดง ตามแบบธรรมเนียมของหลวง

                         

                           มีอะไรๆอีกเยอะที่คล้ายๆการละเล่นในไทย เช่น การวิ่งวัวเทียมเกวียน(ร็วตโกนิมระเตี๊ยะ)   วิ่งวัวลาน(ร็วตโกเลียน) คล้ายๆที่แถวๆเพชรบุรี ราชบุรี   อื่นๆอีกเยอะ

                    

โดย บรรณาลัย

 

กลับไปที่ www.oknation.net