วันที่ พฤหัสบดี กรกฎาคม 2550

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

วิถีไหมเส้นใยอีสานใต้


วิถีไหมเส้นใยอีสานใต้

บรรณาลัย
ไอร้อนเดือนเมษา  2549  พัดพาความร้อนระอุดังที่เคยเป็นมาเฉกเช่นทุกๆปีที่ผ่านมา    ตามแบบบรรยากาศของชาวชนบท   ข้าพเจ้าได้เดินทางสู่พื้นแผ่นดินดินแดนชนบทอีสานใต้  ชายขอบเขตแดนที่ติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้านอย่างกัมพูชา

ประมาณปลายเดือนมีนาคม   เป็นระยะเวลาที่เสร็จสิ้นจากภารกิจ  กิจกรรมการทำไร่ทำนา    กิจกรรมหลังเสร็จหน้านา   ชาวบ้านในชนบทโดยเฉพาะผู้หญิงกลางคนและคนชรา    จะเริ่มลงมือ เตรียมเส้นไหมทอผ้าต่างๆเก็บไว้ใช้ในการดำรงชีวิตต่างๆตามแบบวิถีชีวิตของชาวไทยเชื้อสายเขมรในเขตอีสานใต้

การเดินทางไปในครั้งนี้ข้าพเจ้ามีเป้าหมายเพื่อไปเยี่ยมชมวิถีการทอทอผ้าไหมของชาวเขมรอีสานใต้ในเขตอำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ   โดยได้เลือกเอาบ้านสวงษ์   หมู่บ้านหนึ่งในตำบลหัวเสือ  ซึ่งยังมีกระบวนการและวิธีทอผ้าไหมตามแบบอย่างโบราณของชาวเขมรที่สวยงาม  ซึ่งทั้งนี้เองเป็นพื้นที่อยู่ใกล้ที่พักของข้าพเจ้าไม่ได้ไกลกันมากนักในการเดินทางไปชม และทางเราได้รับการบอกเล่าจากญาติว่าชุมชนนี้เป็นแหล่งที่ยังมีวีการทอผ้าไหมโดยหญิงผู้มีความชำนาญในการทอไหมแบบวิธีเขมรอย่างโบราณ    จากนั้นข้าพเจ้าได้รีบรุดมุ่งหน้าเดินไปตามคำบอกเล่ายังจุดหมาย    ทันใดนั้นเมื่อถึงยังบ้านของหญิงชราที่ได้รับการบอกเล่าดังกล่าว  ข้าพเจ้าก็ได้พบกับหญิงชราสองคนอายุอันนามไล่เลี่ยกันกำลังขะมักเขม้นอยู่กับเส้นไหมที่ในกี่ทอผ้า

                             

                               คุณยายกำลังทอผ้าไหมลายลูกแก้ว

          บริเวณลานบ้าน   ข้าพเจ้าได้เข้าไปทักทายตามธรรมเนียมคนต่างถิ่น   และได้ถามคำถามต่างๆนานาตามประสาคนสงสัยเกี่ยวกับสิ่งที่พบเจอ  ซึ่งยายได้พุดคุยสนทนาอย่างไม่ปล่อยมือกับการสาละวนกับการทอผ้า  ว่า”ไหมที่ทอนี้ภาษาเขมรเรี่ยกว่า  ผ้าเก็บ (ผ้าลายลูกแก้ว)ไหมเลี้ยงเอง   สาวจากมือเองนะเขมรเราเรี่ยกว่า โซ๊จสราวได  มันมีความเหนียวเส้นเล็กเนื้อผ้าที่ได้แน่นนุ่งแล้วเบาสบายไม่โปร่ง   แต่มันทอยากนะโดยเฉพาะทอจากเส้นไหม   ต้องมีคนช่วยทอหลายคน ถ้าคนชำนาญหน่อยก็มีคนช่วยสองคนก็พอแล้ว  เพราะต้องให้แป้งข้าวต้มภาษาเขมรเข้าเรี่ยก  ออยบายโซ๊จ  ทำให้ไหมเป็นเส้นเหนียวไม่มีขุ่ยเขมรเรี่ยกว่า อั๊จโซ๊จ    และไม่ฟืดเวลาทำการทอต้องขยันทำเป็นประจำนะ   และมันมีหลายตะกอต้องใช้คนทอที่ชำนาญและเก่ง  ผ้าอย่างนี้เดียวนี้ไม่มีใครเขาทอกันแล้วมันยากยิ่งไม่มีความชำนาญและไม่มีคนช่วยแล้วเค้าไม่ทำกันดอก   คนรุ่นหลังๆเขาไม่เลี้ยงไหม   สาวไหมกันแล้วมันลำบากไม่มีเวลา   โน้นเขาไปซื้อไหมกิโลจากตลาดมาทอกันนะลูก “   จากคำบอกเล่าของคุณยายทำให้ข้าพเจ้าเห็นและทราบถึงความสามารถและความเพียรพยายามของคนสมัยโบราณว่ากว่าที่จะได้ผ้าแต่ละผืนนั้นต้องใช้ความสามารถและประสบการในการทอและต้องมีใจรักและอีกอย่างที่แน่ๆ   คุณยายสองท่านแม้มีอายุมากแต่สายตาของคุณยายยังดีมากๆถึงขนาดที่ว่าสามารถที่จะค้นเส้นไหมที่เป็นสีขาวทั้งผืนที่ขาดนั่งค้นแล้วนำมาต่อเข้าเป็นเส้นเดิมได้  หลังจากเราได้สนทนาเสร็จยายได้แนะให้เราไปชมเพื่อนบ้านที่มีการทอไหมเช่นกันที่ละแวกบ้านข้างๆ  ข้าพเจ้าจนประสงค์ดังคำชี้แนะ   และปรากฎว่า เป็นการทอผ้าไหมแบบง่ายๆที่เรี่ยกว่าผ้ากระเนียวกอเตียสีแดงทั้งผืนจวนจะเสร็จใกล้ตัดผ้าจากฟืม 

                                                 

 ผ้ากระเนียวหรือผ้าหางกระรอกที่ทอจวนจะเสร็จ

แต่กระนั้นยายยังสาธิการปั่นไหมด้วยระหัดกรอไหมให้ชมหลังจากนั้นข้าพเจ้าไม่วายจะ

                 

                               คุณยายกำลังสาธิตการกรอไหม
ลัดเลาะไปตามแนวรอบหมู่บ้านโชคดีได้เจอหญิงอายุกลางคนกำลังนั่งกวักไหมเข้าอักเตรียมไหมเข้าหลักค้นเขาบอกกับข้าพเจ้าว่ากำลังจะเตรียมไหมทอผ้าเก็บ(ลายลูกแก้ว) ซึ่งเป็นแค่ขั้นตอนหนึ่งในการทอผ้า  ไม่มีโอกาสที่จะรอดูวิธีการเข้าหลักค้น  

                        

                 คุณป้ากำลังกวักไหมเข้าอักเตรียมการทอผ้าไหมลายลูกแก้ว
 
และเก็บด้ายเข้าหูกได้   เพราะต้องใช้ระยะเวลาหลายวัน  และข้าพเจ้าขอเรี่ยกท่านี้ว่า ป้า  แกกระซิบบอกกับข้าพเจ้าว่า “ ที่ทอผ้าเก็บนี้มันได้ราคาดีกว่าเพราะคนเขานิยมซื้อไปตัดเสื้อ”
แม้การเดินทางไปเพียงเพื่อชมการทอไหมของข้าพเจ้าเป็นที่น่าเสียดายว่าขณะที่ข้าพเจ้าเองเดินทางไปชมไม่สามารถที่ได้ชมตลอดกระบวนการทอผ้าไหมตามแบบอย่างโบราณตั้งแต่ต้นจนจบ     แต่อย่างน้อยๆก็ถือว่าได้มีโอกาสชื่นชมคุณยายทอผ้าตามแบบกระบวนการโบราณเท่าที่เหลืออยู่ในชุมชนนี้ได้ชมบางขั้นตอนที่สำคัญ  และคงไม่มีการทอผ้าแบบนี้ได้ให้เห็นได้ให้ชมได้ง่ายนักนักเพราะอาจเป็นเพราะปัจจัยหลายๆอย่างในสังคมที่กำลังเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยปัจจุบัน    ซึ่งการทอผ้าส่วนใหญ่แล้วไม่ได้เน้นเพื่อวิถีทางการดำเนินชีวิตในกิจกรรมอย่างแบบที่ไว้ใช้อย่างชาวเขมรแบบโบราณแล้ว   แต่เป็นการทอเพื่อการค้าขายธุรกิจ  วงจรการทอผ้าจึงขาดหายไปไม่ครบถ้วนดังอดีตที่เคยมีมา

                          

                             

โดย บรรณาลัย

 

กลับไปที่ www.oknation.net