วันที่ จันทร์ มีนาคม 2556

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

สันโดษ (สนฺตุฏฐิ) ไม่ใช่มักน้อย (อปฺปิจฺฉ)


บางครั้งคนไทยก็นำหลักธรรมในพุทธศาสนามาใช้เพียงเพื่อปลอบใจตน จึงทำให้สนใจเพียงบางด้านของธรรม และบางครั้ง ก็เข้าใจธรรมในความหมายที่ผิดไปจากความเป็นจริง 

ดังเช่น ธรรมชื่อ สันโดษ (สนฺตุฏฐิ หรือ สนฺตุฏฐี) และ  มักน้อย (อปฺปิจฺฉ)  บางทีก็มีการเข้าใจว่าเป็นองค์ธรรมเดียวกัน จนทำให้ใช้ผิดที่ผิดทาง และบางครั้ง เราก็มักมองสันโดษไปในแง่ที่เป็นการปลอบใจตนเองเมื่อไม่ได้ในสิ่งที่เกินความสามารถ โดยปลอบใจตนว่าเราควรพอใจตามที่พึงมีพึงได้ หรือไม่ ก็มองไปว่า เราไม่ควรขวนขวายให้ได้มาก ให้เจริญขึ้น ควรสันโดษมักน้อย

“ คนมักจะเข้าใจว่าสันโดษแปลว่ามักน้อย เพราะเคยได้ยินสำนวนว่า “ให้มีสันโดษมักน้อย” จึงคิดว่าสันโดษแปลว่ามักน้อย ซึ่งที่จริงแล้วไม่ใช่ มักน้อยเป็นธรรมะข้อหนึ่ง ส่วนสันโดษก็เป็นธรรมะอีกข้อหนึ่ง”

พระสาสนโสภณ (พิจิตร ฐิตวณฺโณ) บทอบรมวิปัสสนากรรมฐาน หลักสูตรก้าวหน้า ๑๐ วัน เล่ม ๒ หน้า ๔๐

สันโดษ และ มักน้อยนั้น เป็นคนละธรรมกัน แต่หนุนเนื่องกันโดยที่จะขาดจากกันเสียไม่ได้ สันโดษคือยินดีตามมีตามได้ ตามกำลังความเพียร แก่ขอบเขตการใช้สอย แก่ฐานะ แนวทางชีวิต และจุดมุ่งหมายในการบำเพ็ญกิจ แต่มักน้อย คือ ความปรารถนาน้อย พอใจแต่เพียงส่วนน้อย (มักน้อยมีทั้งการพอใจในการใช้สอยแต่น้อย และ พอใจให้ผู้อื่นเห็นว่าตนบรรลุธรรมหรือมีวัตรปฏิบัติน้อย คือ ปกปิดธรรมที่บรรลุ หรือ วัตรปฏิบัติอันยิ่งยวดของตน ซึ่งก็คือ การไม่โอ้อวดนั่นเอง)

ตัวอย่างของการหนุนเนื่องซึ่งกันและกันของธรรมทั้งสอง เช่น สมมติว่าเราหาทรัพย์ได้มากเกินขอบเขตการใช้จ่ายของตนและครอบครัวโดยสุจริต หากเราพอใจตามที่ตนหาได้ เก็บสะสมไว้ ก็ไม่ผิดตามหลักสันโดษ เพราะเป็นสิ่งที่เราพึงมีพึงได้ตามกำลังของตน

แต่

หากไม่มีธรรมคือ อปฺปิจฺฉ หรือ ความพอใจแต่น้อย มาสนับสนุน เมื่อมีทรัพย์เกินขอบเขตการใช้จ่ายไปมาก และเรายินดีตามมีตามได้ เราก็จะมีการเก็บสะสมทรัพย์จำนวนมากไว้โดยอาจไม่นำมาใช้ให้เกิดประโยชน์แก่สังคมอย่างเต็มที่ เพราะการที่เราหาทรัพย์ได้มาก แสดงว่าเรามีการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในโลกนี้ไปมาก

มหาตมะ คานธี ถึงกับเคยกล่าวไว้ว่า คนที่สะสมมาก เท่ากับโกง เพราะท่านเล็งเห็นความจำกัดของทรัพยากรนี้เอง เนื่องจากหากคนใดคนหนึ่งมี “มากเกินไป” คนอื่นก็ “ขาด”

ดังนั้น การนำธรรมคือ สันโดษ มาใช้ในชีวิต นอกจากจะเพื่อความยินดีตามมีตามได้โดยชอบธรรม เพื่อป้องกันความโลภเกินกำลังอันนำไปสู่ทุกข์แล้ว ยังต้องมีมักน้อยมาหนุนเนื่องด้วย ในกรณีที่หากสิ่งที่ได้โดยชอบธรรมมีมากเกินกำลังการใช้สอย

เพราะมีการพอใจแต่น้อยมาประกอบด้วย จึงเอื้อให้มีการแบ่งปันกันในสังคม

หรือ เพราะมีความต้องการใช้สอยน้อย จึงแสวงหาเพียงขอบเขตการใช้สอย สะสมสำหรับยามฉุกเฉินแต่พอควร เมื่อแสวงหาน้อย ผลที่ได้ย่อมน้อยตามมา ก็ยินดีตามที่ได้น้อย ไม่ยินดีเกินกว่ากำลังที่ตนหาได้

เมื่อแสวงหาตามกำลัง ก็เบียดเบียนทรัพยากรน้อยตามไปด้วย

ภาวะโลกร้อน คงยืดเวลาวิกฤติออกไปอีกระยะ

โดย ณัฐรดา

 

กลับไปที่ www.oknation.net