วันที่ ศุกร์ พฤศจิกายน 2557

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

แลตะลึง ตะลุงอีสาน หนังบักตื้อซิ่ง รุ่งสุริยาบันเทิงศิลป์ เทศกาลหุ่นโลกกรุงเทพฯ


"หนังตะลุง" มหรสพพื้นถิ่นภาคใต้ ยังคงลงโรงเชิดเงา รับใช้วิถีชนอยู่จนถึงวันนี้
นับได้ว่าเป็นอัตลักษณ์ความบันเทิง ที่เคียงคู่กับมโนราห์ อยู่คู่กับชุมชนคนปักษ์ใต้
จนเป็นส่วนหนึ่งของกันและกันในวิถีชีวิต...

หากได้ยินสำเนียงพากษ์ เสียงดนตรีปี่กลองในจังหวะหนังลุง โนรา รสชาติแห่งความบันเทิง
มันซึมซ่านเข้าไปทุกอณู อิ่ม อร่อย หรอย แรง อก! พอๆกับได้กินสะตอกับแกงไตปลา...

ถึงแม้ว่า สายเลือดแห่งคนปักษ์ใต้ จะจากพื้นถิ่นดินแดนแห่งหนังลุงโนรา มานานแล้วก็ตาม!

...

เป็นที่รับรู้ และเป็นที่ไม่รู้กันว่า ศิลปะแห่งการเชิดเงาแบบหนังตะลุงนั้น ในประเทศไทย ในอดีต
ก็ยังมีการโหมโรงชักเชิด อยู่ทางภาคอีสาน รวมทั้งภาคกลางแถบจังหวัดเพชรบุรี ราชบุรี ระยอง
หรือ พระนครศรีอยุธยา อีกด้วย แต่น้อยคนที่จะได้สัมผัสว่า หนังตะลุงภาคกลาง และภาคอีสานนั้น
มีรูปแบบการละเล่น เป็นเช่นใด?...

ในขณะที่หนังตะลุงทางภาคใต้ ได้สืบสานนายหนังลุง กันมารุ่นต่อรุ่น แต่หนังตะลุงทางภาคกลาง
และภาคอีสานนั้น กลับเงียบเหงาจน(เกือบ)สูญหาย ไร้รอยรูปเงา เราจึงได้รับรู้แต่เพียงว่า
ยังเคยมีหนังตะลุง อยู่ในท้องถิ่นอื่นๆด้วย โดยเฉพาะทางภาคอีสาน ที่ยังพอจะมีการแสดงอยู่...

หนังตะลุงอีสาน จะสนุก สนาน สำราญใจ หัวเราะขำ จนน้ำตาเล็ด เหมือนดูหนังตะลุงภาคใต้
หรือไม่นั้น ผมเองก็นึกคิดว่า ถ้ามีโอกาสคงจะได้รับชมหนังตะลุงอีสานสักครั้ง...!?


(ครูหนัง ทั้งพากษ์ ทั้งร้อง ทั้งเชิดตัวหนังครับ)

...

"หนังตะลุง" (Nang Talung) จัดเป็นส่วนหนึ่งของศิลปะการแสดงประเภท "หุ่น" ชักเชิดเล่นเงา
(Shadow Puppets) 
ในงาน เทศกาลหุ่นโลกกรุงเทพฯ 2014 “Harmony World Puppet Carnival
in Bangkok Thailand 2014” 
เป็นเรื่องน่ายินดียิ่งนัก ที่ประเทศไทยที่ได้ชื่อว่า ร่ำรวยวัฒนธรรมหุ่น
ได้รับเลือกเป็นเจ้าภาพเป็นครั้งแรก


ทางคณะผู้ตระเตรียมงาน ได้คัดเลือกตัวแทนคณะหุ่นทุกประเภท จากทุกภาคของประเทศไทย
มาร่วมโชว์
เผยแพร่ ซึ่งรวมทั้งหุ่นประเภทหนังตะลุงด้วย ในวันเปิดงาน ดูขบวนพาเหรดหุ่นจากทั่วโลก
สีสันละลานตระการตา 
รู้สึกคุ้นเคยที่ได้เห็นขบวนหนังตะลุงภาคใต้ และรู้สึกตื่นเต้นๆ ที่ได้เห็นขบวน
หนังตะลุงภาคอีสาน 
รวมทั้งหนังตะลุงจากเพชรบุรี ที่น้องๆเยาวชน มาร่วมโชว์ในขบวนพาเหรด...

การแสดงหุ่นหนังตะลุง อยู่ที่เวทีสนามหลวง ในช่วงค่ำๆ แอบเสียดายที่ช่วงนี้ผมติดพันงานยุ่งเหยิง
พลาดไปแลหนังลุง...เท้งตุ้ง...เท้งตุ้ง แบบปักษ์ใต้ แต่เพื่อไม่ให้เสียโอกาสแห่งความตั้งใจ
มีหนังตะลุงอีสาน มาแสดงให้ชมกันถึงกรุงเทพฯ พลาดไปก็เสียดายแย่...

ยามแลง ของค่ำวาน (พุธ ๕ พ.ย. ๕๗) ก็เลยต้องชักเชิดตัวเอง ไปแล...ไปเบิ่ง
หนังตะลุงอีสาน 
กันสักหน่อย...ตามไปชมด้วยกันกับ อะหนึ่ง คิด+เขียน พอสังเขป นะครับ^^


...

หุ่นเงาค่ำคืนนี้ เป็นการแสดงของ "หนังบักตื้อซิ่ง" คณะรุ่งสุริยาบันเทิงศิลป์ ที่ยกคณะมาไกล
จาก บ้านหินดาน 
ต.โพธิ์ไทร อ.โพธิ์ไทร จ.อุบลราชธานี การแสดงครั้งนี้เป็นการโชว์กึ่งสาธิต
ให้ผู้ชมสัมผัสได้ทั้งหน้าจอ 
และหลังจอ...

ถึงแม้ผมจะฟังไม่ค่อยรู้เรื่อง แต่สัมผัสได้ถึงความเหมือน และแตกต่าง ระหว่างหนังตะลุงอีสาน

กับหนังตะลุงปักษ์ใต้ ทั้งรูปลักษณ์ของตัวหนัง คนเชิด คนพากษ์ เครื่องดนตรี โรงแสดง สำเนียงลีลา
ในการเล่าเรื่อง หากนั่งชมหนังตะลุงปักษ์ใต้ เราจะสัมผัสได้ถึงความ "ขลัง" จนสะกดผู้ชมให้นั่งหัวเราะ
กันได้ทั้งคืน ในขณะที่หนังตะลุงอีสาน เราจะสัมผัสได้ถึงความ "สนุกสนาน" จนมิอาจจะนั่งอยู่นิ่งๆได้
ต้องลุกออกมาเซิ้งไปตามจังหวะดนตรีแบบหมอลำซิ่ง ยิ่งในปัจจุบันหนังตะลุงอีสาน จำเป็นต้องประยุกต์
ไปตามความนิยมของผู้ชม โดยมีนักเต้นหางเครื่องสาวๆนุ่งสั้น มาประกอบไปกับการแสดง...!?

หนังตะลุงอีสาน ที่คนทั่วไปเรียกกัน ทางภาคอีสานนั้นมีชื่อเรียกแตกต่างกันหลายชื่อ เช่น
หนังประโมทัย หนังบักตื้อ และ หนังบักป่องบักแก้ว แต่ทั้งนี้ส่วนใหญ่มักจะเรียกว่า “หนังประโมทัย”
สันนิษฐานว่าน่าจะมาจากคำว่า "ปราโมทย์" ซึ่งหมายถึง ความบันเทิงใจ ความปลื้มใจ
ส่วน หนังบักตื้อ และหนังบักป่องบักแก้ว มาจากชื่อตัวหนังตลก ส่วนคำว่า "ซิ่ง" นั้นเติมมาต่อท้าย
สำหรับคณะที่ประยุกต์แบบ หมอลำซิ่ง...ฯ

...

ในความแตกต่างมีความเหมือน สิ่งที่เหมือนกันนั่นคือ เบื้องหลังผืนผ้า มีรูปเงาของจินตนาการ
เหมือนโรงละครหลังเล็กๆ ที่ให้ความบันเทิง ให้คติสอนใจ ให้ความสนุกสนาน บอกเล่าวิถีชีวิต
สื่อสารความเป็นไปในสังคม(และการเมือง:-) จากนายหนัง ผ่านตัวหนัง สู่ผู้ชมเบื้องหน้าจอ
หนังตะลุง 
และหนังบักตื้อ หรือหนังประโมทัย...

ผมไม่อาจจะบอกได้ว่าระหว่างหนังตะลุงปักษ์ใต้ กับหนังบักตื้อซิ่ง ที่มีโอกาสมานั่งชมในค่ำคืนนี้นั้น
อย่างไหนจะมี สุนทรียศิลป์ มากกว่ากัน แต่สรุปได้ว่า หุ่นเล่นเงา ทั้งสองแบบนี้ มีคุณค่าแห่งสุนทรียภาพ
ที่ควรรักษา และสืบสานไว้ เป็นมรดกวัฒนธรรมท้องถิ่น...

ผู้ที่จะต่อลมหายใจให้ตัวหนังตะลุง หรือตัวหนังบักตื้อ ได้นั่นก็คือ ผู้ชม
ในท้องถิ่นนั้นๆ นั่นเองครับ.

(ขอบคุณ ผู้ร้อง และพากษ์เสริม ที่บอกเล่า หนังบักตื้อซิ่ง ที่ผมสงสัยครับ :-)

. . . ะ๑ . . .

สืบหาคลิปการเล่น หนังบักตื้อซิ่ง มาประกอบ เจอคลิปนี้น่าสนใจมากครับ
ขอแชร์มาเป็นส่วนหนึ่งของบทความ...อยากให้คลิกชมครับ^^


คลิปจากรายการ ออนซอนอีสาน - หนังประโมทัย (หนังตะลุงอีสาน) [2528]
ดำเนินรายการ,ด้านวัฒนธรรม : ม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัตน์, ผศ.อุดม บัวศรี
รีมาสเตอร์ : สุทธิพงษ์ อุพลเถียร (ขอบคุณคลิป By : suttipong upontean)

 

ขอบคุณ เทศกาลหุ่นโลกกรุงเทพฯ ครั้งแรกในประเทศไทย
ที่ทำให้ผมได้มีโอกาสชม หนังตะลุงอีสาน เป็นครั้งแรกเช่นกัน
ม่วนคัก หนังบักตื้อซิ่ง คณะ รุ่งสุริยาบันเทิงศิลป์

 

โดย อะหนึ่ง

 

กลับไปที่ www.oknation.net