วันที่ ศุกร์ กรกฎาคม 2559

พิมพ์หน้านี้  |  ดูบล๊อกอื่นๆ ที่ OKnation

 

พิธีไหว้ครู - ครอบครูศิลปะ ๒๕๕๙


วิทยาลัยช่างศิลปสุพรรณบุรี ได้ประกอบพิธีไหว้ครู - ครอบครูศิลปะ ประจำปี ๒๕๕๙ ขึ้นในวันพฤหัสบดีที่ ๓๐ มิถุนายน ๒๕๕๙ เพื่อสืบสาน อนุรักษ์ ธรรมเนียมประเพณีของชาวไทย ตั้งแต่โบราณมาจนกระทั่งปัจจุบันนี้ก็ยังปฏิบัติกันอยู่ เพราะถือกันว่าทุกคนเป็นศิษย์มีครูทั้งสิ้น

พิธีกรรมไหว้ครู คือ การแสดงออกต่อสาธารณะถึงสถานะใหม่ของบุคคลผู้เป็นศิษย์ ต่อสำนักการสอนโดยยึดหลักการเดิม คือ การยินยอมรับบุคคลเข้าเป็นพวก นั่นคือ เป็นสกุลช่างของอาจารย์และยึดถือกฎระเบียบเดียวกัน ลักษณะสกุลช่าง (School) โดยเฉพาะทางงานช่างและศิลปะสถาปัตยกรรมต่างๆ มีลักษณะที่คล้ายคลึงกับทางยุโรป

ข้อแตกต่างก็คือ สกุลช่างของยุโรปอันเก่าแก่ มักถูกอุปถัมภ์โดยสมาชิกราชวงศ์หรือพระผู้รั้งตำแหน่งอันสูงส่ง เช่น ตระกูลเมดิชี่และโป๊ปคลีเมนที่ ๑๐ ผู้สนันสนุนไมเคิลแองเจโล (Michelangelo) เป็นต้น วิชาความรู้จึงมักอยู่ที่วังและนิวาสสถานของอาจารย์เจ้าของสำนัก

ส่วนในบริบทไทยแต่โบราณมา ศิลปวิทยาและการช่างมักอยู่ตามวัดต่างๆ ในลักษณะเฉพาะด้านใดก็ไปฝากตัวศึกษา ณ วัดนั้นๆ ตามแต่อาจารย์จะจำวัดอยู่ บางแห่งก็เป็นที่ยอมรับต่อเนื่องกันมาว่า เป็นที่รวบรวมวิชาการด้านใดด้านหนึ่งโดยเฉพาะมาแต่โบราณ ดังนั้น “ครู” แต่โบราณมาส่วนใหญ่คือ “พระ” ในแต่ละวัดนั่นเอง

ด้วยเหตุนี้จึงเป็นไปได้ว่า คำว่า “ครู” หรือ “ครุ” หมายถึงบุคคลที่จำเป็นต้องมีความสามารถ มโนธรรมและจริยธรรมที่สูง หรือ “หนัก” กว่าคนทั่วไป มีหน้าที่ให้ความกระจ่างและส่องสว่างทางปัญญาแก่ศิษย์ ตามแนวทางของพระที่สั่งสอนธรรมให้แก่สาธุชน จึงมีการใช้คำว่า “ครูบาอาจารย์” กับผู้ที่มีหน้าที่สอนหนังสือและวิชาการความรู้ต่างๆ โดยเฉพาะในสถานศึกษาในยุคปัจจุบัน จำเป็นต้องรักษาไว้ซึ่งความมีคุณธรรม จริยธรรม อันควรเป็นที่ยกย่องอย่างสูง แม้จะดำรงตนเป็นฆราวาสก็ตาม

ประเด็นที่น่าสนใจของพิธีไหว้ครูคือ การอิงอาศัยอยู่บนพื้นฐานเดิมของความเชื่อพื้นถิ่น ที่เจือด้วยอิทธิพลฮินดูสิ่งหนึ่งคือ การกำหนดให้วันพฤหัสบดีเป็นวันครู ซึ่งมีผู้ให้เหตุผลต่างๆ กันไปเกี่ยวกับพระพฤหัสบดี บ้างก็ว่าเป็นเทพผู้ “เป็นครูของสรรพสิ่งบนโลกและประสิทธิ์ประสาทความรู้ต่างๆ ให้” บ้างก็ว่า “เป็นเทพที่ส่งเสริมวิทยาการและความเฉลียวฉลาด ซึ่งเป็นคุณสมบัติของครู” บ้างก็ว่า “เป็นดาวพระเคราะห์ที่ให้วิทยาการความรู้กับมนุษย์” และบ้างก็ว่า “ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใดๆ กับการศึกษาเลย ไม่ว่าจะเป็นศาสนาใดๆ ของอินเดีย

พิธีกรรมครอบครู คือ การจำกัดเฉพาะแต่ช่างอันเกี่ยวเนื่องไปทางผู้สร้างสุนทรียกรรม แหล่งวิชาและครูทางช่าง ในสมัยโบราณมักมีลักษณะดังนี้ ๑. มักเป็นสงฆ์และมีความรู้ทางช่างแขนงต่างๆ ๒. ศึกษาและสืบต่อวิชาทำตามสายตระกูลที่เป็นช่าง สำหรับวิทยาลัยช่างศิลปสุพรรณบุรีในปัจจุบัน จะกระทำพิธีครอบครูให้กับนักเรียน นักศึกษาใหม่ เพื่อให้ครบถ้วนตามแบบโบราณ

พิธีกรรมไหว้ครูและครอบครูทางช่างจะจัดในวันเดียวกัน มีลำดับขั้นตอนที่ต้องเริ่ม “ไหว้ครู” ก่อน อันประกอบด้วยการอัญเชิญเทพและบูชาครูทั้งหลายแต่โบราณเป็นปฐมฤกษ์ ผ่านขั้นตอนและคาถาที่ซับซ้อน จนในที่สุดถึงพิธี “ครอบ” ไว้ท้ายสุด

ขั้นตอนการ “ไหว้” แล้วจึง “ครอบ” นี้ สันนิษฐานว่าจำลองมาจากขั้นตอนในทางปฏิบัติของการศึกษา กล่าวคือ เมื่อผู้เรียนได้ขอฝากตัวเข้าศึกษากับอาจารย์ทางช่างท่านใดแล้ว (อาจเป็นทั้งพระและฆราวาส) จะต้องมีพิธีไหว้ครูเพื่อบูชาก่อน

เมื่ออาจารย์รับเข้าไปสั่งสอนและฝึกงานอยู่ด้วย ในลักษณะลูกมือและเด็กรับใช้ทั่วไประยะหนึ่ง เมื่อเห็นว่าถูกนิสัยใจคอกันและพอมีฝีมือที่จะพัฒนาไปในขั้นสูงได้ อาจารย์จึงจะให้มีการ “ครอบ” เกิดขึ้น ซึ่งหมายความว่า เป็นศิษย์ของสำนักนั้นโดยบริบูรณ์ โดยการรับรองของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย อันรวมไปถึงครูของครูในแต่ละชั้นสืบมาอีกด้วย

พิธีกรรมในวิทยาลัยช่างศิลปสุพรรณบุรี ปัจจุบันเป็นการประยุกต์ขั้นตอนไว้ให้กระชับ เนื่องมาจากผู้เรียนเข้าใหม่ในระดับ ศ.ปวช. ๑ และ ศ.ปวส. ๑ เริ่มศึกษาในเทอมแรกจนถึงเดือนมิถุนายน เป็นระยะเวลาเดือนกว่าๆ จึงทำพิธีไหว้และครอบ ความหมายได้แปลงไปเป็นเรื่องของกำลังใจ และความเชื่อมั่นในการศึกษามากกว่า



พระพิฆเณศ เป็นเทพในศาสนาฮินดู นับถือว่าเป็นเทพเจ้าแห่งความรู้ เป็นผู้มีปัญญาเป็นเลิศ ปราดเปรื่องในศิลปวิทยาทุกแขนง เป็นหัวหน้านำคณะข้ามความขัดข้อง (ผู้เป็นใหญ่เหนือความขัดข้อง)



พิธีสงฆ์เริ่มขึ้นตั้งแต่เวลา ๐๗.๐๐ น. โดยมีท่าน ดร.สิริชัยชาญ ฟักจำรูญ อธิการบดีสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ และศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) พ.ศ. ๒๕๕๗ ได้ให้เกียรติมาเป็นประธานในพิธี



 



นักเรียน นักศึกษา เข้าแถวเคารพธงชาติ จากนั้นจึงเดินเข้าหอประชุม โดยมีหลวงพ่อวัดอู่ยาคอยประพรมน้ำพุทธมนต์ เพื่อเสริมสิริมงคลในวันสำคัญวันนี้











ประธานในพิธี และแขกผู้มีเกียรติจุดธูปเทียนบูชาพระพุทธรูปยืน ที่ประดิษฐานอยู่ทางด้านซ้ายของหอประชุม



จากนั้นจึงมาจุดธูปเทียนและถวายพวงมาลัยดอกดาวเรืองบูชาพระพิฆเณศ ที่ประดิษฐานอยู่ทางด้านขวาของหอประชุม



นักเรียน นักศึกษาสวดไหว้ครูทำนองสรภัญญะ จากนั้นกล่าวคำปฏิญาณตน



นักเรียน นักศึกษา ถือพานไหว้ครูไปแสดงความเคารพ และระลึกบุญคุณของครูอาจารย์



















นางขวัญใจ พิมพิมล ผู้อำนวยการวิทยาลัยช่างศิลปสุพรรณบุรี กล่าวรายงานผลการดำเนินงานของวิทยาลัยฯ ต่อประธานในพิธี



ประธานในพิธี กล่าวให้โอวาทกับนักเรียน นักศึกษา



ประธานประกอบพิธีครอบครู ได้แก่ ท่านอาจารย์ สาคร โสภา และผู้ช่วยประกอบพิธี ๒ ท่าน คือ อ.นิมิตร รอดรับบุญ และ อ.ณัฐนนท์ แย้มอรุณ



วงปี่พาทย์ของวิทยาลัยนาฎศิลปสุพรรณบุรี ให้ความอนุเคราะห์มาบรรเลงเพลงในการประกอบพิธี เป็นประจำทุกปี



ประธานประกอบพิธีครอบครู อ่านคัมภีร์โองการอัญเชิญเทวดา 



นักเรียนที่ถือพานไหว้ครูร่วมกันเวียนเทียน โดยเมื่อรับแว่นเวียนเทียนมาแล้ว ให้เวียนด้วยการวนเข้าหาตัว โดยทำติดต่อกัน ๓ ครั้ง ครั้งสุดท้าย ให้เอามือปัดควันเทียนเบา ๆ เพื่อไม่ให้เทียนดับ







นักเรียน นักศึกษาที่ขึ้นรับการครอบครู จะต้องถือดอกบัวมาด้วย จากนั้นผู้ช่วยผู้ประกอบพิธีคนที่ ๒ จะทำการผูกด้ายสายสิญจน์ที่ข้อมือ ผู้ช่วยผู้ประกอบพิธีคนที่ ๑ จะรับดอกบัวจากผู้ครอบมาหักเอาใยบัววนรอบข้อมือ ส่วนดอกบัวให้ผู้ครอบกำเอาไว้ 



ผู้ประกอบพิธีจะดำเนินการตามขั้นตอน ดังนี้ ๑) ให้ผู้ครอบยกพานตำรา ๒) รดน้ำเทวมนต์จากสังข์ลงบนศีรษะผู้ครอบ ๓) เจิมแป้งที่หน้าผากของผู้ครอบ ๔) จับมือ เป็นการให้ศิษย์เขียนตามแบบที่ครูเป็นผู้ให้แม่แบบ ๕) มอบพระผงพระพิฆเณศ ช่างศิลป ๖๐ ปี รุ่นสุดท้ายของผู้ประกอบพิธี















ขั้นตอนสุดท้าย คือ การลาเครื่องเซ่นสังเวย ก็เป็นอันเสร็จพิธีกรรมครอบครูศิลปะ

เอกสารอ้างอิง

แทนวุธธา ไทยสันทัด. การเปรียบเทียบทัศนคติและความเชื่อเรื่องการครอบครูในสถาบันศิลปะฯ. ๒๕๕๓.

โดย สอนสุพรรณ

 

กลับไปที่ www.oknation.net